نمادهای آدنکره (Adinkra) که در ابتدا توسط قوم «آسانته» خلق شدند و در سنتهای گستردهترِ «آکانزبانان» ریشه دواندند، بیانگر یک سیستم بصری پیچیده هستند که ضربالمثلها، ارزشها و تأملات فلسفی را، بهویژه در بافتهای مراسم ترحیم و تشریفاتی، منتقل میکنند (Owusu, 2019; Arthur, 2017; Willis, 1998; Kuwornu-Adjaottor et al., 2016). این ایدهنگاشتها (اندیشهنگاشتها) که زمانی محدود به یک منطقه بودند، اکنون به نشانگرهای فرهنگیِ ملی تبدیل شدهاند و بر روی منسوجات، ساختمانها، نشانهای رسمی و اشیاء روزمره دیده میشوند (Asiedu, 2022). رهبران سیاسی اغلب از آدنکره برای نشان دادن همسویی فرهنگی یا وحدت ملی استفاده میکنند. به عنوان مثال، رئیسجمهور جان ماهاما، که از قوم «گونجا» است، در مراسم تحلیف خود پارچه «کنته» (kente) با طرحهای آدنکره بر تن کرد؛ اقدامی که به اشکال گوناگون، از جمله نمادین، فراگیر یا دارای محاسبات سیاسی تفسیر شد (Yankah, 1995).
این نمادها حامل معانی چندگانه (چندآوایی) هستند و از طریق طیف وسیعی از رسانهها، از جمله حرکات بدن، زبان گفتاری و بازنماییهای بصری بیان میشوند (Owusu, 2019). این نمادها در میان جوانان غنایی، با ارائه رهنمودهای اخلاقی، تایید میراث فرهنگی و تشویق به احترام به بزرگان و مسئولیتپذیری جمعی، به هویت فرهنگی شکل میدهند (Blount and Brookins, 2022). آنها همچنین پیامهای عاطفی را رمزگذاری میکنند که حامی انسجام اجتماعی است، تعاملات غیر خشونتآمیز را ترویج میکند و تابآوری روانشناختی را در برابر ناملایمات پرورش میدهد (Dzokoto et al., 2018; Owusu, 2019). آدنکره فراتر از طرحهای زینتی، عملکردهای آموزشی، بینفردی و عاطفی را در جامعه «آکان» ایفا میکند (Owusu, 2019; Dzokoto et al., 2018)، در حالی که همزمان برای جوامع آفریقایی-آمریکایی نیز پیوندهای نمادینی با سنتهای اجدادی آفریقا فراهم میآورد (Dzokoto et al., 2018).
آدنکره یک سیستم ثابت یا مورد توافق همگانی نیست؛ بلکه معانی آن میتواند در چشمانداز چندقومیتی و از نظر سیاسی پیچیده غنا، مبهم، سیال و حتی چالشبرانگیز باشد. به این ترتیب، آدنکره نه صرفاً به عنوان یک هنر تزئینی، بلکه به عنوان ابزاری عمیقاً نمادین و گاه بحثبرانگیز عمل میکند که از طریق آن روایتهای اخلاقی، تاریخی و سیاسی بیان، مذاکره و بازتفسیر میشوند (Akou, 2004; Mato, 2001; Owusu, 2019; Dzramedo et al., 2013; Bouska and Beatty, 1978).
