مفهوم «شهرهای خواهرخوانده» به توافقنامههای رسمی بین شهرداریهای پاکستان و همتایان خارجی آنها اشاره دارد که به عنوان ابزاری برای تقویت همکاریهای بینالمللی در حوزههای فرهنگی، اقتصادی، آموزشی و بشردوستانه طراحی شدهاند. این مشارکتها با اهداف کلیدی مانند تقویت تجارت، گسترش گردشگری و تعمیق تفاهم متقابل، به بخشی از دیپلماسی عمومی پاکستان تبدیل شدهاند.
اهداف اصلی این مشارکتها را میتوان به شرح زیر خلاصه کرد:
- تقویت تفاهم متقابل: ایجاد درک مشترک از طریق دیپلماسی مردمی برای کمک به کاهش تنشهای بینالمللی.
- کسب منافع عملی: دستیابی به مزایای ملموس مانند افزایش تجارت، جذب گردشگر و ایجاد فرصتهای آموزشی.
- ایجاد ارتباطات پایدار: پرورش روابط پایدار مردمی (people-to-people) که فراتر از روابط رسمی دولتی عمل میکنند.
- همسوسازی با اولویتهای ملی: تقویت روابط با متحدان استراتژیک از طریق همسوسازی با اولویتهای ملی در زمینه همکاریهای اقتصادی و فرهنگی.
این شبکه از روابط شهری، ابعادی استراتژیک به سیاست خارجی پاکستان میبخشد که در ادامه به تفصیل بررسی خواهد شد.
نقش استراتژیک در سیاست خارجی پاکستان
توافقنامههای خواهرخواندگی به عنوان ابزاری کارآمد برای «پارا دیپلماسی» (Paradiplomacy) در سیاست خارجی پاکستان عمل میکنند. این رویکرد به دولتهای محلی اجازه میدهد تا در روابط بینالمللی مشارکت کرده و مکمل اهداف دیپلماتیک ملی باشند. در چشمانداز سیاست خارجی پاکستان که با محدودیت منابع مواجه است، این روابط زیرملی به ابزاری کمهزینه برای تقویت نفوذ دیپلماتیک و توسعه اقتصادی فراتر از وابستگی به کمکهای فدرال تبدیل شدهاند.
همسویی با کریدور اقتصادی چین و پاکستان (CPEC)
بخش قابل توجهی از تلاشهای پاکستان در زمینه خواهرخواندگی با اهداف کریدور اقتصادی چین و پاکستان (CPEC) همسو است. این توافقنامهها، به ویژه با شهرهای چینی، به عنوان یک سازوکار مردمی برای عملیاتی کردن روابط استراتژیک «همهجانبه» با چین عمل میکنند. این مشارکتها با کاهش موانع فرهنگی و تفاوتهای ادراکی، به تقویت اعتماد سرمایهگذاران و تشویق سرمایهگذاریهای چینی کمک میکنند. به عنوان نمونه، توافق خواهرخواندگی بین گــوادر و پویانگ (Puyang) در سال ۲۰۱۹ به پروژههای ملموسی مانند تأسیس «جنگل دوستی پاک-چین» منجر شد که نمادی از تعمیق دوستی و حمایت محلی از توسعه زیرساختهای CPEC است.
تنوعبخشی دیپلماتیک
مشارکت با کشورهای فراتر از چین به تنوعبخشی ابزارهای دیپلماتیک پاکستان کمک شایانی میکند. این روابط به پاکستان اجازه میدهند تا نفوذ خود را گسترش داده و وابستگیها را متعادل کند.
- رابطه کراچی-هیوستون: این مشارکت که در سال ۲۰۰۹ تأسیس شد، نمونه برجستهای از به کارگیری نفوذ دیاسپورای پاکستانی برای تقویت همکاریهاست. این رابطه، کانالی پایدار برای تعاملات پاکستان و ایالات متحده، مستقل از تنشهای احتمالی در سطح فدرال، فراهم کرده و به همکاری در زمینههای زیرساخت، تجارت، آموزش و تلاشهای امدادی در زمان سیل منجر شده است.
- رابطه اسلامآباد-باکو: توافق برای خواهرخواندگی پایتخت پاکستان با باکو، پایتخت آذربایجان، نشاندهنده تلاش برای گسترش روابط با آسیای مرکزی و کشورهای مسلمان است. این مشارکت با هدف تقویت گردشگری، خدمات هوایی و جریانهای سرمایهگذاری شکل گرفته و به تقویت قدرت نرم و دسترسی اقتصادی پاکستان کمک میکند.
این روابط زیرملی، سیر تحول تاریخی قابل توجهی را طی کردهاند که در ادامه به آن پرداخته میشود.
سیر تحول تاریخی
توسعه توافقنامههای خواهرخواندگی در پاکستان نمایانگر بلوغ پارا دیپلماسی این کشور است؛ یک گذار از توافقهای نمادین و فرهنگی به مشارکتهای استراتژیک و اقتصادی. این سیر تحول را میتوان به دو دوره متمایز تقسیم کرد: توافقنامههای اولیه و دوره گسترش پس از سی پیک.
