گذار از سنت:

آموزش جنسی مدت‌هاست که موضوعی مورد مناقشه در سری‌لانکا بوده است. در حالی که کارشناسان سلامت جهانی و سازمان‌های محلی بر اهمیت آموزش جامع جنسی (CSE) در ارتقای سلامت، برابری جنسیتی و ایمنی تأکید می‌کنند، نگرش‌های فرهنگی محافظه‌کارانه اغلب در برابر گنجاندن آن در مدارس مقاومت نشان می‌دهند. این تنش باعث ایجاد رویکردی تکه‌تکه شده است؛ با این حال سیاست ملی در پذیرش کامل آن با کندی پیش رفته است.

ضرورت آموزش جامع جنسی:

بر اساس گزارش «انجمن تنظیم خانواده سری‌لانکا» (Family Planning Association of Sri Lanka – FPA)، آموزش جامع جنسی صرفاً به آموزش فعالیت جنسی محدود نمی‌شود. بلکه این نوع آموزش و یک برنامه جامع است که موضوعاتی همچون حقوق بشر و برابری جنسیتی، پیشگیری از خشونت مبتنی بر جنسیت، مهارت‌های زندگی از جمله همدلی، مذاکره و تصمیم‌گیری، و همچنین تفکر انتقادی برای به چالش کشیدن هنجارهای فرهنگی آسیب‌زا را در بر می‌گیرد.ابتکارات FPA، از جمله برگزاری کارگاه‌هایی در مناطق باتیکالوا (Batticaloa) و گامپاها (Gampaha)، نشان می‌دهد که آموزش جامع جنسی چگونه جوانان را توانمند می‌سازد تا خشونت را شناسایی کرده و در برابر آن مقاومت کنند، تصمیم‌های آگاهانه بگیرند و روابط سالم‌تری ایجاد نمایند. این برنامه‌ها، آموزش جامع جنسی برای ایجاد جامعه‌ای فراگیر و برخوردار از برابری جنسیتی را برجسته می‌کنند که امری ضروری است.

مقاومت فرهنگی و محافظه‌کاری:

با وجود این مزایا، محافظه‌کاری اغلب مانعی جدی بر سر راه آموزش جنسی بوده است. همان‌طور که روزنامه «دیلی میرر» در تاریخ ۳ ژانویه ۲۰۲۰ گزارش داده است، بسیاری از والدین، معلمان و سیاست‌گذاران نگران‌اند که صحبت آشکار درباره مسائل جنسی موجب ترویج بی‌بندوباری شود یا ارزش‌های سنتی را تضعیف کند. این نگرانی‌ها باعث شده است که تمایل چندانی برای پذیرش برنامه‌های جامع در سطح ملی وجود نداشته باشد. در نتیجه، آموزش جنسی اغلب به جنبه‌های زیستی تولیدمثل محدود می‌شود و بحث‌های مهمی مانند رضایت (consent)، روابط انسانی و پویایی‌های جنسیتی نادیده گرفته می‌شوند.

این مقاومت بازتاب‌دهنده ناراحتی گسترده‌تر جامعه در مواجهه با موضوعات مرتبط با جنسیت است؛ ناراحتی‌ای که با حساسیت‌های مذهبی و فرهنگی تشدید می‌شود. در نتیجه، بسیاری از جوانان برای کسب اطلاعات به منابع غیرقابل اعتماد—مانند همسالان یا اینترنت—مراجعه می‌کنند که این امر خطر اطلاعات نادرست و رفتارهای ناایمن را افزایش می‌دهد.

تغییرات سیاستی: ادغام آموزش متناسب با سن:

در سال‌های اخیر، سری‌لانکا گام‌های محتاطانه‌ای برای ادغام آموزش جنسی در برنامه درسی ملی برداشته است. وزارت آموزش این کشور در سال ۲۰۲۱ اعلام کرد که آموزش جنسی متناسب با سن در قالب دروس موجود، مانند علوم و سلامت، گنجانده خواهد شد. این رویکرد از معرفی آموزش جنسی به‌عنوان یک درس مستقل اجتناب می‌کند و به این ترتیب، ضمن کاهش حساسیت‌ها و جنجال‌ها، به مسائل کلیدی نیز می‌پردازد.

تا نوامبر ۲۰۲۵، پیشرفت‌ زیادی صورت گرفت؛ به‌طوری‌که سری‌لانکا آموزش جنسی متناسب با سن را در سراسر برنامه درسی اجرا خواهد کرد که این امر نشان‌دهنده یک تغییر سیاستی مهم است. هدف این ابتکار، ارائه آموزش ساختارمند و تدریجی متناسب با مراحل رشد دانش‌آموزان است و موضوعاتی از بلوغ و سلامت باروری گرفته تا رضایت و روابط ایمن را در بر می‌گیرد.

