زبان خارجی در غنا، از استعمار تا نیاز روز
تاریخ آموزش زبانهای خارجی در غنا با دوران استعمار گره خورده است. پیش از استقلال در ۱۹۵۷، بریتانیا انگلیسی را به عنوان زبان آموزشی اصلی تحمیل کرد. آموزش رسمی از قرن ۱۶ با ورود پرتغالیها آغاز شد، اما سیستماتیک شدن آن در قرن ۱۹ با مأموریتهای مسیحی بود. مدارس قلعهای در المینا، کیپ کوست و کریستینزبورگ برای تربیت مترجم و مسیحی کردن محلیها تأسیس شدند، جایی که انگلیسی و گاهی پرتغالی تدریس میشد.
پس از استقلال، دولت کوامه نکرومه بر زبانهای محلی تأکید کرد، اما انگلیسی همچنان غالب ماند. به دلیل روابط غنا با کشورهای فرانسویزبان همسایه، دولت این کشور زبان فرانسه را از دهه ۱۹۸۰ به برنامه درسی اضافه کرد. در دهه ۱۹۹۰، زبانهای دیگری مانند آلمانی و اسپانیایی در دانشگاهها معرفی شدند. مؤسسه زبانهای غنا (GIL) در ۱۹۶۱ تأسیس شد و زبانهایی مانند عربی، چینی، فرانسوی و روسی را آموزش میدهد.
در حال حاضر، آموزش زبانهای خارجی در غنا در سطوح پایه، متوسطه، دبیرستان و دانشگاهی انجام میشود. فرانسه اصلیترین زبان خارجی در مدارس است و از دبیرستان تدریس میشود. از سال ۲۰۲۶، با حمایت مؤسسه کنفوسیوس در دانشگاه کیپ کوست برنامه درسی چینی در برخی سطوح راهاندازی شد.
در غنا، آموزش زبانهای خارجی نه تنها ابزاری برای ارتباط بینالمللی است، بلکه به تقویت روابط اقتصادی کمک میکند. برای مثال، با افزایش حضور شرکتهای چینی در بخشهای زیرساختی، بهداشتی و امنیتی، یادگیری زبان چینی به یک ضرورت تبدیل شده است. طبق آمار، بیش از ۷۰ زبان محلی در غنا صحبت میشود، اما تنها ۱۱ زبان محلی توسط دولت حمایت میشوند و در آموزش پایه استفاده میشوند. سیاستهای آموزشی اخیر، مانند اجباری کردن زبانهای محلی در مدارس پایه، بر آموزش زبانهای خارجی تأثیر گذاشته، اما دولت در حال گسترش زبانهای خارجی مانند چینی است.
اهمیت آموزش زبانهای خارجی در غنا را میتوان در زمینه جهانیسازی بررسی کرد. غنا به عنوان عضوی از اتحادیه آفریقا و جامعه اقتصادی غرب آفریقا (ECOWAS)، نیاز به نیروی کار چندزبانه دارد. فرانسه، به عنوان زبان اصلی همسایگان، از دهه ۱۹۸۰ در برنامه درسی وجود دارد، اما چالشهایی مانند کمبود معلم و منابع مانع پیشرفت آن شده است. به نظر می رسد دولت قصد دارد به دلیل حضور اقلیت فرانسویزبان و مرزهای مشترک. فرانسه را به عنوان زبان رسمی دوم اعلام کند.
در دانشگاه غنا نیز، دانشکده ای تخصصی با حمایت مراکزی مانند کنفوسیوس، maison Française و برخی سفارت خانه های خارجی، زبانهای عربی، چینی، فرانسوی، روسی و اسپانیایی را ارائه میدهد.
در کشور غنا،زبان عربی نیز به دلیل وجود جمعیت مسلمان(حدود ۱۶-۲۰ درصد جمعیت) عمدتاً به عنوان زبان مذهبی و آموزشی در جامعه مسلمانان به ویژه در جوامع مسلمان شمالی و جنوبی استفاده میشود. این زبان از قرن پانزدهم با ورود اسلام به غنا معرفی شد و امروزه در آموزش، سیاست و فرهنگ به ویژه در بخش های مسلمان نشین کاربرد دارد. اما به طور کلی عربی عمدتاً در زمینههای مذهبی استفاده میشود. در سیاست، سیاستمداران از عربی برای جلب حمایت مسلمانان در کمپینهای انتخاباتی بهره میبرند. در رسانهها و مؤسسات آموزشی، عربی در شعارها و ارتباطات ظاهر میشود. فارغالتحصیلان عربی عمدتا در کشورهای عربی تحصیل کرده، از آن برای ارتباطات تجاری و دیپلماتیک استفاده میکنند.
جای خالی زبان فارسی
با وجود فعال بودن نهادهای ایرانی در غنا مانند سفارت، رایزنی فرهنگی، ایران کلینیک و دانشگاه اسلامی، به جز یک دوره کوتاه مدت و ناموفق حدود ده سال پیش، هیچ دوره آموزشی بلندمدتی در زمینه زبان فارسی در این کشور برگزار نشده است. تلاش سال 1403رایزنی فرهنگی برای راه اندازی دوره آموزشی زبان فارسی در این کشور، به دلیل تنگناهای بودجه ای در بنیاد سعدی همچنان به نتیجه نرسیده است. هرچند مدیران بنیاد در تلاش برای راه اندازی این دوره طی سال 1406 هستند.
چالش های آموزش زبان خارجی در غنا
چالش اصلی آموزش زبان خارجی در غنا، کمبود معلم آموزشدیده است. همچنین چالش هایی نظیر نگرش منفی عمومی و عدم اجرای موفق و فراگیر سیاستهای چندزبانه نیز وجود دارد. ضمن آنکه همچنان بخش قابل توجهی از والدین انگلیسی را به عنوان زبان اصلی ترجیح میدهند. با این حال رشد چین و حضور قابل توجه اقتصادی این کشور در غنا، ظرفیت بزرگی برای ترغیب جوانان غنایی به یادگیری زبان چینی ایجاد کرده است.
نظر شما