توافقنامههای اولیه (پیش از ۲۰۰۰)
روند ایجاد شهرهای خواهرخوانده در پاکستان در دهه ۱۹۸۰ با هدف ایجاد روابط دیپلماتیک زیرملی آغاز شد. این توافقهای اولیه، که اغلب به دلیل محدودیت منابع یا تغییرات ژئوپلیتیکی غیرفعال باقی ماندند، عمدتاً بر تبادل فرهنگی و حسن نیت متقابل تأکید داشتند. از جمله توافقنامههای نمادین این دوره میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- اسلامآباد و جاکارتا (۱۹۸۴)
- کراچی و شانگهای (۱۹۸۴)
- ساهیوال و روچدیل (۱۹۹۸)
این توافقها، اگرچه از نظر تعداد محدود بودند، اما پایههای دیپلماسی مردمی پاکستان را بنا نهادند.
گسترش پس از سی پیک (دهه ۲۰۱۰ به بعد)
راهاندازی رسمی کریدور اقتصادی چین و پاکستان (CPEC) در سال ۲۰۱۳، نقطه عطفی در تاریخ توافقنامههای خواهرخواندگی پاکستان بود و منجر به تسریع قابل توجهی در انعقاد قرارداد با شهرهای چینی شد. این مشارکتها با هدف حمایت از اهداف CPEC در زمینههای توسعه اقتصادی، زیرساخت و پیوندهای فرهنگی شکل گرفتند. امضای همزمان چندین توافقنامه مهم در سال ۲۰۱۹ در پکن، شامل موارد زیر، اوج این رویکرد استراتژیک بود:
- ارومچی و کراچی
- پویانگ و گوادر
- شیآن و مولتان
گسترش بیشتر در دسامبر ۲۰۲۱ با توافق رسمی بین شنیانگ و کراچی ادامه یافت که نشاندهنده یک تغییر جهت به سمت همسویی با ابتکار «کمربند و راه» و اولویتبندی همافزاییهای اقتصادی قابل تأیید بود.
فهرست جامع شهرهای خواهرخوانده پاکستان (به ترتیب الفبای شهر پاکستانی)
این بخش فهرستی دقیق و سازمانیافته از مشارکتهای خواهرخواندگی شهرهای پاکستان ارائه میدهد. این فهرست که به ترتیب الفبای شهرهای پاکستانی تنظیم شده، دسترسی به اطلاعات مربوط به هر شهر و شرکای بینالمللی آن را تسهیل میکند.
اسلامآباد
اسلامآباد، پایتخت پاکستان، با ۲۱ شهر بینالمللی توافقنامه همکاری دارد تا همکاریهای متقابل در زمینههای مدیریت شهری، تبادلات فرهنگی و توسعه اقتصادی را ترویج دهد. ابتکار «شهرهای خواهرخوانده اسلامآباد» با هدف فعالسازی این روابط برای دستیابی به منافع عملی در حوزههای تجارت، آموزش و گردشگری راهاندازی شده است.
توجه: پیشنهادی برای خواهرخواندگی با ریاض (عربستان سعودی) نیز مطرح شده است اما هنوز رسمی نشده است.
پیشاور
مشارکتهای خواهرخواندگی پیشاور، پایتخت استان خیبر پختونخوا، بر ارتباطات منطقهای و احیای پیوندهای تاریخی در امتداد جاده ابریشم متمرکز است.
حیدرآباد
حیدرآباد، دومین شهر بزرگ استان سند، یک مشارکت منحصر به فرد با تمرکز بر میراث مشترک صنعتی دارد که هر دو شهر را به عنوان «شهرهای شیشه» معرفی میکند.
سیالکوت
سیالکوت به عنوان یک مرکز تولیدی مهم برای کالاهای ورزشی و ابزار جراحی، از طریق خواهرخواندگی به دنبال تقویت روابط اقتصادی و فرهنگی است.
فیصلآباد
فیصلآباد، به عنوان یک قطب صنعتی مهم در استان پنجاب، مشارکتهایی را با تمرکز بر میراث صنعتی مشترک، به ویژه در صنعت نساجی، و تقویت پیوندهای تجاری ایجاد کرده است.
کراچی
کراچی، به عنوان بزرگترین شهر و قطب اقتصادی پاکستان، شبکهای گسترده از مشارکتهای خواهرخواندگی را مدیریت میکند. این روابط بر تجارت، مدیریت بندر، تبادلات فرهنگی و همکاریهای زیرساختی، به ویژه در چارچوب CPEC، متمرکز هستند.
گوادر
مشارکتهای خواهرخواندگی گوادر به دلیل موقعیت استراتژیک آن در چارچوب CPEC، عمدتاً با شهرهای چینی و با هدف توسعه بندر و تقویت روابط اقتصادی شکل گرفته است.