این قدرت نمادین بهویژه در عرصه رهبری سیاسی مشهود است، جایی که انتخابهای استراتژیک در پوشش، اغلب برای تایید هویت فرهنگی و انتقال پیامهای سیاسی ظریف اما قدرتمند به کار میروند. مراسم تحلیف ریاستجمهوری، که نمایشی آیینی از تداوم و تحول سیاسی است، سرشار از معناست. در غنا، استفاده از نمادهای آدنکره در لباس ریاستجمهوری به عنوان وسیلهای برای تقویت هویت ملی، اعلام نیات ایدئولوژیک و پیوند دادن حکمرانی مدرن به حکمت اجدادی، رواج یافته است. نمادهای مورد استفاده در چنین مناسبتهایی صرفاً لباس را زینت نمیدهند؛ آنها ارزشها را مفصلبندی میکنند، قدرت را به تصویر میکشند و مردم را به تفسیر فرامیخوانند. همانطور که Martino (2018) و Aflakpui et al. (2023) استدلال میکنند، نمادهای آدنکره ابزارهای آموزشیِ غنی از معانی چندوجهی هستند که توانایی رمزگذاری فلسفههای جاودانه و دغدغههای معاصر را دارند. Aboagyewaa-Ntiri et al. (2018) حتی این نمادها را در چارچوب سلسله مراتب نیازهای مازلو قرار میدهند و بر ارتباط آنها با آرمانهای اساسی بشری تأکید میکنند، در حالی که Danzy (2009) آنها را به عنوان سیستمی از نوشتار ایدهنگار معرفی میکند که منعکسکننده باورها و هویتهای یک ملت است.
از نظر تاریخی، مواجهه غنا با استعمار، شیوههای پوشش بومی را با معرفی مد غربی به عنوان نشانگر مدرنیته و جایگاه نخبگان، مختل کرد. سیستمهای آموزشی و اداری غربیشده منجر به درونیسازی کدهای پوشش اروپایی، بهویژه در میان نخبگان غنایی شد. همانطور که Essel (2013, p. 19) اشاره میکند، این میراث استعماری باعث شد تا اولین رئیسجمهور غنا، قوام نکرومه، پروژهی استعمارزدایی فرهنگی و پوششی را رهبری کند و از یک «لباس ملی» دفاع کند که هویت بومی را بازپس میگرفت و هنجارهای اروپامحور را رد میکرد. این تنها یک اقدام داخلی نبود؛ در مجامع دیپلماتیک بینالمللی مانند سازمان ملل متحد در دهه ۱۹۵۰، نمایندگان غنا و نیجریه در مخالفت با کتوشلوار غربی، عامدانه لباس ملی بر تن کردند و پوشش آفریقایی را به عنوان نمادی از حاکمیت و اصالت ارائه نمودند (Rogers et al., 2013; Akou, 2004).
اگرچه پژوهشهای موجود ابعاد فلسفی، تاریخی و ارتباطی نمادگرایی آدنکره را بررسی کردهاند (Kissi et al., 2019; Owusu, 2019; Aboagyewaa-Ntiri et al., 2018)، اما توجه نسبتاً کمی به چگونگی عملکرد این نمادها در بسترهای سیاسی معاصر، بهویژه در مراسم تحلیف ریاستجمهوری، شده است. به طور مشخصتر، شکافی در درک نحوه تفسیر مذهبی و جامعهشناختی نمادهای آدنکره در چنین زمینههایی و چگونگی مشارکت آنها در ساخت نمادین هویت سیاسی وجود دارد. علاوه بر این، مطالعات اندکی این نمادها را از دریچه تعاملگرایی نمادین تحلیل کردهاند؛ نظریهای که نقش نمادها را در شکلدهی به معنا و تعامل اجتماعی برجسته میکند.
بنابراین، این مطالعه با هدف بررسی نمادهای آدنکره (Adinkra) بهکار رفته در لباس مراسم تحلیف سال ۲۰۲۵ رئیسجمهور غنا، و با بهرهگیری از نظریه تعاملگرایی نمادین انجام میشود تا چگونگی انتقال معانی سیاسی، مذهبی و فرهنگی توسط این نمادها را درک کند. این پژوهش بررسی میکند که چگونه انتخاب، چیدمان و تفسیر این نمادها توسط کنشگران مختلف اجتماعی، به ساخت هویت سیاسی، شکلدهی به ادراک عمومی و تأثیرگذاری بر پویاییهای گستردهتر اجتماعی-سیاسی در غنا کمک میکند. با انجام این کار، تحقیق حاضر در پی پر کردن یک شکاف حیاتی در ادبیات موضوع است و بینشهای جدیدی را در نقطه تلاقی نمادگرایی، سیاست و فرهنگ ارائه میدهد.
