ادای احترام اخیر جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، در پالرمو بار دیگر توجه عمومی را به یکی از دردناکترین و در عین حال تحولآفرینترین برگهای تاریخ معاصر ایتالیا جلب کرد. ملونی با حضور در برابر یادمان موسوم به «ستون کاپاچی» (Stele di Capaci) در بزرگراه A29 (مسیر فرودگاه به پالرمو) و سپس شرکت در مراسم رونمایی از بقایای خودروی متلاشیشدهی قاضی فالکونه در «موزه زمان حال»، به نمادهای مبارزه با مافیا ادای احترام کرد.
این روزها با سالگرد ترور قاضی پائولو بورسلینو (۱۹ ژوئیه ۱۹۹۲) که تنها ۵۷ روز پس از دوست و همکار دیرینهاش، قاضی جووانی فالکونه (۲۳ مه ۱۹۹۲) به قتل رسید، مصادف است. این دوره دوماهه در ایتالیا به عنوان «فصل حافظه و تعهد» شناخته میشود و نقشی حیاتی در ارتقای سلامت اجتماعی و فرهنگ قانونمداری ایفا میکند.
فاجعه کاپاچی؛ روزی که شاهراه پالرمو به هوا رفت
در ۲۳ مه ۱۹۹۲، تشکیلات مافیایی «کوزا نوسترا» به سرکردگی سالواتوره توتو رینا، وحشیانهترین اقدام تروریستی خود را رقم زد. آنها نیم تُن مواد منفجره را در مجرای زیرین بزرگراه تلاقیدهنده فرودگاه پالرمو به شهر، در نزدیکی منطقه کاپاچی، جاسازی کردند.
هنگامی که خودروی ضدگلوله قاضی جووانی فالکونه، همسرش فرانچسکا مورویلو (او نیز یک قاضی بود) و سه تن از ماموران محافظش از روی این نقطه عبور میکردند، بمب با ریموت کنترل منفجر شد. شدت انفجار به حدی بود که بخشی از بزرگراه کاملاً نابود شد و خودروی پیشقراول محافظان به یک تپه خاکی پرتاب گردید. فالکونه، همسرش و محافظان غیور او در این فاجعه جان باختند.
امروز در همان نقطه از بزرگراه، ستون یادبود سرخرنگی افراشته شده که نام قربانیان این جنایت بر آن حک شده است تا هر مسافری که از فرودگاه وارد سیسیل میشود، نخستین مواجههاش با یادآوری این فداکاری بزرگ باشد.
چرا فالکونه و بورسلینو قهرمانان ملی ایتالیا هستند؟
مبارزه این دو قاضی فراتر از وظایف معمول قضایی بود. آنها ساختار مخفی و سلسلهمراتبی کوزا نوسترا را کشف کردند و با ابداع روشهای نوین از جمله «رد پول را بگیر» (Follow the money) و متقاعد کردن توبهکاران مافیا (Pentiti) برای شکستن قانون سکوت (Omertà)، موفق شدند بزرگترین دادگاه تاریخ علیه مافیا موسوم به «دادگاه بزرگ» (Maxiprocesso) را رهبری کنند که منجر به محکومیت قطعی صدها تن از سران مافیا شد.
شهادت آنها شوکی بزرگ به بدنه جامعه خوابزده و گاه مرعوب ایتالیا وارد کرد. اگرچه مافیا تصور میکرد با حذف فیزیکی آنها به پیروزی رسیده، اما این ترورها نقطه عطفی برای یک بیداری همگانی شد.
برنامههای سالانه؛ رویکرد سلامت اجتماعی و ضد مافیا
بزرگداشت این دادرسان شجاع در ایتالیا، صرفاً یک مراسم سوگواری دولتی نیست؛ بلکه یک ساختار منسجم مدنی با رویکرد «سلامت اجتماعی» است. این برنامهها به چند محور اصلی تقسیم میشوند:
۱. فرهنگ قانونمداری در مدارس (Cultura della Legalità)
هر سال هزاران دانشآموز از سراسر ایتالیا با پروژههای مختلف آموزشی درگیر میشوند. یکی از معروفترین برنامهها، حرکت «کشتی قانونمداری» (Nave della Legalità) است که دانشآموزان را از بنادر مختلف ایتالیا به پالرمو میآورد تا در کارگاههای ضد مافیا شرکت کنند. هدف این است که به نسل جدید آموزش داده شود که مافیا صرفاً یک گروه مسلح نیست، بلکه یک «طرز فکر» مبتنی بر باجخواهی و قانونگریزی است.
۲. نقش تشکلهای مدنی مانند «لیبرا» (Libera)
انجمنهای بزرگی مانند Libera (به سرپرستی دون لوئیجی چوتی) از این مناسبتها برای ترویج اقتصاد پاک استفاده میکنند. یکی از بزرگترین دستاوردهای این بیداری اجتماعی، قانون مصادره اموال مافیا و واگذاری آنها به تعاونیهای اجتماعی برای تولید محصولات کشاورزی ارگانیک (مانند روغن زیتون و پاستا به نام "Libera Terra") است. این رویکرد، سلامت اقتصادی و اجتماعی را به مناطق آسیبدیده بازمیگرداند.