لاهور
لاهور، به عنوان پایتخت فرهنگی پاکستان، دارای مشارکتهای متنوع و گستردهای است که تبادلات فرهنگی، آموزشی، تجاری و توسعه شهری را در بر میگیرد.
مولتان
مشارکتهای خواهرخواندگی مولتان عمدتاً بر اساس میراث غنی تاریخی و فرهنگی مشترک، به ویژه در زمینههای عرفان (صوفیگری) و ارتباطات جاده ابریشم، شکل گرفته است.
توجه: توافقی اصولی با بخارا (ازبکستان) در اوت ۲۰۲۳ برای خواهرخواندگی صورت گرفته است.
سایر شهرها
- ایبتآباد: این شهر با کاشغر در چین از سال ۲۰۰۵ خواهرخوانده است تا از طریق بزرگراه قراقرم همکاریهای اقتصادی، تجاری، فرهنگی و آموزشی را ترویج دهد.
- ساهیوال: این شهر با روچدیل در بریتانیا خواهرخوانده است تا همکاریهای فرهنگی و اقتصادی را ترویج دهد.
- گوجرخان: با ردیچ در بریتانیا برای تبادلات آموزشی، تجاری و توسعه جوامع محلی مشارکت دارد.
- کویته: پایتخت بلوچستان، با ژنگژو در چین به عنوان بخشی از توافقهای گستردهتر چین و پاکستان برای تقویت روابط اقتصادی، خواهرخوانده است.
علاوه بر این مشارکتهای شهری، ابتکاراتی در سطح ایالتی نیز در حال شکلگیری است که نشاندهنده گسترش دامنه دیپلماسی زیرملی پاکستان است.
توافق ویژه: پیشنهاد خواهرخواندگی ایالتی پنجاب و کالیفرنیا
این پیشنهاد یک تحول قابل توجه در روابط زیرملی پاکستان و ایالات متحده محسوب میشود که فراتر از سطح شهری، به دنبال ایجاد یک مشارکت استراتژیک در سطح ایالتی است. این ابتکار نشاندهنده تمایل به تعمیق روابط دوجانبه از طریق یک چارچوب رسمی و گستردهتر است. جزئیات کلیدی این پیشنهاد بر اساس دیدار نوامبر ۲۰۲۳ بین سروزیر پنجاب، محسن نقوی، و سرکنسول ایالات متحده، کریستین هاوکینز، به شرح زیر است:
- زمینه گفتگو: این دیدار با هدف بررسی زمینههای همکاری متقابل و تقویت روابط بین پنجاب و ایالات متحده برگزار شد.
- حوزههای مورد بحث برای همکاری: موضوعات کلیدی شامل مقابله با آلودگی هوا (مهدود)، افزایش سرمایهگذاری، همکاری در بخشهای کشاورزی و گردشگری، و مرمت بناهای تاریخی بود.
- انگیزه و هدف: هدف اصلی این ابتکار، تقویت روابط دوجانبه از طریق امضای یک توافقنامه رسمی «ایالتهای خواهرخوانده» بین پنجاب و کالیفرنیا است که میتواند به همکاریهای ساختاری و بلندمدت منجر شود.
این پیشنهاد، در صورت تحقق، گامی مهم در گسترش دیپلماسی زیرملی پاکستان خواهد بود و زمینه را برای همکاریهای عمیقتر فراهم میآورد.
نتیجهگیری
شبکه شهرهای خواهرخوانده پاکستان نقش دوگانهای را به عنوان ابزاری برای دیپلماسی نرم و موتوری برای توسعه اقتصادی ایفا میکند. این توافقنامهها به پاکستان اجازه میدهند تا روابط استراتژیک خود را، به ویژه با چین در چارچوب سی پیک، در سطح مردمی تقویت کرده و همزمان ابزارهای دیپلماتیک خود را با شرکای غربی و منطقهای متنوع سازد.
ارزیابی کلی نشان میدهد که این مشارکتها مزایای قابل توجهی مانند تقویت روابط استراتژیک و ایجاد فرصتهای اقتصادی را به همراه دارند. با این حال، چالشهایی مانند غیرفعال بودن بسیاری از توافقنامها به دلیل تغییرات ژئوپلیتیکی و محدودیت منابع، تحقق کامل پتانسیل آنها را محدود کرده است. برای گشودن این پتانسیل، پاکستان باید از انباشت منفعلانه توافقنامهها به سمت مدیریت فعال و استراتژیک شبکه دیپلماسی شهری خود حرکت کند تا اطمینان حاصل شود که این مشارکتها بازدهی قابل اندازهگیری در حوزه اقتصادی و قدرت نرم به همراه دارند.
منابع:
https://grokipedia.com/page/List_of_twin_towns_and_sister_cities_in_Pakistan
https://lahore.punjab.gov.pk/district_profile
https://punjab.gov.pk/node/3457
https://punjab.gov.pk/node/3601
نظر شما