پرسشهای پژوهش زیر هدایتگر این مطالعه هستند: الف) نمادهای آدنکره بر لباس مراسم تحلیف رئیسجمهور چگونه از نظر مذهبی تفسیر میشوند؟ ب) تفاسیر جامعهشناختی نمادهای آدنکره بر لباس مراسم تحلیف رئیسجمهور چیست؟ ج) اهمیت و پیامدهای اجتماعی نمادهای آدنکره به نمایش درآمده در لباس مراسم تحلیف رئیسجمهور چیست؟
۲. مرور مبانی نظری
۲.۱. تعاملگرایی نمادین
تعاملگرایی نمادین، به عنوان یک چارچوب جامعهشناختی برجسته، به بررسی فرآیندهای پیچیدهای میپردازد که از طریق آنها، افراد در خلال تعامل با دیگران و دنیای پیرامون، معنا را میسازند. این دیدگاه بر نقش کلیدی نمادها، زبان و تفسیر در شکلدهی به واقعیت اجتماعی تأکید میورزد. این مرور با استناد به آثار علمی کلیدی (Mardon et al., 2021; Husin et al., 2021; Kotarba, 2014; Brooks-Yip, 2023; Stryker and Annual Reviews, 2008; Carter and Fuller, 2016, 2015)، اصول محوری تعاملگرایی نمادین را بررسی کرده و ارتباط و کاربرد آن را در تحلیل نمادهای آدنکره که زینتبخش لباس مراسم تحلیف سال ۲۰۲۵ رئیسجمهور غنا است، مورد بحث قرار میدهد. طبق نظریه تعاملگرایی نمادین، معنا یک سازه اجتماعی است که از تعامل پدید میآید، نه یک ویژگی ذاتی در اشیاء یا رفتارها. بنا بر نظر بلومر (Mardon et al., 2021)، سه اصل اساسی زیربنای رفتار انسانی است: مردم بر اساس معانیای که اشیاء برای آنها دارند عمل میکنند؛ این معانی از طریق تعامل اجتماعی به دست میآیند؛ و معانی به طور مداوم از طریق فرآیند تفسیر، مذاکره و تغییر مییابند. این امر بر چگونگی ارتقای درک و ارتباط توسط نمادهای مشترک تأکید کرده و ماهیت پویا و همواره در حال تغییرِ معناسازی را برجسته میکند. (Mardon et al., 2021) بیشتر بر اهمیت نمادها به عنوان ابزار ارتباطی، به ویژه در سطح فردی که تفاسیر پیچیده بر پویاییهای بینفردی تأکید دارند، اصرار میورزند. در جزئیات بیشتر، (Carter and Fuller, 2016) شرح میدهند که چگونه افراد اشیاء و موقعیتها را بر اساس معانی ذهنی خود که متأثر از تجربیات منحصربهفرد و زمینههای اجتماعی آنهاست، طبقهبندی و توصیف میکنند. این فرآیند تفسیری اجازه میدهد تا لایههای متعددی از معنا در یک نماد واحد جای گیرد و پتانسیل ارتباطی آن را غنی سازد. (Stryker and Annual Reviews, 2008) به بررسی مشارکتهای «مید» میپردازد که پایه و اساس تعاملگرایی نمادین را تشکیل میدهد. تمرکز مید بر فرآیند اجتماعی به عنوان عامل اصلی شکلدهنده جامعه، «خود» و تعامل اجتماعی — که هر یک به نوبه خود بر دیگری تأثیر میگذارد — توسط استرایکر مورد تأکید قرار گرفته است. درک چگونگی خلق هویت توسط افراد و مذاکره در مورد پیچیدگیهای محیط اجتماعی به این پیوستگی میان خود و جامعه بستگی