مقدمه: تحول ناگهانی از تهدید تا آتشبس
در شامگاه18 فروردین 1405 برابر با ۷ آوریل ۲۰۲۶، تنها کمتر از ۹۰ دقیقه پیش از انقضای ضربالاجل ترامپ برای ایران مبنی بر «باز کردن تنگه هرمز» ، خبری غیرمنتظره جهان را شوکه کرد: آمریکا و ایران با میانجیگری پاکستان بر سر آتشبس دو هفتهای به توافق رسیدند .این تحول ناگهانی که از سوی رسانههای چینی «چرخش چشمگیر» و «نفس راحت خاورمیانه» توصیف شد، نقطه عطفی در جنگی بود که ۴۰ روز پیشتر (از9 اسفند 1404 برابر با ۲۸ فوریه 2026) با حملات مشترک آمریکا و رژیم صهیونی اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران آغاز شده بود که با دفاع جانانه و مقاومت و شجاعت مردم غیور ایران، برگ زرینی در تاریخ انسجام ملی و ایران بودگی و تمدن اسلامی ایرانی، ثبت گردید.
پژوهشگران و اندیشکدههای چینی در دو روز پس از این رویداد، تحلیلهای عمیقی را درباره ابعاد این آتشبس، چشمانداز مذاکرات و آینده منطقه ارائه کردهاند. در ادامه، مهمترین دیدگاهها را صورتبندی میکنیم.
۱. چرایی آتشبس: فرسایش متقابل و هزینههای فزاینده
اتفاق نظر اصلی میان پژوهشگران چینی این است که آتشبس حاصل «بازدارندگی متقابل» و «فرسایش هزینهها» بوده است، نه حسننیت طرفین.
پروفسور ژو یونگبیائو(朱永彪) کارشناس مسائل خاورمیانه از دانشگاه لانژو، در گفتوگو با Global Times تحلیل کرد: «از آنجا که هر دو طرف در بنبست نظامی گرفتار شده بودند، ادامه جنگ هزینههایی را تحمیل میکرد که دیگر برای هیچیک قابل تحمل نبود. بنابراین، مذاکره با انتظارات هر دو طرف همسو بود».
دکتر ژائو جون(赵军)، پژوهشگر مؤسسه مطالعات خاورمیانه دانشگاه شانگهای، در تحلیل خود برای Southern Metropolis Daily به دو عامل کلیدی اشاره کرد: از یک سو، «فرسایش قوای نظامی» – زرادخانه آمریکا با سرعت بیشتری از توان بازسازی آن در حال کاهش بود و ایران نیز برای بازسازی زیرساختهای دفاعی خود به زمان نیاز داشت؛ از سوی دیگر، «محدودیتهای سیاسی داخلی» – ترامپ که با نزدیک شدن به انتخابات میاندورهای و کاهش شدید محبوبیت مواجه بود، نمیتوانست خطر «باتلاق جدید خاورمیانه» را بپذیرد .
دکتر چین تیان(辛田)، معاون مؤسسه خاورمیانه آکادمی علوم اجتماعی چین، نیز در مصاحبه با China Daily خاطرنشان کرد که هر دو طرف به این نتیجه رسیدهاند که «ادامه جنگ دیگر راهگشا نیست» و صرفاً به نابودی بیشتر منابع و افزایش تلفات خواهد انجامید .
۲. ایران پیروز میدان یا آمریکا؟ اعلام پیروزی دوگانه
یک ویژگی جالب توجه در تحلیلهای چینی، تأکید بر اعلام پیروزی همزمان توسط هر دو طرف است. هرچند تحلیلگران معتقدند هیچیک به اهداف حداکثری خود دست نیافته است.
