نویسنده: Nazia Erum
تعداد صفحات: ۲۴۸ صفحه
قطع: رقعی
زبان: انگلیسی
ناشر: Jagernath Books
سال انتشار: ۱۵ دسامبر ۲۰۱۷
کتاب «بزرگ کردن یک کودک مسلمان» اثر نازیا اروم (Nazia Erum ) پژوهشی جامعهشناختی و روایتی مستند درباره تجربه زیسته خانوادههای مسلمان در هند معاصر است. این اثر با تمرکز بر مسئله هویت دینی در دوران کودکی، به بررسی چالشها، تبعیضها و فشارهای اجتماعیای میپردازد که کودکان مسلمان و والدین آنان با آن مواجهاند.
مسئله و زمینه شکلگیری اثر
ایده نگارش کتاب پس از تولد دختر نویسنده، مایرا، شکل گرفت؛ زمانی که اروم بهعنوان مادری جوان، با این پرسش اساسی روبهرو شد که «تربیت یک کودک مسلمان در فضای اجتماعی امروز هند چه تفاوتها و دشواریهایی دارد؟». وی در بستر تحولات سیاسیـ اجتماعی سالهای پس از ۲۰۱۴، افزایش گفتمانهای هویتی و قطبیشدن فضای عمومی را از عوامل مؤثر در شکلگیری دغدغههای خود میداند.
اروم که سالهای کودکی و نوجوانی خود را در ایالت آسام گذرانده و بعدها برای ادامه تحصیل به پایتخت سیاسی هند کلانشهر دهلی مهاجرت کرده است، تجربه زیسته خود از مواجهه با «دیگریسازی» مذهبی را نیز در تحلیلهایش دخیل میکند. او نشان میدهد که چگونه تغییر محیط اجتماعی میتواند آگاهی فرد را نسبت به هویت دینیاش تشدید کند.
روش تحقیق و جامعه آماری
این کتاب حاصل دو سال تحقیق میدانی و گفتوگو با ۱۴۸ خانواده مسلمان در مناطق مختلف هند است؛ از جمله گوروگرام، نویدا و جنوب دهلی. نویسنده با رویکردی کیفی و مبتنی بر مصاحبههای عمیق، روایتهایی از کودکان ۵ تا ۱۵ ساله و والدین آنان گردآوری کرده است. حدود ۸۵ درصد خانوادههای مورد مطالعه گزارش دادهاند که بهگونهای با تبعیض، برچسبزنی یا خشونت کلامی و رفتاری مواجه بودهاند.
محتوای کتاب و محورهای اصلی
یکی از روایتهای شاخص کتاب مربوط به دختربچهای پنجساله است که با دیدن گروهی از مردان در حال خروج از مسجد، با هراس میگوید: «مسلمانها دارند میآیند؛ آنها ما را خواهند کشت.» این واکنش، که از درونیشدن ترس و کلیشههای اجتماعی حکایت دارد، نقطه عزیمت تحلیل نویسنده درباره شکلگیری هویت در شرایط تبعیضآمیز است.
از دیگر نمونهها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کتکخوردن کودک مسلمان صرفاً به دلیل هویت دینیاش؛
- خطابکردن کودکان مسلمان با عنوان «پاکستانی»؛
- گفتوگوهای کودکانهای که نشاندهنده نفوذ گفتمانهای سیاسی و مذهبی بزرگسالان در ذهن کودکان است.
اروم همچنین به پدیدهای درونجامعهای اشاره میکند که آن را «پلیس حرام» مینامد؛ گروههایی خودگماشته که با سختگیریهای افراطی، قرائتی تنگنظرانه از دین ارائه میدهند و حتی دیگر مسلمانان را به «مسلمان واقعی نبودن» متهم میکنند. نویسنده معتقد است کودک مسلمان در میان دو فشار متضاد قرار میگیرد: از یک سو تبعیض بیرونی و از سوی دیگر قضاوتها و محدودیتهای درونی.
رویکرد تحلیلی
ویژگی مهم این اثر، پرهیز از قضاوت یکجانبه و تلاش برای ایجاد توازن در روایت است. اروم نهتنها به تعصبات بیرونی میپردازد، بلکه به نقش خانوادهها و فضای خانه در بازتولید یا مقابله با کلیشهها نیز توجه دارد. او نشان میدهد که چگونه برخی والدین، ناخواسته، با سکوت یا انکار، به تثبیت ترس و تبعیض کمک میکنند، در حالیکه کودکان اغلب واقعیت را صریحتر بیان میکنند.
اهمیت و دستاورد پژوهش
این کتاب را میتوان اثری در حوزه مطالعات هویت، جامعهشناسی دین، مطالعات کودکی و حقوق اقلیتها دانست. اهمیت آن در چند محور قابل جمعبندی است:
- مستندسازی تجربه زیسته کودکان مسلمان در بستر اجتماعی هند معاصر؛
- تحلیل تأثیر فضای سیاسی و رسانهای بر شکلگیری هویت در سنین پایین؛
- بررسی همزمان تبعیض بیرونی و چالشهای درونجامعهای؛
- طرح پرسشهای بنیادین درباره مسئولیت والدین، نظام آموزشی و جامعه مدنی در کاهش نفرت و پیشگیری از درونیشدن آن.
بزرگ کردن یک کودک مسلمان اثری است که با زبانی روشن و روایتی مستند، تصویری واقعگرایانه از دغدغههای خانوادههای مسلمان ارائه میدهد. این کتاب نشان میدهد که مسئله تربیت دینی در جوامع چندفرهنگی تنها یک موضوع خانوادگی نیست، بلکه پدیدهای عمیقاً اجتماعی و سیاسی است که نیازمند گفتوگو، بازاندیشی و سیاستگذاری آگاهانه است.
این اثر برای پژوهشگران علوم اجتماعی، فعالان حوزه آموزش، والدین و علاقهمندان به مطالعات هویت و اقلیتهای دینی، منبعی ارزشمند و تأملبرانگیز به شمار میآید.
نظر شما