دارد. طبق نظر مید، «خود» از طریق تماس اجتماعی و درونیسازی دیدگاههای دیگران ظهور میکند. این تمرینِ «ایفای نقش دیگری»، افراد را قادر میسازد تا واکنشهای دیگران را پیشبینی کرده و اقدامات خود را بر آن اساس اصلاح کنند، که این امر به مذاکره مستمر بر سر معنا کمک میکند. لباس تحلیف رئیسجمهور غنا و نمادهای آدنکره را میتوان از دریچه بهویژه روشنگرِ تعاملگرایی نمادین بررسی کرد. این نمادها دارای اهمیت عمیق فرهنگی و تاریخی بوده و نماینده مفاهیم و آرمانهای پیچیدهای هستند که آنها را به چیزی فراتر از صرفاً تزیین تبدیل میکند. درک معنای این نمادها در جامعه غنا و بافت فرهنگی گستردهتر، میتواند از طریق بررسی نحوه ادراک و تعامل مردم با آنها به دست آید. همانطور که توسط (Brooks-Yip, 2023) بحث شده است، معناسازی تأثیر بسزایی بر ساخت و بیان هویت دارد. این موضوع بهویژه برای درک انتخاب لباس رئیسجمهور و معنای نمادین آن مرتبط است. میتوان استدلال کرد که انتخاب و ارائه نمادهای آدنکره، یک اقدام آگاهانه ارتباطی است که سیگنالهای خاصی را به مخاطبان داخلی و خارجی ارسال میکند. تحلیل معانیای که افراد و گروههای مختلف به نمادهای آدنکره نسبت میدهند، برای به کارگیری تعاملگرایی نمادین در این موضوع ضروری است. این امر مستلزم در نظر گرفتن تفاسیر فردیِ کسانی است که نمادها را مشاهده میکنند و همچنین محیط اجتماعی و فرهنگی که نمادها در آن ارائه میشوند. در تحقیقات اجتماعی کاربردی، (Kotarba, 2014) بر ارزش تحقیقات علوم ترجمانی تأکید کرده و بر بستن شکاف بین تئوری و عمل تمرکز میکند. در این مورد، این موضوع به درک این مطلب اشاره دارد که چگونه پدیدههای دنیای واقعی، مانند ارتباطات نمادینی که لباس رئیسجمهور منتقل میکند، میتواند به طور مؤثری با استفاده از چارچوب نظری تعاملگرایی نمادین تحلیل شود. تحلیل جامع ادبیات در مورد مطالعات اخیر تعاملگرایی نمادین توسط (Husin et al., 2021) ارائه شده است که بینشهای بیشتری را در مورد استفاده از آن در زمینههای مختلف فراهم میکند. کار آنها بر تطبیقپذیری این چارچوب در بررسی طیف وسیعی از پدیدههای اجتماعی، از تعاملات بینفردی تا روندهای فرهنگی در مقیاس بزرگ، تأکید دارد. تعاملگرایی نمادین چارچوبی مفید برای درک چگونگی ساخت اجتماعی معنا و تأثیر قابل توجه آن بر رفتار و هویت افراد فراهم میکند. این نظریه میتواند برای درک بهتر اهمیت فرهنگی نمادهای آدنکره و پیامهای متعددی که به مخاطبان مختلف منتقل میکنند، از طریق تحلیل آنها بر روی لباس تحلیف رئیسجمهور غنا مورد استفاده قرار گیرد. از طریق تعاملگرایی نمادین، این نمادها را میتوان مطالعه کرد تا بر شیوههای پیچیده انتقال، مذاکره و موروثی شدن میراث فرهنگی پرتو افکنده شود.