پروفسور ژو یونگبیائو این وضعیت را چنین توصیف کرد: «اگرچه هر دو طرف پیروزی خود را اعلام کردهاند، اما نه آمریکا و نه ایران به اهداف از پیش تعیینشده خود دست نیافتند. آمریکا نتوانست رژیم ایران را سرنگون کند یا بازدارندگی مطلق خود را در خاورمیانه بازگرداند. از سوی دیگر، ایران اگرچه تابآوری و ثبات رژیم خود را به نمایش گذاشت، اما خسارات سنگینی متحمل شد و روابطش با کشورهای عربی خلیج فارس به شدت تیره شده است .»
دکتر لی شائوشیان (李绍先)از دانشگاه نینگشیا نیز در تحلیل مشابهی تأکید کرد که «شرایط ایران با ونزوئلا تفاوت اساسی دارد» و علیرغم شهادت رهبر و حملات سنگین، نظام سیاسی ایران توانسته است تاب بیاورد .
از سوی دیگر، دکتر هان جیانوی (韩建伟)از دانشگاه شانگهای، در مصاحبه با China Business News به این نکته اشاره کرد که دستاورد راهبردی آمریکا «باز کردن تنگه هرمز» بوده است – هدفی که واشنگتن از روزهای نخست جنگ آن را دنبال میکرد .
۳. چالشهای پیش رو: رژیم اسرائیل، حلقه مفقوده آتشبس
نکته هشداردهندهای که تقریباً در تمام تحلیلهای چینی بازتاب یافته، نقش اسرائیل به عنوان «بزرگترین عامل بیثباتی» است. پیمان آتشبس به وضوح نشان داد که تلآویو مسیری متفاوت از واشنگتن را دنبال میکند.
دکتر ژائو جون هشدار داد که «اسرائیل هماکنون به عنوان عامل عدم قطعیت بزرگ در روند صلح عمل میکند». وی به سه دلیل اشاره کرد: نخست، اسرائیل در آستانه مذاکرات، حملات هوایی خود علیه ایران را تشدید کرد. دوم، نتانیاهو آشکارا اعلام کرده است که حتی بدون حمایت کامل آمریکا نیز دست به اقدام مستقل خواهد زد. سوم، در حالی که پاکستان از «آتشبس در همه مناطق از جمله لبنان» سخن میگفت، اسرائیل بلافاصله اعلام کرد که «لبنان را مشمول آتشبس نمیداند» و ساعاتی پس از اعلام توافق، حملات گستردهای به حزبالله انجام داد .
پروفسور لیو ژونگمین (刘中民) از دانشگاه شانگهای نیز در گفتوگو با Global Times تأکید کرد که «شکاف جدی اعتماد میان تهران و واشنگتن، همراه با الگوی ناهماهنگ مواضع آمریکا و عوامل پیچیدهکننده اسرائیل، همچنان تأثیر عمدهای بر روند تحولات آینده خواهد داشت .»
پروفسور نیو چونجی (牛新春)از دانشگاه نینگشیا نیز در تحلیل خود برای Hong Kong China News Agency هشدار داد که «اگر ترامپ تصمیم راهبردی بگیرد، قطعاً فشار کافی بر اسرائیل وارد خواهد کرد، اما در حال حاضر، اسرائیل بزرگترین تهدید برای تداوم آتشبس است».
۴. تنگه هرمز: از سلاح راهبردی تا میز مذاکره
دریکی از محورهای کلیدی تحلیلها، «آینده تنگه هرمز» به عنوان برگ برنده راهبردی ایران است. پژوهشگران چینی معتقدند ایران هوشمندانه از این اهرم فشار استفاده کرده و «راه فرار» برای خود ایجاد کرده است.
دکتر چین تیان از مؤسسه خاورمیانه چین، در گفتوگو با N Video خاطرنشان کرد که ایران هرگز از واژه «بستن کامل» استفاده نکرد و همیشه از «نقض امنیت دریانوردی» سخن میگفت. این رویکرد، به ایران این امکان را میدهد که در هر لحظه – بسته به روند مذاکرات – سطح فشار را افزایش یا کاهش دهد .