مزایای آموزش جامع جنسی متناسب با سن:

آموزش جامع جنسی متناسب با سن تضمین می‌کند که کودکان اطلاعاتی متناسب با سطح بلوغ خود دریافت کنند. برای مثال:

• دانش‌آموزان مقطع ابتدایی درباره آگاهی از بدن، احترام و مرزهای شخصی آموزش می‌بینند.
• نوجوانان با موضوعاتی مانند بلوغ، سلامت باروری و روابط عاطفی آشنا می‌شوند.
• نوجوانان بزرگ‌تر با مباحثی همچون پیشگیری از بارداری، رضایت (consent) و برابری جنسیتی مواجه می‌شوند.

این رویکرد تدریجی به عادی‌سازی گفت‌وگو درباره مسائل جنسی کمک می‌کند و در عین حال، نگرانی‌های والدین و جامعه درباره «افراط در ارائه اطلاعات» را کاهش می‌دهد.

چالش‌های پیشِ رو:

با وجود پیشرفت‌های اخیر در سطح سیاست‌گذاری، سری‌لانکا در مسیر اجرای مؤثر آموزش جامع جنسی با موانع قابل‌توجهی روبه‌رو است. یکی از چالش‌های اصلی، آمادگی معلمان است؛ چرا که بسیاری از آموزگاران در برخورد با موضوعات حساسی مانند مسائل جنسی، رضایت و روابط انسانی احساس ناراحتی می‌کنند یا آموزش کافی ندیده‌اند. مقاومت والدین نیز همچنان قوی است، زیرا برخی نگران‌اند که آموزش جنسی با ارزش‌های فرهنگی یا مذهبی در تضاد باشد و همین امر باعث بی‌میلی در پذیرش این آموزش‌ها می‌شود.

علاوه بر این، اجرای این برنامه‌ها در مدارس یکنواخت نیست و مناطق روستایی و کم‌برخوردار اغلب عقب می‌مانند که این موضوع به نابرابری در دسترسی به اطلاعات دقیق منجر می‌شود. انگ اجتماعی نیز لایه دیگری از دشواری ایجاد می‌کند، زیرا دانش‌آموزان ممکن است احساس خجالت یا تردید داشته باشند و از مشارکت فعال در بحث‌های مربوط به جنسیت خودداری کنند؛ مسئله‌ای که اثربخشی برنامه‌های آموزشی در کلاس درس را کاهش می‌دهد. تا زمانی که این موانع از طریق آموزش معلمان، جلب مشارکت والدین و رویکردهای حساس به فرهنگ برطرف نشود، آموزش جنسی در معرض آن است که سطحی یا ناهماهنگ اجرا شود و توان بالقوه آن برای توانمندسازی جوانان و حفاظت از سلامت آنان محدود بماند.

نقش سازمان‌های مردم‌نهاد و جامعه مدنی:

سازمان‌هایی مانند «انجمن تنظیم خانواده سری‌لانکا» (FPA Sri Lanka) نقش مهمی در پر کردن خلأهایی ایفا می‌کند که توسط نظام آموزشی رسمی باقی مانده است. کارگاه‌ها و برنامه‌های آموزشی این سازمان‌ها فضاهای امنی را برای جوانان فراهم می‌کند تا بتوانند یاد بگیرند و پرسش‌های خود را مطرح کنند. فعالیت‌های مطالبه‌گرانه جامعه مدنی نیز بر سیاست‌گذاران فشار وارد می‌کند تا آموزش جامع جنسی را در اولویت قرار دهند و بر نقش آن در پیشگیری از بارداری نوجوانان، خشونت جنسی و بیماری‌های مقاربتی تأکید می‌ورزد.

نگاهی به آینده:

گنجاندن آموزش جنسی متناسب با سن در برنامه درسی ملی سری‌لانکا، گامی امیدوارکننده در جهت توانمندسازی جوانان با دانش و مهارت‌های لازم برای مدیریت روابط انسانی و حفاظت از سلامت خود به شمار می‌رود. در صورت اجرای مؤثر، این ابتکار می‌تواند به کاهش بارداری‌های نوجوانان، مهار سقط‌های ناایمن و کمک به پیشگیری از خشونت مبتنی بر جنسیت منجر شود و هم‌زمان احترام به حقوق بشر و برابری جنسیتی را تقویت کند.

