جناب آقای زاهد حسین نویسنده و خبرنگار پاکستانی:

تصمیم رئیس‌جمهور دونالد ترامپ برای محاصره تمامی محموله‌های ایران در داخل و خارج از تنگه هرمز، تهدیدی جدی برای آتش‌بس شکننده به شمار می‌رود و ممکن است هرگونه امکان گفت‌وگوهای بیشتر میان واشنگتن و تهران را با خطر مواجه سازد. این تصمیم تنها چند ساعت پس از مذاکرات سطح بالا در اسلام‌آباد اتخاذ شد؛ مذاکراتی که اگرچه به هیچ توافق رسمی منجر نشد، اما راه را برای ادامه گفت‌وگوها باز گذاشته بود. ترامپ از طریق این محاصره می‌خواهد ایران را وادار کند تا شرایطی را که معاون رئیس‌جمهور آمریکا، جی. دی. ونس، در مذاکرات آخر هفته گذشته در اسلام‌ آباد ارائه کرده بود، بپذیرد.

با این حال، این اقدام تشدیدکننده برای محدود کردن دسترسی به این آبراه حیاتی ممکن است همان نتیجه‌ای را نیز به دست نیاورد که کمپین نظامی شش‌هفته‌ای آمریکا نتوانست حاصل کند. ایران تهدید کرده است در صورت لغو نشدن محاصره دریایی، حملات خود را علیه اهداف نظامی آمریکا در خلیج فارس از سر خواهد گرفت؛ امری که وضعیت را بسیار بی‌ثبات‌تر می‌کند. تهدید آمریکا برای قطع صادرات نفت ایران می‌تواند سایر کشورها، چه منطقه‌ای و چه فرامنطقه‌ای را نیز وارد این درگیری کند.

این تحول به‌عنوان یک عقب‌گرد برای تلاش‌های پاکستان و دیگر کشورهای منطقه جهت جلوگیری از فروپاشی روند گفت‌وگوی شکننده تلقی می‌شود. دیپلماسی قایق‌های جنگی ترامپ بار دیگر جهان را در وضعیت اضطراب قرار داده است. با این حال هنوز اندکی امید وجود دارد که او تحت فشار فزاینده بین‌المللی و داخلی از لبه بحران عقب‌نشینی کرده و به میز مذاکره بازگردد. او حتی دیروز اشاره‌ای به این موضوع داشت و گفت: ممکن است طی دو روز آینده اتفاقی بیفتد و ما بیشتر مایل هستیم به آنجا [پاکستان] برویم واقعاً هفته گذشته لحظه‌ای تاریخی بود، زمانی که مقام‌های آمریکایی و ایرانی در اسلام‌آباد در بالاترین سطح ممکن برای نخستین بار از سال ۱۹۷۹ دیدار کردند. با وجود اینکه مذاکرات در سایه جنگ و کمبود شدید اعتماد برگزار شد، گفت‌وگوهای ۲۱ ساعته توانست یخ روابط را تا حدی بشکند، هرچند هیچ توافقی حاصل نشد. این مذاکرات عمیق‌ترین گفت‌وگوهایی بود که دو طرف در ۴۷ سال گذشته انجام داده‌اند و گزارش‌ها نشان می‌دهد طیف گسترده‌ای از موضوعات بررسی شد، اما برخی نقاط اختلاف، مذاکرات را بی‌نتیجه گذاشت.

برخی گزارش‌های رسانه‌ای حاکی از آن است که احتمال برگزاری دور دوم مذاکرات وجود دارد.انتظار اینکه دو طرف در نخستین نشست بتوانند به یک توافق جامع صلح برسند، واقع ‌بینانه نبود. با این حال انتظار می‌رفت حداقل بر سر تمدید آتش‌بس و ایجاد چارچوبی برای ادامه مذاکرات توافق کنند. اما این اتفاق نیفتاد و فضای عدم‌قطعیت ایجاد شد. بر اساس گزارش‌های رسانه‌های بین‌المللی، دو مانع اصلی باعث بن‌بست در مذاکرات شده‌اند: برنامه هسته‌ای ایران و کنترل بر تنگه هرمز. آمریکا ظاهراً خواستار توقف کامل فعالیت‌های هسته‌ای ایران، از جمله ممنوعیت غنی‌سازی برای دست‌کم ۲۰ سال شده است.

تهران همواره تأکید کرده که به دنبال ساخت سلاح هسته‌ای نیست، اما حاضر نیست از حق خود برای غنی‌سازی در سطح پایین‌تر از سطح تسلیحاتی، طبق معاهده عدم اشاعه، صرف‌نظر کند. این موضوع یک اختلاف قدیمی است، هرچند ایران تا حدی انعطاف نشان داده است. علاوه بر این، آمریکا خواستار تحویل کامل ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران شده است و ایران نسبت به اصرار واشنگتن برای خروج این ذخایر از کشور ابراز نگرانی کرده است؛ موضوعی که یکی از نقاط اصلی اختلاف باقی مانده است.