۲.۲. نظریه نشانهشناسی مد
نظریه نشانهشناسی با ریشههایی در زبانشناسی، چارچوبی مستحکم برای درک مد به عنوان یک سیستم ارتباطی پیچیده ارائه میدهد. این مرور، ایدههای بنیادی نشانهشناسی را به کار میگیرد و با تکیه بر آثاری همچون (Mikerina, 2016; Boero, 2023; Honeycutt, 2021; Karunaratne, 2018; Khrystych, 2019; Inayatullah & Wahjudi, 2023) در کنار (Vincent, 2022)، ارتباط و کاربرد آنها را در تحلیل مد، بهویژه در بافتهای سنتی و سیاسی بررسی میکند. کتاب «نظام مد» اثر رولان بارت، آنگونه که در (Karunaratne, 2018) نقل شده، با تفسیر پوشاک به عنوان زبانی متشکل از دالها (لباسها) و مدلولها (معانی آنها) که توسط فرهنگ شکل میگیرند، تحولی در مطالعه مد ایجاد کرد. این چارچوب، لنز تحلیلی را از ویژگیهای کاربردی یا زیباییشناختی مد به ابعاد نمادین و ارتباطی آن تغییر میدهد. (Boero, 2023) با تأکید بر عملکرد ارزششناختی (axiological) مد، آن را به عنوان مکانیزمی برای انتقال ارزشهای جامعه معرفی کرده و این بحث را پیش میبرد. او بین «عرف/رسم» (custom) که منعکسکننده هنجارهای غالب است و «پوشاک» (clothing) که به عنوان ابزاری برای ابراز شخصی عمل میکند، تمایز قائل میشود. این تمایز برای درک پویایی بین همنوایی و فردیت در بیانِ مد، از جمله در زمینههای سیاسی، ضروری است. چارچوب بارت ایده «کدهای نشانهشناختی» را معرفی کرد؛ سیستمهای ریشهدار در فرهنگ که به تفسیر نشانههای مد ساختار میدهند. برای مثال، (Honeycutt, 2021) کاربرد پنج کد نشانهشناختی بارت را از طریق تحلیل طراحی لباس در سینمای فرانسه نشان میدهد و ثابت میکند که چگونه حتی انتخابهای سبکیِ جزئی به یک روایت کلی کمک میکنند. این دقت تحلیلی را میتوان به طور ثمربخشی در مورد لباس ریاستجمهوری غنا، به ویژه در تحلیف ۲۰۲۵ به کار برد؛ جایی که نمادهای آدنکره نه صرفاً به عنوان تزیین، بلکه به عنوان انتقالدهنده پیامهای لایهبندی شده سیاسی، فرهنگی و معنوی عمل میکنند. انتخاب، جایگذاری و هماهنگی رنگی هر نماد، معانیای را رمزگذاری میکند که منعکسکننده ارزشها و هویت غنایی است. با این حال، در حالی که نظریه بارت لنزی متقاعدکننده ارائه میدهد، کاربرد آن در محیطهای غیرغربی، سنتی و سیاسی مانند غنا نیازمند انطباق هوشمندانه است. همانطور که (Mikerina, 2016) استدلال میکند، تأکید اولیه این نظریه بر «بازنمایی» ممکن است به طور کامل جنبههای مادی و تجربی سیستمهای مد معاصر یا بومی را در بر نگیرد. در بافت تشریفات ریاستجمهوری غنا، جایی که پارچه با معانی مقدس و تاریخی درهم آمیخته است، تمرکز بارت بر انتزاع و نمادگرایی ممکن است تجربیات زیسته، عملکردهای تجسمیافته و ابعاد آیینی را نادیده بگیرد. در واقع، تجربه ملموسِ پوشیدن پارچه آدنکره، تولید دستساز آن و استمداد آن از دانش اجدادی نشان میدهد که معنا نه تنها از سیستمهای نمادین، بلکه از بافت اجتماعی-تاریخی و درگیری جسمانی (corporeal engagement) برمیآید. علاوه بر این، بهکارگیری نظریه نشانهشناسی در پوشش سیاسی، خطرِ تحمیل تفاسیر صلب بر نمادهای فرهنگی سیال را به همراه دارد. لباس ریاستجمهوری، اگرچه سرشار از دلالت است، اما در فضایی عمل میکند که صرفاً زیباییشناختی یا نمادین نیست، بلکه کنشگرایانه (performative) و استراتژیک است. (Inayatullah and Wahjudi, 2023) از طریق تحلیل بارتی خود از مد شهری، چارچوبی روششناختی ارائه میدهند که میتواند با این بافت سازگار شود؛ با این حال، آنها معانی ترکیبی و اغلب متناقض تولید شده در نمایشهای مد عمومی را به رسمیت میشناسند. (Vincent, 2022) نمونهای آموزنده در تحلیل نشانهشناختی خود از جلدهای مجله Vogue ارائه میدهد و بر تعبیه شدن تصاویر مد در بسترهای اجتماعی-سیاسی تأکید میکند. به همین ترتیب، (Khrystych, 2019) و (Karunaratne, 2018) برجسته میکنند که چگونه مد در ساختارهای قدرت، ایدئولوژیها و مذاکرات فرهنگی عمل میکند.