پروفسور ژو یونگبیائو نیز تحلیل کرد که اگر قطعنامه شورای امنیت که روسیه و چین آن را وتو کردند، تصویب میشد، «عدم قطعیت، تنش منطقهای را به شدت افزایش میداد». به گفته وی، وتوی این قطعنامه توسط چین و روسیه درست چند ساعت پیش از اعلام آتشبس، فرصت تنفس دیپلماتیک را برای هر دو طرف فراهم کرد .
۵. نقش چین و پاکستان: دیپلماسی سخت اما محتاطانه
نقش پاکستان به عنوان میانجیگر اصلی و «حمایت ضمنی چین»از این روند، از دیگر موضوعات مهم تحلیلها بوده است.
پروفسور翟东升 (ژای دونگشنگ) از دانشگاه رنمین، در نشست مسکو تأکید کرد که «چین همواره در تلاش برای حفظ صلح جهانی و احترام به حاکمیت کشورها بوده است». وی افزود که پکن در ۴۰ روز جنگ، تلاشهای پرشماری انجام داده، اما «معمولاً低调 (کمتنظیم) عمل کرده و راهحلهای خود را به طرفها تحمیل نمیکند .»
نخستوزیر پاکستان، شهباز شریف، در پیامی که در شبکههای اجتماعی منتشر شد، صریحاً از چین، عربستان، ترکیه، مصر و قطربه دلیل حمایتهای دیپلماتیکشان در دستیابی به آتشبس قدردانی کرد .
6.سناریوهای آینده: چهار احتمال از خوشبینانه تا بدبینانه
پژوهشگران چینی در ارزیابی چشمانداز مذاکرات ۱۰ روزه اسلامآباد، چهار سناریو را محتمل میدانند:
پروفسور نیو چونجی این سناریوها را چنین دستهبندی کرد :
توافق جامع دائمی : احتمال کم- هر دو طرف با «حداکثر خواستهها» پای میز آمدهاند (آمریکا خواستار خلع سلاح کامل موشکی ایران و پایان حمایت از محور مقاومت؛ ایران خواستار خروج کامل نظامیان آمریکا از منطقه و جبران خسارت)
توافق موقت و محدود: احتمال متوسط- مصالحه بر سر موضوعات خاص مانند مسئله هستهای یا کنترل هرمز
تمدید آتشبس : احتمال زیاد- اگر دو طرف احساس کنند مذاکرات هنوز میتواند نتیجه دهد.
ازسرگیری جنگ: کم اما خطرناک در صورت شکست کامل مذاکرات، جنگ با شدتی بسیار بیشتر از قبل ازسرگرفته خواهد شد .
دکتر چین تیان نیز با اشاره به «خلأ اعتماد بنیادین» میان دو طرف، تأکید کرد که «دو هفته آینده بسیار سرنوشتساز است و هرگونه محاسبه اشتباه میتواند منطقه را به ورطه جنگی فاجعهبار فرو برد .»
جمعبندی نهایی: نفس راحت موقت یا آغازی بر پایان جنگ؟
پژوهشگران چینی بر این باورند که آتشبس دو هفتهای، اگرچه «نفس راحت موقت» برای منطقه و جهان به ارمغان آورده، اما جنگ به پایان نرسیده است و «ابرهای جنگ، هنوز از آسمان خلیج فارس پراکنده نشده».
نکات کلیدی این آتشبس از نگاه اندیشمندان چینی عبارت است از:
- آتشبس، نه صلح: این توافق یک «فرصت» است، نه «پایان»؛
- پیروزی اعلامی، شکست واقعی: هیچیک از طرفین به اهداف حداکثری خود دست نیافتهاند؛
3.اسرائیل، متغیر ناشناخته: هرگونه محاسبه بدون در نظر گرفتن نقش و اهداف تلآویو، ناقص خواهد بود؛
4. دیپلماسی چین-پاکستان: الگویی جدید از میانجیگری با حمایت قدرتهای شرقی؛
5.هفتههای سرنوشتساز پیش رو: مذاکرات اسلامآباد (آغاز شده از ۱۰ آوریل) تعیین خواهد کرد که آیا آتشبس به «پل صلح» تبدیل میشود یا «لحظهای برای بازسازی قوا .»