جالب این‌که ترامپ پیش‌تر ادعا کرده بود بمباران‌های آمریکا و اسرائیل در ژوئن گذشته تاسیسات هسته‌ای ایران را کاملاً نابود کرده و اورانیوم غنی‌شده زیر آوار دفن شده است. مذاکرات اسلام‌آباد به دلیل موضع «بگیر یا رها کن» آمریکا به بن‌بست رسید.به نظر می‌رسد ایران انعطاف قابل توجهی نشان داده است. تهران موضع دیرینه خود در موضوع هسته‌ای را تکرار کرده، اما این برای دولت ترامپ کافی نبوده است. مقام‌های ایرانی بن‌بست را ناشی از موضع سخت‌گیرانه آمریکا و بحران عمیق بی‌اعتمادی می‌دانند. با این حال تهران اعلام کرده که همچنان برای ادامه مذاکرات درباره موضوع هسته‌ای آماده است.

موضوع دیگر که مانع توافق شد، مسئله آزادی عبور و مرور در تنگه هرمز بود. ایران حاضر نیست کنترل این آبراه را واگذار کند؛ موضعی که نه تنها برای آمریکا بلکه برای کشورهای منطقه و دیگر کشورها که خواهان عبور آزاد هستند نیز قابل قبول نیست. این مسائل باید از طریق مذاکره حل می‌شد تا جنگ پایان یابد.با این حال، هیچ‌کس انتظار نداشت رئیس‌جمهور آمریکا با وجود غیرقابل پیش‌بینی بودنش، چنین اقدام شدیدی انجام دهد که در حقوق بین‌الملل به منزله اعلام جنگ تلقی می‌شود. محاصره دریایی برخلاف منافع جامعه بین‌المللی است زیرا تمامی ترددهای دریایی به بنادر ایران را تحت تأثیر قرار می‌دهد. از جمله کشورهایی که بیشترین آسیب را خواهند دید چین است که بزرگ‌ترین واردکننده نفت ایران محسوب می‌شود. جالب اینکه ماه گذشته ترامپ برای تثبیت قیمت جهانی نفت، برخی تحریم‌های نفتی ایران را کاهش داده بود، اما این تغییر موضع اخیر به افزایش قیمت نفت انجامیده است.

چین این محاصره تنگه هرمز را به شدت محکوم کرده و آن را «غیرمسئولانه و خطرناک» خوانده است. در بیانیه‌ای جداگانه، رئیس‌جمهور شی جین‌پینگ نیز نگرانی عمیق خود را از بحران خاورمیانه ابراز کرده و گفته است: «نمی‌توان اجازه داد جهان دوباره به قانون جنگل بازگردد.» با این حال هنوز مشخص نیست چین و سایر کشورهای واردکننده نفت چگونه به هرگونه توقیف محموله‌هایشان توسط نیروی دریایی آمریکا واکنش نشان خواهند داد. هرگونه استفاده از زور در منطقه می‌تواند به درگیری گسترده‌تری منجر شود.

اقدامات ترامپ همچنین با انتقاد متحدان آمریکا مواجه شده و انزوای این کشور را افزایش داده است؛ به‌گونه‌ای که تنها اسرائیل از این محاصره حمایت کرده است. در همین حال، فرانسه و بریتانیا نشستی با حضور حدود ۴۰ کشور برای بحث درباره بازگشایی تنگه هرمز برگزار کرده‌اند که هم‌زمان با اعلام محاصره آمریکا صورت گرفته است.در میان افزایش تنش‌ها، برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که احتمال برگزاری دور دوم مذاکرات میان ایران و آمریکا در هفته آینده وجود دارد. مقام‌های آمریکایی گفته‌اند گفت‌وگوها برای از سرگیری مذاکرات ادامه دارد و پاکستان همچنان نقش میانجی را ایفا می‌کند. مذاکرات هفته گذشته در اسلام‌آباد جایگاه دیپلماتیک پاکستان را به‌عنوان یک میانجی‌گر صلح تقویت کرد. با این حال هنوز مشخص نیست که آیا دور دوم مذاکرات نیز در اسلام‌آباد برگزار خواهد شد یا نه. با این وجود، نقش پاکستان به عنوان میانجی بی‌طرف احتمالاً ادامه خواهد داشت و این یک نقطه اوج در دیپلماسی صلح این کشور محسوب می‌شود.

لینک: https://www.dawn.com/news/1991839