بنابراین، در حالی که نظریه نشانهشناسی ابزاری بصیرتبخش باقی میماند، کاربرد آن در پوشش سیاسی سنتی، مانند لباس رئیسجمهور غنا، باید به طور انتقادی تنظیم (کالیبره) شود. این نظریه باید بسط یابد تا نه تنها معانی نمادین نشانهها، بلکه عملکرد آیینی، تداوم تاریخی و عامدانه بودنِ سیاسی آنها را نیز در نظر بگیرد. با انجام این کار، مطالعه حاضر از نشانهشناسی مدِ غربمحور فراتر رفته و به سمت درکی بومیسازیشده (contextualized) از چگونگی انتقال اقتدار، میراث فرهنگی و هویت ملی توسط نمادهای سنتی مانند آدنکره حرکت میکند.
در مجموع، رویکرد نشانهشناسی به رمزگشایی نمادگرایی پیچیده در مد ریاست جمهوری کمک میکند، اما برای تطبیق با ابعاد تجسمی، آیینی و سیاسی لباس سنتی آفریقایی، نیاز به اصلاحاتی دارد. شکل 1 در زیر این تفسیر نظری تطبیقی از لباس رئیس جمهور را در یک چارچوب نشانهشناسی به تصویر میکشد.
شکل 1
Figure 1. Key symbolic perspectives of the President's inaugural outfit. Source: Okine Isaac (Ghana web, 2025). Reproduced with permission from @olelesalvador.
۲.۳. مرور پیشینه تجربی
۲.۳.۱. تفاسیر مذهبی از نمادهای سنتی پوشاک
در بسیاری از فرهنگهای مختلف، نمادهای سنتی که بر روی جامه نقش میبندند، دارای معانی عمیق مذهبی هستند. این نمادها به عنوان یک زبان بصری عمل میکنند که پیوندهای معنوی پیچیده، ارزشها و باورها را منتقل مینمایند. این مرور با تکیه بر مجموعهای از آثار علمی، به تفاسیر مذهبی این نمادها میپردازد تا درکی دقیق از ماهیت چندوجهی آنها ارائه دهد. به گفته Sunday و همکاران (2024)، نمادها برای تجربه مذهبی ضروری هستند زیرا امکان ارتباط با امر قدسی را فراهم کرده و به عنوان بازنماییهای عینی از ایدههای انتزاعی عمل میکنند. آنها راهی برای متحد کردن افراد پیرامون یک مفهوم معنوی مشترک و بیانِ امور غیرقابلبیان فراهم میآورند. طبق نظر Anyigor و Olekaibe (2022)، نمادهای آفریقایی ذاتاً مذهبی هستند؛ آنها همچنین بر چگونگی ارتباط این نمادها با تعامل میان «امر مقدس» و «امر دنیوی» در کیهانشناسی آفریقایی تأکید میکنند. این نمادها فراتر از تزئینات صرف هستند؛ آنها بازنمای معانی عمیق مذهبیاند که باید با دقت تفسیر شوند. این معانی غالباً از طریق نسلها منتقل شده و در روایتهای فرهنگی بافته شدهاند. Akinbileje (2014) با تأکید بیشتر بر نقش مذهبی پوشاک و منسوجات، به کاربرد آنها در آیینها و مناسک و همچنین ذخیرهسازی قدرتهای ماوراءطبیعی در آنها اشاره میکند که به آنها ارزش معنوی بخشیده و به عنوان مجرایی میان قلمرو فیزیکی و معنوی عمل میکنند.
