کالبدشکافی افکار عمومی قرقیزستان پیرامون حمله آمریکا و اسرائیل به ایران

این گزارش با رویکردی تحلیلی و مبتنی بر داده‌های میدانی، گزارش‌های دیپلماتیک، رصد فضای مجازی و تحلیل‌های اقتصادی، به واکاوی موضع افکار عمومی قرقیزستان با استفاده از داده های منتشره و با بهره گیری از هوش مصنوعی تدوین شده است

فاجعه حمله به مدرسه "شجره طیبه" در شهر میناب به عنوان یک نقطه عطف عاطفی و اخلاقی، نه تنها نگاه مردم قرقیزستان به غرب را دگرگون کرده، بلکه پارادایم‌های سنتی بی‌طرفی در سیاست خارجی بیشکک را با چالش روبرو ساخته است. تحلیل پیش رو نشان می‌دهد که چگونه یک ماه پس از آغاز این مخاصمه، خشم آرمان‌گرایانه توده‌های مردم شکل گرفته است. خشمی که ریشه در پیوندهای عمیق مذهبی، ضرورت‌های اقتصادی و واکنش‌های انسانی به کشتار غیرنظامیان دارد.

زمینه تاریخی و دگردیسی از خوش‌بینی به بحران

برای درک وضعیت کنونی، باید به فضای روانی حاکم بر قرقیزستان در آستانه سال ۲۰۲۶ نگریست. در دسامبر ۲۰۲۵، نظرسنجی‌های مرکز تحقیقات اجتماعی "کوسین عیسایف" نشان می‌داد که ۹۰ درصد از شهروندان قرقیز نسبت به مسیر حرکت کشورشان ابراز اطمینان می‌کردند و بیش از ۸۴ درصد با خوش‌بینی به استقبال سال ۲۰۲۶ می‌رفتند. این خوش‌بینی عمدتاً ناشی از ثبات داخلی نسبی و تقویت پیوندهای تجاری با بازیگران منطقه‌ای، از جمله ایران بود. ایران در سال ۲۰۲۵ با نهایی کردن توافقنامه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، به یکی از شرکای راهبردی قرقیزستان تبدیل شده بود و حجم صادرات مواد غذایی ایران به منطقه به بیش از ۷ میلیارد دلار رسیده بود.

با شروع حملات در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، که تحت فرمان دونالد ترامپ و با ادعای حذف تهدیدات موشکی و پهپادی ایران کلید خورد، این فضای خوش‌بینانه به سرعت جای خود را به اضطراب جمعی داد. افکار عمومی قرقیزستان که تا پیش از آن بر رشد اقتصادی متمرکز بود، ناگهان خود را در میانه یک جنگ تمام‌عیار دید که شریان‌های حیاتی ترانزیتی و تامین مواد غذایی کشور را تهدید می‌کرد.

شاخص‌های وضعیت قرقیزستان در آستانه بحران (پایان ۲۰۲۵)

اعتماد عمومی به مسیر حرکت کشور- ۹۰٪

خوش‌بینی نسبت به سال ۲۰۲۶ -۸۴٪

ارزش صادرات مواد غذایی ایران به منطقه اوراسیا-۷ میلیارد دلار

تعداد اتباع قرقیز مقیم در ایران و اسرائیل در زمان حمله-۲۰۰ نفر

فاجعه مدرسه میناب: فروپاشی مشروعیت اخلاقی عملیات نظامی

حمله به مدرسه ابتدایی دخترانه "شجره طیبه" در شهر میناب واقع در استان هرمزگان در نخستین روز جنگ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶)، به عنوان وحشتناک‌ترین واقعه غیرنظامی این منازعه در افکار عمومی قرقیزستان ثبت شده است. گزارش‌های تایید شده توسط سازمان‌های بین‌المللی و تحلیل‌های ماهواره‌ای نشان می‌دهند که این مدرسه هدف سه حمله پیاپی (Triple Tap) قرار گرفته است که منجر به ریزش کامل سقف بر سر دانش‌آموزان شد.

