موزاییک دینی قزاقستان

قزاقستان کشوری سکولار است که نمایندگان بیش از ۱۸ فرقه و دین مختلف در آن در صلح و تفاهم زندگی می‌کنند. مسیحیت ارتدوکس که عمدتاً توسط روس‌ها، اوکراینی‌ها، بلاروس‌ها و بخشی از دیگر اقوام پذیرفته شده است، پس از اسلام دومین دین بزرگ در این کشور به شمار می‌رود. بر اساس برآوردهای مختلف، حدود ۲۵ درصد جمعیت خود را پیرو شاخه‌های مختلف مسیحیت (ارتدوکس، کاتولیک و پروتستان) می‌دانند. این چنددینی بودن نه تنها منبع اختلاف نشده، بلکه در جامعه یک قاعده طلایی را شکل داده است: «در ایمان خود استوار باش و به ایمان همسایه‌ات احترام بگذار.»

این توزیع نتیجه فرآیندهای تاریخی و چندقومیتی بودن جامعه قزاقستان است. سیاست دولتی بر اصول برابری همه ادیان در برابر قانون و همزیستی بین‌دینی استوار است. این توازن برای اکثریت شهروندان به یک ارزش آگاهانه تبدیل شده است.

ماهیت عید و موضع رهبران دینی

برای مسیحیان ارتدوکس، عید تعمید یکی از مهم‌ترین اعیاد دینی است که به یاد تعمید حضرت عیسی مسیح در رود اردن برگزار می‌شود. مراسم تقدیس آب و فرو رفتن در شکاف یخی (موسوم به «یوردان») در شب ۱۹ ژانویه نمادی از پاکی و تجدید معنوی است. مؤمنان این عمل را نه به عنوان تمرین جسمانی، بلکه به مثابه مشارکت در فیض الهی تلقی می‌کنند.

همین معنای قدسی این مناسک، محور اصلی مواضع رهبران دینی است. اداره دینی مسلمانان قزاقستان و الهی‌دانان قزاقستانی به طور منظم موضع خود را توضیح می‌دهند. مشارکت مسلمانان در غسل تعمید مسیحیان به عنوان یک مناسک دینی با اصول اسلام سازگار نیست. آنان تأکید می‌کنند که اسلام به حضرت عیسی به عنوان یکی از پیامبران بزرگ احترام می‌گذارد، اما شرکت مسلمانان در مناسک دینی ادیان دیگر جایز نیست.

با این حال، این موضع نه به عنوان ممنوعیت یا محکومیت، بلکه به عنوان دعوتی به آگاهی و احترام متقابل مطرح می‌شود. کارشناسان خاطرنشان می‌کنند که احترام واقعی به همسایه در حمایت، سخنان نیک و به رسمیت شناختن حق او برای حفظ سنت‌هایش نمود پیدا می‌کند، نه در تقلید ظاهری از مناسکی که معنای درونی آن‌ها ممکن است برای فرد قابل درک نباشد.

دیدگاه جامعه: مشارکت، حمایت و جشن‌های مشترک

افکار عمومی در قزاقستان در این زمینه یکدست نیست، اما در مجموع سطح بالایی از بردباری و تساهل را نشان می‌دهد.

- شرکت‌کنندگان مستقیم

 این گروه عمدتاً شامل مؤمنان ارتدوکس است که برای آنان غسل در آب یخ‌زده بخشی از تجربه و تمرین معنوی محسوب می‌شود. همچنین گروهی از افراد به دلایل غیرمذهبی در این مراسم شرکت می‌کنند: برای آزمودن اراده، تقویت جسمانی یا به عنوان نوعی فعالیت ورزشی. در میان آنان هم افراد غیرمذهبی دیده می‌شوند و هم پیروان سایر ادیان که به‌وضوح میان مفاهیم «مناسک دینی» و «سلامت جسمانی» تمایز قائل‌اند.

- مسلمانان در مراسم غسل

 مشارکت مستقیم مسلمانان در این آیین به‌عنوان یک عمل عبادی پدیده‌ای نادر است و اغلب از سوی جامعه اسلامی مورد انتقاد قرار می‌گیرد. با این حال، بسیاری از مسلمانان در نقش‌های دیگر در محل حضور دارند: به‌عنوان داوطلب، کارکنان وزارت شرایط اضطراری، پزشکان یا صرفاً تماشاگرانی که برای حمایت از دوستان، همکاران یا همسایگان خود آمده‌اند. چنین حمایتی به‌طور مثبت به‌عنوان نمادی از همبستگی مدنی تلقی می‌شود.