نمادهای سنتی در دین، اغلب با نحوه ساخت و بیان هویت فرهنگی درهمتنیدهاند. Mawuli (2019) بررسی میکند که چگونه آیکونوگرافی (شمایلنگاری) آدنکره در پوشش سنتی غنا برای انتقال و تجسم تاریخ به کار میرود. این نشانها که از طریق خانواده و سنت منتقل میشوند، بازنماییهای قدرتمندی از هویت معنوی و فرهنگی هستند که افراد را به نیاکانشان پیوند داده و حس هویت مشترک را تقویت میکنند. Aflakpui و همکاران (2023) در بحث خود پیرامون شمایلنگاری و شمایلشناسی نمادهای آدنکره، بر اهمیت این نمادها در انتقال حقایق انتزاعی، ارزشهای فرهنگی و اطلاعات پیچیده تأکید میورزند. استفاده از این نمادها در پوشاک، با ایفای نقش به عنوان بازنمایی بصری ارزشها و آداب مشترک، هویت فرهنگی را مستحکم میکند و به عنوان پیامی قدرتمند از همبستگی و شمول در یک گروه فرهنگی خاص عمل مینماید. این زبان بصری اجازه میدهد تا باورهای مشترک منتقل شده و پیوندهای اجتماعی و میراث فرهنگی تقویت گردند.
Amoateng (2018) الهیات نمادین نهفته در نمادهای آدنکره را بررسی کرده و استدلال میکند که این نمادها وسیلهای برای انتقال دین از نسلی به نسل دیگر هستند. نویسنده استعارههای عمیق مذهبی بیان شده توسط این نمادها را با مثالهایی چون «Gye Nyame» (جز خدا) و «Owuo Atwee Nyame» (مرگ قدرتی بر خدا ندارد) به تصویر میکشد. این نمادها مفاهیمی درباره ذات خداوند، رابطه میان انسان و امر الهی، و پیروزی خیر بر شر را منتقل میکنند که همگی مفاهیم پیچیده الهیاتی هستند. طرحهای نمادین هنر منسوجات آفریقایی توسط Labode و Braide (2022) بیشتر بررسی شده است؛ آنها بر الگوها و نقوش پیچیدهای که اهمیت مذهبی دارند تأکید میکنند. این طرحها اغلب منعکسکننده باورهای کیهانشناختی، روایتهای معنوی و رابطه میان بشریت و خداوند هستند. با وجود این اهمیت عمیق، Anyigor و Olekaibe (2022) نسبت به برچسبگذاری نادرست گنجینههای مذهبی آفریقا به عنوان «بتهای مشرکانه» هشدار داده و بر لزوم درک معنای واقعی و میراث فرهنگی غنی آنها تأکید میکنند. با تجاریسازی و جهانیشدن روزافزون این نمادها، حفظ معنای اصلی آنها و جلوگیری از مصادره (appropriation) آنها برای اهداف تجاری یا سطحی حیاتی است.