کالبدشکافی یک جنایت از نگاه ناظران قرقیز

مقامات ایرانی و رسانه‌های بین‌المللی شمار کشته‌شدگان را بین ۱۶۸ تا ۱۸۰ نفر اعلام کرده‌اند که اکثریت قریب به اتفاق آنان دختران دانش‌آموز ۷ تا ۱۲ ساله بودند. انتشار تصاویر کیف‌های مدرسه در میان آوار و ویدئوهای تشییع جنازه کودکان در فضای مجازی قرقیزستان، موجی از انزجار را نسبت به مهاجمان برانگیخت. برای مردم قرقیزستان، که خانواده و فرزند در فرهنگ آنان جایگاه مقدسی دارد، عذرخواهی‌های فنی ایالات متحده مبنی بر استفاده از "داده‌های اطلاعاتی قدیمی" (متعلق به سال ۲۰۱۶) که مدرسه را بخشی از پادگان مجاور نشان می‌داد، نه تنها پذیرفتنی نبود، بلکه به عنوان دلیلی بر بی‌توجهی عامدانه به جان انسان‌ها تلقی شد.

تحلیل محتوای کامنت‌های کاربران در وب‌سایت‌های خبری پرمخاطبی چون ۲۴.kg و AKIpress نشان می‌دهد که واژه "تروریسم دولتی" به کرات برای توصیف این حمله به کار رفته است. مردم قرقیزستان با مقایسه این حادثه با فجایع جنگ غزه، به این نتیجه رسیده‌اند که جان غیرنظامیان مسلمان برای قدرت‌های غربی بی‌ارزش است. این ادراک، حمایت از ایران را از یک موضع سیاسی به یک تکلیف اخلاقی و مذهبی در جامعه قرقیزستان تبدیل کرده است.

نام‌های عاملان و بازتاب آن در حافظه جمعی

افشاگری‌های ایران درباره هویت افسران نیروی دریایی آمریکا، از جمله فرمانده "لی آر. تیت" و افسر اجرایی "جفری ای. یورک" از ناو "یواس‌اس اسپرونس" که دستور شلیک موشک‌های تاماهاوک را صادر کرده بودند، در رسانه‌های قرقیزستان بازتاب گسترده‌ای داشت. در نظرات کاربران، سوالات تامل‌برانگیزی مطرح می‌شد که ریشه در فرهنگ عاطفی قرقیز دارد: "آیا این افسران خود فرزندی ندارند؟ ". این نوع نگاه شخصی‌سازی شده به جنگ، باعث شده است که حتی بخش‌های سکولار جامعه قرقیزستان نیز در محکومیت این اقدام با قشر مذهبی همصدا شوند.

لایه مذهبی و نقش "مفتیات" در هدایت افکار عمومی

قرقیزستان کشوری با ریشه‌های اسلامی است و نهادهای مذهبی در مواقع بحران، مرجعیت فکری بسیاری از مردم را بر عهده دارند. "اداره معنوی مسلمانان قرقیزستان" (مفتیات) با صدور دستوری برای برگزاری "نماز صلح" در تمامی مساجد کشور در واکنش به حملات به ایران، نقش مهمی در کانالیزه کردن احساسات مذهبی ایفا کرد. اگرچه ظاهر این اقدام صلح‌طلبانه بود، اما برگزاری آن دقیقاً پس از حملات ایالات متحده، در ذهن مردم به معنای دعای خیر برای پیروزی و ثبات کشور همسایه و مسلمان، ایران، تعبیر شد.

علاوه بر این، محدودیت‌های ایجاد شده برای سفرهای حج عمره به دلیل ناامنی در منطقه، باعث شده است که زائران قرقیز مستقیماً تاثیرات جنگ را بر فرایض مذهبی خود حس کنند. این موضوع باعث شده است که حتی توده‌هایی که کمتر سیاسی هستند، ایالات متحده و اسرائیل را عامل اخلال در امنیت سرزمین‌های وحی و مسیرهای زیارتی بدانند.