فراتر از پیامدهای بهداشتی، آموزش جامع جنسی این ظرفیت را دارد که دانش‌آموزان را به مهارت‌های حیاتی زندگی مانند همدلی، ارتباط مؤثر و تصمیم‌گیری مجهز کند و آنان را برای ورود به بزرگسالی در جامعه‌ای که به‌سرعت در حال تغییر است، آماده سازد. با این حال، موفقیت این سیاست به سرمایه‌گذاری مستمر در آموزش معلمان، جلب مشارکت والدین و اتخاذ رویکردهایی حساس به فرهنگ بستگی دارد؛ رویکردهایی که بتوانند میان سنت و واقعیت‌های نوین تعادل برقرار کنند. با پذیرش این اصلاحات، سری‌لانکا می‌تواند به سوی آینده‌ای حرکت کند که در آن جوانان آگاه، بااعتمادبه‌نفس و توانمند در ساختن جوامعی سالم‌تر باشند.

نخست‌وزیر و وزیر آموزش، دکتر هارینی آماراسوریا، تأکید کرده است که آموزش جنسی باید بخش مرکزیِ دستورکار اصلاحات گسترده آموزشی سری‌لانکا باشد. او در سخنرانی‌ای در نوامبر ۲۰۲۵ به افزایش نگران‌کننده موارد سوءاستفاده جنسی از کودکان اشاره کرد و تصریح نمود که آموزش جنسی متناسب با سن برای حفاظت از کودکان و تجهیز آنان به دانشی که از سلامت و ایمنی‌شان صیانت کند، ضروری است. وی همچنین گفت که وزارت بهداشت، اداره بهداشت خانواده (Family Health Bureau) و «سازمان ملی حفاظت از کودک» (National Child Protection Authority) از وزارت آموزش درخواست کرده‌اند که آموزش جنسی در برنامه درسی مدارس گنجانده شود.

اوگفت:«ما یک ماژول سلامت برای پایه ششم معرفی کرده‌ایم. این ماژول به کودکان درباره حفظ سلامت‌شان آموزش می‌دهد. وزارت بهداشت و متخصصان اداره بهداشت خانواده به‌طور مشخص خواستار گنجاندن آموزش جنسی برای کودکان شده‌اند تا به حفاظت از کودکان در برابر سوءاستفاده جنسی کمک شود. سازمان ملی حفاظت از کودک به ما یادآوری کرده است که سوءاستفاده جنسی از کودکان یک مسئله جدی در کشور است و آموزش کودکان درباره حفاظت از بدن خود امری ضروری است.»

نخست‌وزیر آماراسوریا در ادامه خاطرنشان کرد که گفت‌وگوها در این زمینه با وزارت بهداشت و سازمان ملی حفاظت از کودک در جریان است و این نهادها پیشنهادهای خود را در این خصوص ارائه داده‌اند.او افزود:
«ما هنوز تصمیمی درباره اینکه این پیشنهادها چگونه، در چه زمانی و برای چه گروه‌های سنی‌ای اجرا شوند، اتخاذ نکرده‌ایم. پس از گفت‌وگو با کارشناسان ذی‌ربط، یک برنامه آموزش جنسی متناسب با سن معرفی خواهیم کرد. ما بر این باوریم که باید به کودکان آموزش جنسی داده شود تا بتوانند از بدن خود محافظت کنند و تغییراتی را که در بدن رخ می‌دهد، درک کنند.»وزیر آموزش همچنین اضافه کرد که برنامه درسی آموزش جنسی بر اساس نظر کارشناسان، به‌ویژه متخصصان بخش سلامت، تدوین خواهد شد.

جمع‌بندی نهایی:

آموزش جنسی در سری‌لانکا بازتاب‌دهنده کشمکش گسترده‌تری میان محافظه‌کاری و پیشرفت است. در حالی که مقاومت فرهنگی همچنان قوی باقی مانده است، تغییرات اخیر در سیاست‌گذاری نشان می‌دهد که اهمیت آموزش جامع جنسی به‌طور فزاینده‌ای به رسمیت شناخته می‌شود. با گنجاندن آموزش‌های متناسب با سن در دروس مدارس، سری‌لانکا با احتیاط به سوی آینده‌ای آگاهانه‌تر و فراگیرتر حرکت می‌کند. چالش اصلی اکنون در این است که اطمینان حاصل شود این برنامه‌ها نه‌تنها معرفی می‌شوند، بلکه توسط معلمان، والدین و کل جامعه نیز پذیرفته و اجرا می‌گردند.

منابع:

-Daily Mirror – «WHEN CONSERVATISM GETS IN THE WAY OF SEX EDUCATION: Comprehensive Sexuality Education in SL»
-Family Planning Association of Sri Lanka (FPA) «Comprehensive Sexuality Education in Sri Lanka – the need of the hour

-Sunday Times (Sri Lanka) – «Age-related sex education to be combined in existing subjects»
منتشرشده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۱

-Newswire (Sri Lanka) – «Sri Lanka to introduce age-appropriate sex education in curriculum»
منتشرشده در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۵