همانگونه که China Daily در سرمقاله خود به درستی اشاره کرد: «آتشبس میتواند پلی برای مذاکره باشد، یا میتواند آرامشی پیش از طوفان باشد. خاورمیانه سابقه طولانی از دومی دارد».
نمونه دیدگاه:
خلاصه تحلیل ما گوانگیوان (马光远) درباره آتشبس
ما گوانگیوان، اقتصاددان برجسته چینی، آتشبس دو هفتهای میان آمریکا و ایران (۸ آوریل ۲۰۲۶) را «ظاهری فریبنده» و «وقفهای میاندورانی» میداند که پایان جنگ نیست، بلکه مقدمهای بر آشفتگی بزرگتر در خاورمیانه است.
دلایل آتشبس (از دید وی):
- آمریکا: عملیات نظامی به بنبست رسیده (هدفی برای بمباران باقی نمانده) و حمله به اهداف غیرنظامی موجب محکومیت بینالمللی میشود. همچنین نگرانی از تأثیر تورم و قیمت نفت بر انتخابات میاندورهای ترامپ.
- ایران: نیاز مبرم به «نفس کشیدن» پس از خسارات سنگین و بازگشایی تنگه هرمز برای کاهش فشار بینالمللی.
چشمانداز:
تضادهای ریشهدار (تغییر رژیم، ژئوپلیتیک، انرژی، ایدئولوژی) حل نشدهاند. پس از دو هفته، در صورت عدم توافق بر سر منافع، درگیری شدیدتر از سر گرفته خواهد شد. امنیت تنگه هرمز به طور بلندمدت در معرض خطر باقی میماند.
هشدار نهایی: واکنش مثبت بازارهای مالی موقت است؛ نباید کورکورانه به خوشبینی نهادها پیوست یا به «ابزار» دست آنها تبدیل شد.
فهرست منابع
1.俄罗斯卫星通讯社 (Sputnik). (2026, April 8). 中国专家：美伊和平协议或重塑中东秩序.
2.China Daily. (2026, April 8). Ceasefire must be more than short respite.
3.Ghiselli, A. (2026, March 2). How Chinese Experts are Reacting to the American-Israeli Strikes on Iran. ChinaMed.
4.南方都市报 (Southern Metropolis Daily). (2026, April 8). 赵军副教授就伊朗战事走向接受专访.
5.香港中通社 (Hong Kong China News Agency). (2026, April 9). 美以伊宣布停火两周 中东离和平还有多远？.
6.奥一网 (Oeee.com). (2026, April 9). 霍尔木兹海峡再次关闭！专家曾分析伊朗暗含“文字上的退路”.
7.China Military Online. (2026, April 10). Pursuit of marginal negotiating gains risks damaging the hard-won ceasefire.
8.Global Times. (2026, April 9). US, Iran agree on two-week ceasefire in dramatic turn in conflict.
9.第一财经日报 (China Business News). (2026, April 9). 韩建伟副教授就美伊临时停火的影响接受采访.
10.大众网 (Dazhong News) / 央视新闻. (2026, April 8). 战争升级风险倒逼美伊谈判 专家：地区局势仍充满变数.
ما گوانگیوان (马光远) : پست در شبکههای اجتماعی (Weibo/ویبو)*، تاریخ: ۲۰۲۶-۰۴-۰۸، ساعت: ۱۰:۴۷:۱۲ (به وقت پکن).
موضوع: تحلیل آتشبس موقت دو هفتهای آمریکا و ایران و پیامدهای اقتصادی-ژئوپلیتیکی آن.
نظر شما