دولت قرقیزستان با استفاده از قانون "نمایندگان خارجی"نسخه روسی قوانین مربوط به NGO ها، نظارت بر رسانه‌های مستقل را تشدید کرده است تا از انتشار روایت‌هایی که ممکن است بی‌طرفی رسمی دولت را خدشه‌دار کند یا منجر به تحریک احساسات ضد غربی غیرقابل کنترل شود، جلوگیری نماید.

ابعاد اقتصادی: وقتی نان و امنیت به ایران گره می‌خورد

یک ماه پس از آغاز جنگ، به نظر می رسد سفره مردم قرقیزستان تحت تاثیر سقوط امنیت در خلیج فارس قرار گرفته است. ایران که پیش از جنگ صادرات مواد غذایی خود را به منطقه به شدت افزایش داده بود، از ۳ مارس ۲۰۲۶ ممنوعیت کلی بر صادرات محصولات کشاورزی و دامی وضع کرد.

تنگه هرمز و کابوس تورم در آسیای مرکزی

اقتصاددانان در بیشکک هشدار می‌دهند که بسته شدن تنگه هرمز و اختلال در حمل و نقل دریایی، قیمت سوخت و انرژی را در قرقیزستان افزایش داده و می‌تواند منجر به تورم مضاعف ۲ تا ۳ درصدی شود. برای کشوری که به شدت به واردات وابسته است، این فشارهای اقتصادی مستقیم، باعث شده است که مردم آمریکا و اسرائیل را نه تنها به دلیل مسائل اخلاقی، بلکه به عنوان مسبب "گرانی و گرسنگی" سرزنش کنند.

با این حال، نخبگان اقتصادی قرقیزستان به دنبال فرصت‌هایی در دل این تهدید هستند. ایده تبدیل شدن قرقیزستان به بخشی از "بندر امن" (Quiet Harbor) برای جذب سرمایه‌های گریزان از خاورمیانه و تقویت کریدور ریلی چین-قرقیزستان-ازبکستان به عنوان جایگزین مسیرهای دریایی، در محافل کارشناسی مطرح است. اما این تحلیل‌های بلندمدت هنوز نتوانسته‌اند بر نارضایتی آنی مردم از وضعیت معیشتی غلبه کنند.

بازتاب نبرد رسانه‌ای و سایبری در قرقیزستان

جنگ در ایران تنها در زمین و هوا نیست، بلکه در فضای سایبری نیز با شدت ادامه دارد. فضای مجازی قرقیزستان شاهد نبردی میان روایت‌هاست. در حالی که رسانه‌های غربی بر "دقت حملات" و "اجتناب‌ناپذیر بودن جنگ برای جلوگیری از هسته‌ای شدن ایران" تاکید می‌کنند، ویدئوهای منتشر شده از ویرانه‌های مدرسه میناب و بیمارستان‌های بمباران شده، تمامی این ادعاها را در نگاه کاربران قرقیز بی‌اثر کرده است. نظرات ذیل اخبار نشان می‌دهد که مردم قرقیزستان به شدت نسبت به اخبار منابع غربی بدبین شده‌اند و آن‌ها را "پروپاگاندای جنگی" می‌نامند.

تحلیل افکار عمومی قرقیزستان

براساس تحلیل کیفی محتواهای موجود برآورد این است که بیش از 85 درصد مردم قرقیزستان با جنگ و حمله به ایران مخالف هستند/این داده‌ها نشان می‌دهند که قرقیزستان یکی از کانون‌های اصلی حمایت مردمی از ایران در سطح جهانی است. در حالی که در غرب بحث بر سر "کارآمدی" جنگ است، در بیشکک بحث بر سر "جنایتکارانه" بودن آن است.

فاجعه میناب از نگاه سازمان‌های بین‌المللی و بازتاب آن در بیشکک

گزارش‌های گزارشگران ویژه سازمان ملل در ژنو که حمله به مدرسه میناب را "حمله به آینده یک جامعه" نامیدند، به طور گسترده در رسانه‌های محلی قرقیزستان ترجمه و منتشر شد. تاکید بر اینکه قربانیان عمدتاً دختران ۷ تا ۱۲ ساله بوده‌اند، احساسات عمومی را در کشوری که در حال مبارزه برای بهبود حقوق زنان و آموزش است، جریحه دار کرد.