۳. جنبشهای شهری مانند «آدیوپیتزو» (Addiopizzo)
مردم با شعار معروف «مردمی که باج (Pizzo) میدهند، افرادی بی شرف هستند»، جنبشی مصرفی ایجاد کردهاند که در آن خریداران فقط از مغازههایی حمایت میکنند که به مافیا باج نمیدهند. این کار امنیت روانی و سلامت کسبوکارهای خرد را تضمین میکند.
میراثی که زنده است
ادای احترام مقامات عالیرتبه مانند جورجیا ملونی و رونمایی از بقایای خودروی متلاشیشده متصل به آن واقعه، پیامی روشن به جامعه دارد: دولت و ملت ایتالیا عهد خود را برای پاکسازی کامل جامعه از غده سرطانی مافیا فراموش نکردهاند. یادمان کاپاچی در جاده فرودگاه پالرمو، به جای آنکه نماد ترس باشد، به نماد ایستادگی و تعهد بیپایان به عدالت تبدیل شده است؛ گواهی بر این حقیقت که:«اندیشههای آنان به مسیر خود ادامه میدهند، حتی اگر پاهایشان برای همیشه ایستاده باشد.»
در ادامه، ابعاد بیشتری از حضور جورجیا ملونی در پالرمو، برنامههای ترویجی فوقالعاده مهمی که نقش کلیدی در مبارزه فرهنگی با مافیا دارند و تصاویر مرتبط آورده شده است.
حضور جورجیا ملونی و رونمایی از بقایای خودروی کاپاچی
جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، اخیراً به پالرمو سفر کرد تا علاوه بر ادای احترام سنتی، در یک رویداد بسیار تاثیرگذار و نمادین شرکت کند: رونمایی از بقایای متلاشیشدهی خودروی فیات کروما (Fiat Croma) قهوهایرنگ (معروف به نام کد رادیویی Quarto Savona Quindici)، خودرویی که سه مأمور محافظ قاضی فالکونه در لحظه انفجار کاپاچی سوار بر آن بودند. این خودرو در محفظهای شیشهای به عنوان یک اثر یادبود متحرک نگهداری میشود تا عمق فاجعه را به نسلهای جدید نشان دهد.
علاوه بر برنامههایی مثل «لیبرا» و «کشتی قانونمداری»، چندین سنت و برنامه ترویجی دیگر در سیسیل و کل ایتالیا وجود دارند که قلب تپنده یادبودهای ضدمافیا هستند:
۱. «درخت فالکونه» (Albero Falcone) در خیابان نوتاربارتولو
در مقابل آپارتمانی که قاضی فالکونه در پالرمو در آن زندگی میکرد، یک درخت فیکوس تنومند وجود دارد که اکنون به «Albero Falcone» معروف است. این درخت عملاً به یک معبد مدنی تبدیل شده است. مردم، دانشآموزان و توریستها روزانه هزاران دستنوشته، نقاشی، شعر و پیام ضدمافیا به تنه و شاخههای این درخت آویزان میکنند. در ساعت ۱۷:۵۸ روز ۲۳ مه (ساعت دقیق انفجار کاپاچی)، هزاران نفر در سکوت مطلق دور این درخت جمع میشوند و سپس سرود ملی ایتالیا را میخوانند.
۲. یادبود خیابان دِ آملیو (Via D'Amelio) و درخت زیتون صلح
۵۷ روز پس از ترور فالکونه، قاضی پائولو بورسلینو در ۱۹ ژوئیه ۱۹۹۲ در خیابان دِ آملیو پالرمو، مقابل خانه مادرش، بر اثر انفجار یک خودروی بمبگذاریشده به همراه ۵ مأمور محافظش ترور شد. امروز در محل دقیق این انفجار، یک درخت زیتون کاشته شده است که خاک آن از کشورهای مختلف جهان که طعم جنگ و بیعدالتی را چشیدهاند آورده شده است. این مکان هر سال در ژوئیه میزبان شبزندهداری با شمع (Fiaccolata) و کارگاههای آموزشی برای کودکان محلات محروم پالرمو است تا آنها را از جذب شدن به شبکههای بزهکاری مافیا دور نگه دارد.
۳. جنبش «ملحفههای سفید» (Lenzuoli Bianchi)
در روزهای پس از ترورهای سال ۱۹۹۲، مردم پالرمو که از وحشت و جنایات مافیا به تنگ آمده بودند، جنبشی خودجوش را آغاز کردند. آنها ملحفههای سفید ساده را از بالکن خانههای خود در سراسر شهر آویزان کردند روی آنها شعارهای ضد مافیا نوشتند. این کار نماد پاکی، همبستگی و شکستن سکوت بود. امروز نیز در روزهای سالگرد، بسیاری از مردم سیسیل همچنان ملحفههای سفید را به نشانه تعهد مدنی از بالکنهای خود آویزان میکنند.
۴. پلتفرم آموزشی «پالرمو بدون مافیا» (Palermo NoMafia Memorial)
این یک موزه دیجیتال و فیزیکی تعاملی است که توسط مستندسازان و عکاسان برجسته اداره میشود. این مرکز با بازسازی پروندههای جنایی و پروسههای قضایی به صورت مالتیمدیا، به دانشجویان حقوق و علوم اجتماعی آموزش میدهد که چگونه ساختار مالی مافیای مدرن (که اکنون بیشتر یقهسفید و اینترنتی شده است) را شناسایی و با آن مبارزه کنند.
نظر شما