در قزاقستان سنت پایداری از احترام متقابل به اعیاد بزرگ دینی شکل گرفته است. مسیحیان ارتدوکس به‌طور فعال مسلمانان را به مناسبت عید فطر (اورازا-بایرام/عید) و عید قربان تبریک می‌گویند. مسلمانان نیز به نوبه خود مسیحیان را به مناسبت کریسمس و عید پاک تبریک می‌گویند. این امر به بخشی از فرهنگ سکولار عمومی ارتباطات اجتماعی تبدیل شده است. عید ملی نوروز که ماهیتی قومی-فرهنگی و نه مذهبی دارد، به‌صورت مشترک توسط همه ساکنان کشور جشن گرفته می‌شود. چنین رویه‌ای هماهنگی اجتماعی را تقویت می‌کند، بدون آنکه از افراد خواسته شود باورهای دینی خود را تغییر دهند.

جنبه‌های پزشکی و سازمانی

هر سال پیش از این عید، وزارت شرایط اضطراری و وزارت بهداشت جمهوری قزاقستان کارزارهای گسترده اطلاع‌رسانی برگزار می‌کنند.

موارد منع پزشکی. پزشکان به‌شدت توصیه می‌کنند که افراد دارای شرایط زیر از فرو رفتن در آب یخ‌زده خودداری کنند:

- بیماری‌های قلبی-عروقی (فشار خون بالا، بیماری ایسکمیک قلب، سابقه سکته قلبی)

- بیماری‌های التهابی مزمن (پیلونفریت، برونشیت، بیماری‌های زنان)

- اختلالات غدد درون‌ریز (دیابت، بیماری‌های تیروئید)

- بیماری‌های حاد تنفسی و عفونی

- کودکان، زنان باردار و سالمندان در معرض خطر ویژه قرار دارند

در هر منطقه، مکان‌های ویژه و ایمن برای غسل از پیش تعیین و آماده می‌شود. این مکان‌ها به سکوهای چوبی، چادرهای گرم برای تعویض لباس، ایستگاه‌های گرم‌کننده و نقاط توزیع غذای گرم مجهز می‌شوند. به‌طور الزامی، نجات‌گران آبی، تیم‌های پزشکی و نیروهای پلیس در محل حضور دارند. قواعد اصلی که به شرکت‌کنندگان اعلام می‌شود عبارت‌اند از:

- مصرف نکردن الکل قبل و بعد از غسل

-عدم فرو رفتن در آب به‌تنهایی

- انجام گرم کردن و حرکات سبک پیش از ورود به آب

- ماندن در آب بیش از ۱–۲ دقیقه ممنوع است

پس از خروج، باید فوراً بدن را با حوله خشک مالش داد، لباس گرم پوشید و نوشیدنی گرم مصرف کرد.

نکته:

غسل تعمید در قزاقستان پدیده‌ای چندوجهی است. از یک سو، برای جامعه ارتدوکس یک مناسک عمیقاً دینی است؛ از سوی دیگر، رویدادی اجتماعی است که پیرامون آن گفت‌وگویی مهم درباره احترام متقابل میان ادیان شکل می‌گیرد.

دولت نقش سازمان‌دهنده را ایفا می‌کند، امنیت را تضمین می‌کند و به‌عنوان داور، چارچوب حقوقی آزادی دین را حفظ می‌کند. رهبران دینی، ضمن تعیین مرزهای شرعی و اعتقادی، همزمان به همزیستی مسالمت‌آمیز دعوت می‌کنند. جامعه نیز رویکردی بالغ نشان می‌دهد: اکثریت شهروندان قادرند میان ایمان شخصی، احترام به سنت‌های دیگران و همبستگی ملی تمایز قائل شوند. همین توازن است که امکان حفظ صلح پایدار بین‌دینی در قزاقستان را فراهم می‌کند؛ جایی که سنت‌های یک گروه می‌تواند توسط دیگران فهمیده و به‌طور غیرمستقیم حمایت شود، بدون آنکه به هویت دینی خود لطمه‌ای وارد شود.

رایزنی آستانه

منبع:

https://kazislam.kz/ru/2026/01/musul-mane-i-kreshhenskie-kupaniya-gran-mezhdu-uvazheniem-i-obryadom/