حتی "ملاله یوسف‌زی" و دیگر فعالان صلح که در قرقیزستان شناخته شده هستند، با محکوم کردن این حمله، به روایت مردم قرقیزستان مشروعیت بین‌المللی بخشیدند. این همسویی میان "وجدان جهانی" و "احساسات ملی" باعث شده است که اقلیت کوچک طرفدار غرب در قرقیزستان، جرات دفاع از مواضع ایالات متحده را نداشته باشند و در سکوت فرو روند.

تحلیل استراتژیک: چرا ایران برنده نبرد افکار عمومی در قرقیزستان است؟

یک ماه پس از آغاز نبرد، می‌توان استدلال کرد که ایالات متحده و اسرائیل، نبرد قلب‌ها و ذهن‌ها (Hearts and Minds) را در قرقیزستان به طور کامل واگذار کرده‌اند. دلایل این شکست را می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد:

• ناهمخوانی هدف و عمل: ادعای آمریکا مبنی بر "دفاع از دموکراسی و حقوق بشر" با تصاویر کودکان کشته شده در مدرسه میناب به کلی فروپاشیده است.

• پیوندهای تمدنی: مردم قرقیزستان خود را بخشی از جهان اسلام و حوزه تمدنی شرق می‌دانند و حمله به ایران را حمله به هویت خود تلقی می‌کنند.
• واقعیت‌های ملموس: برخلاف جنگ‌های دوردست، این جنگ مستقیماً بر قیمت ها در بیشکک اثر خواهد گذاشت.
• کاریزمای مقاومت: تصاویر رهبران کشته شده ایران و استقامت مردم این کشور در برابر بمباران‌های سنگین، حس احترام و همدردی را در فرهنگ سلحشوری مردم قرقیز برانگیخته است.

نتیجه گیری

در پاسخ به پرسش بنیادین که مردم قرقیزستان حامی کدام طرف هستند، داده‌ها و تحلیل‌های یک ماه اخیر نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی ایران برنده مطلق در صحنه افکار عمومی قرقیزستان است. این حمایت نه یک جانبداری سیاسی ساده، بلکه واکنشی است عمیق به آن چه که مردم "ظلم آشکار" می‌نامند.

فاجعه مدرسه میناب به عنوان "گناه کبیره" مهاجمان در حافظه جمعی قرقیزستان حک شده است. برای پدری در اوش یا مادری در بیشکک، تحلیل‌های پیچیده ژئوپلیتیک ترامپ درباره "امنیت تنگه هرمز" هیچ ارزشی در برابر تصویر پیکر بی‌جان یک دختربچه مدرسه‌ای ندارد.

یک ماه پس از آغاز حمله، قرقیزستان دیگر آن کشور خوش‌بین انتهای سال ۲۰۲۵ نیست. امروز، جامعه قرقیزستان بیش از هر زمان دیگری نسبت به غرب بدبین، نسبت به ایران همدل و نسبت به آینده جهان مضطرب است. دولت جباروف اگرچه با ابزارهای امنیتی سعی در کنترل این فضا دارد، اما حقیقت در کامنت‌های مردم، در دعاهای مساجد و در گل‌های نثار شده در مقابل سفارت ایران نهفته است: در این نبرد، قلب قرقیزستان برای ایران می‌تپد.

منابع:

1. Kyrgyz MFA expresses concern over escalation in the Middle East - | 24.KG, https://24.kg/english/364026__Kyrgyz_MFA_expresses_concern_over_escalation_in_the_Middle_East

2. Remember these criminals: Iran names US officers behind deadly Minab school strike, https://www.indiatoday.in/world/story/iran-names-us-navy-officers-behind-minab-school-strike-middle-east-war-trump-2888627-2026-03-29

 3. 2026 Minab school attack - Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Minab_school_attack

4. USA/Iran: Those responsible for deadly and unlawful US strike on school that killed over 100 children must be held accountable - Amnesty International, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/03/usa-iran-those-responsible-for-deadly-and-unlawful-us-strike-on-school-that-killed-over-100-children-must-be-held-accountable/

5. Central Asia and the Consequences of the US-Israel War Against Iran - SpecialEurasia, https://www.specialeurasia.com/2026/03/08/central-asia-us-israel-iran-war/

6. Survey Finds Strong Public Confidence in Kyrgyzstan's Path - Caspianpost.com, https://caspianpost.com/kyrgyzstan/survey-finds-strong-public-confidence-in-kyrgyzstan-s-path

7. Secretary of State Marco Rubio Remarks to Press - United States Department of State, https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/03/secretary-of-state-marco-rubio-remarks-to-press-6

8. Situation in Middle East: risks and opportunities for Kyrgyzstan ..., https://en.kabar.kg/news/situation-in-middle-east-risks-and-opportunities-for-kyrgyzstan/

9. 'Remember these two criminals': Iran names US officers responsible for Minab school strike, https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/remember-these-two-criminals-iran-names-us-officers-responsible-for-minab-school-strike/articleshow/129878788.cms

 10. 2026 Minab school airstrike - Simple English Wikipedia, the free encyclopedia, https://simple.wikipedia.org/wiki/2026_Minab_school_airstrike

11. UN experts strongly condemn deadly missile strike on girls' school in Iran, call for independent investigation | OHCHR, https://www.ohchr.org/en/press-releases/2026/03/un-experts-strongly-condemn-deadly-missile-strike-girls-school-iran-call

12. Minab school bombing: how the worst mass casualty event of the Iran war unfolded – a visual guide - The Guardian, https://www.theguardian.com/global-development/2026/mar/03/minab-school-bombing-how-the-worst-mass-casualty-event-of-the-iran-war-unfolded-a-visual-guide

13. Iran: US School Attack Findings Show Need for Reform, Accountability - Iran (Islamic Republic of) | ReliefWeb, https://reliefweb.int/report/iran-islamic-republic/iran-us-school-attack-findings-show-need-reform-accountability

14. USA/Iran: Those responsible for deadly and unlawful US strike on school that killed over 100 children must be held accountable, https://amnesty.org.za/usa-iran-those-responsible-for-deadly-and-unlawful-us-strike-on-school-that-killed-over-100-children-must-be-held-accountable/

 15. Iranian Foreign Ministry confirms deaths of top military commanders following strikes - AKIpress News Agency, https://akipress.com/news:882456:Iranian_Foreign_Ministry_confirms_deaths_of_top_military_commanders_following_strikes/

16. Understanding Public Outrage and Diplomatic Neutrality in the Context of the Gaza War's Effect on Central Asia | Al Jazeera Centre for Studies, https://studies.aljazeera.net/en/analyses/understanding-public-outrage-and-diplomatic-neutrality-context-gaza-war%E2%80%99s-effect-central

17. Women's representation in parliament sees sluggish gains - The European Sting - Critical News & Insights on European Politics, Economy, Foreign Affairs, Business & Technology - europeansting.com United Nations News -, https://europeansting.com/2026/03/09/womens-representation-in-parliament-sees-sluggish-gains/

18. 'Remember these criminals': Iran names US navy officers responsible for Minab school strike, https://indianexpress.com/article/world/iran-names-us-navy-officers-uss-spruance-minab-school-strike-casualties-10608219/

19. Kyrgyzstan expresses concern over escalation of conflict between Iran and Israel - | 24.KG, https://24.kg/english/291526_Kyrgyzstan_expresses_concern_over_escalation_of_conflict_between_Iran_and_Israel/

 20. Azerbaijan, Belarus, Kyrgyzstan express concern over escalating tensions in Iran, https://www.aa.com.tr/en/middle-east/azerbaijan-belarus-kyrgyzstan-express-concern-over-escalating-tensions-in-iran/3844206

21. Conflict and Consequences: The Global Impact of the New Middle East War | International Crisis Group, https://www.crisisgroup.org/cmt/middle-east-north-africa/iran-israelpalestine-united-states-global/conflict-and-consequences-global-impact-new-middle-east-war

22. Muftiyat of Kyrgyzstan warns pilgrims and tour companies organizing Umrah - 24.KG, https://24.kg/english/357277_Muftiyat_of_Kyrgyzstan_warns_pilgrims_and_tour_companies_organizing_Umrah/

 23. Foreign Ministry calls on Kyrgyzstanis to leave the Middle East - 24.KG, https://24.kg/english/367878___Foreign_Ministry_calls_on_Kyrgyzstanis_to_leave_the_Middle_East/amp/

24. CrisisWatch February 2026 - World - ReliefWeb, https://reliefweb.int/report/world/crisiswatch-february-2026

25. CrisisWatch Database | International Crisis Group, https://www.crisisgroup.org/crisiswatch/database?location%%C2%AD5B0%5D=117&page=5

 26. Kyrgyzstan parliament speaker resigns after spy chief sacking - Arab News, https://www.arabnews.com/node/2632770/amp

27. Kyrgyzstan moves to purge allies of ousted security chief - The Straits Times, https://www.straitstimes.com/asia/kyrgyzstan-moves-to-purge-allies-of-ousted-security-chief

28. World Report 2025: Kyrgyzstan | Human Rights Watch, https://www.hrw.org/world-report/2025/country-chapters/kyrgyzstan

29. USCIRF 2024 Annual Report.pdf, https://www.uscirf.gov/sites/default/files/2024-05/USCIRF%202024%20Annual%20Report.pdf

30. The War with Iran Clearly Isn't Going According to U.S. Plans — and ..., https://open.kg/en/news/in-the-world/85506-vojna-s-iranom-javno-idet-ne-po-planu-ssha-i-teper-trampu-pridetsja-prinimat-reshenija-kotoryh-on-navernjaka-hotel-by-izbezhat-razbor-meduzy.html

31. Threat Intelligence Report March 10 to March 16, 2026, https://redpiranha.net/news/threat-intelligence-report-march-10-march-16-2026

32. Iran News in Brief – March 21, 2026 - NCRI, https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-news-in-brief-news/iran-news-in-brief-march-21-2026/

33. 154 UpdatesAuto-updateslive-orange3m ago (15:30 GMT)UK govt probes leak about US usage of UK military bases in Mideast warBritain's Government Securit, https://palweather.ps/ar/node/28701.html?live-news-31194030-2026-03-17-154-updatesauto-updateslive-orange3m-ago-15-30-gmt-uk-govt-probes-leak-about-us-

34. U.S. Military Action Against Iran: Over Half Of Voters Oppose It, 74% Oppose Sending Ground Troops Into Iran, Quinnipiac University National Poll Finds; Vast Majority Expects The Conflict To Last Months Or More, https://poll.qu.edu/poll-release?releaseid=3952

 35. War with Iran, March 2026 - Marist Poll, https://maristpoll.marist.edu/polls/war-with-iran-march-2026/

36. Latest Polls Show Americans Continue to Disapprove of U.S.-Iran War - TIME, https://time.com/article/2026/03/26/us-iran-war-poll-americans-public-opinion-approve-democrats-republicans/

 37. Majority of US voters oppose Iran war, say it benefits Israel more: Poll - Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/en/americas/majority-of-us-voters-oppose-iran-war-say-it-benefits-israel-more-poll/3872092

38. Kyrgyzstan: A Guide To The Parties Competing In The Parliamentary Elections, https://www.rferl.org/a/kyrgyzstan-a-guide-to-the-parties-competing-in-the-parliamentary-elections/30871908.html

39. Human Rights Watch, https://ihrp.law.utoronto.ca/aggregator/sources/2?page=3

40. Iran says it won't back down, calls on UN to stop aggression - The Star, https://www.the-star.co.ke/news/2026-03-02-iran-says-it-wont-back-down-calls-on-un-to-stop-aggression

41. Statement by a Russian representative on the strike on a girls' school in the Iranian city of Minab, ttps://geneva.mid.ru/en/activities/news/statement_by_a_russian_representative_on_the_strike_on_a_girls_school_in_the_iranian_city_of_minab/

42. Minab school attack: a "visceral horror" that demands justice - YouTube, https://www.youtube.com/shorts/RdGxSJ1PZHc