۲.۳.۲. تفاسیر جامعهشناختی آدنکره و نمادهای سنتی
نمادهای آدنکره که از فرهنگ «آسانته» غنا سرچشمه گرفتهاند، فراتر از بستر فرهنگی اولیه خود تکامل یافته و به بازنماییهای مهمی از سنتها، باورها و ارزشهای گستردهتر غنایی و حتی پان-آفریقایی تبدیل شدهاند (Aflakpui et al., 2023; Deguara and Nutbrown, 2018). این نمادها که غالباً در منسوجات، سفالگری و سایر آثار هنری یافت میشوند، مفاهیم و باورهای پیچیده را از طریق بازنماییهای بصری منتقل میکنند. تفاسیر آنها که ریشه در بافتهای اجتماعی دارد، بینشهای مهمی از ساختارهای اجتماعی و پویاییهای فرهنگی مردم «آکان» و سایر گروهها ارائه میدهد. الگوهای پیچیده و معانی نمادین آدنکره، درک عمیقی از اخلاق، نظم اجتماعی و وابستگی متقابلِ تمام حیات را آشکار میسازد.
به گفته Aflakpui و همکاران (2023)، توانایی برقراری ارتباط غیرکلامی، مؤلفهای حیاتی در اهمیت جامعهشناختی آدنکره است. در جامعهای که بیان نمادین در آن نقشی اساسی دارد، این نمادها وسیلهای قدرتمند برای انتقال ایدهها درباره رفتار انسانی، نگرشها و حتی نظم جهان هستند. این ارتباط غیرکلامی علاوه بر زیباییشناسی، ارزشهای فرهنگی و معانی ضربالمثلها را نیز در بر میگیرد. به عنوان مثال، استفاده از نمادهای آدنکره در پوشاک میتواند با بیان تفسیرهای اجتماعی (مانند رقابت میان همسران در خانوادههای چندزنی)، تنشها و پویاییهای زیرپوستی اجتماعی در خانوادهها و جوامع را نشان دهد (Deguara and Nutbrown, 2018).
نمادهای آدنکره همچنین نقش بسزایی در توسعه و درک هویت فرهنگی ایفا میکنند. آنها به عنوان شاخصهای بصری عمل میکنند که به افراد در تعریف انتظارات، ارزشها و فرهنگ جامعهشان کمک مینمایند. استفاده از این نمادها در نشانهای ملی و پول رایج کشور نشان میدهد که این نقش در شکلدهی هویت، به سطح «هویت ملی» نیز تعمیم مییابد (Ankora, 2022). انسجام اجتماعی و تداوم فرهنگی با بهکارگیری این نمادها ارتقا یافته و حس میراث مشترک تقویت میشود. این نمادها به عنوان یک عامل وحدتبخش، افراد را به ریشههای فرهنگیشان پیوند داده و حس تعلق آنها را در جامعه تقویت میکنند.
علاوه بر اهمیت فرهنگی و ملی، نمادهای آدنکره برای آموزش پایداری محیط زیست نیز مرتبط هستند (Adom et al., 2018). برای مثال، نماد «سـانکوفا» (Sankofa) مشوق بازگشت به گذشته و تامل در آن برای پذیرش سبک زندگی پایدار از نیاکان است. علاوه بر این، آدنکره در زمینههای متنوعی از جمله دکوراسیون داخلی (Ofori et al., 2023) و تبلیغات محصولات (Oladumiye, 2018) کاربرد یافته است. استفاده از آنها در تبلیغات میتواند ارتباط فرهنگی و جذابیت کالاها را، بهویژه در بافت آفریقایی، افزایش دهد.
زیربناهای فلسفی آدنکره، مانند ایده «Nyàmé ϕwú Nà Màwù» (Mensah et al., 2020)، که دوگانگی وجود و پیوند متقابل زندگی و مرگ را بررسی میکند، تفاسیر اجتماعی آنها را پیچیدهتر و غنیتر میسازد. تحلیل آدنکره از دیدگاههای مختلف — جامعهشناختی، فلسفی و هنری — درک ما را از این نمادها و تداوم اهمیت آنها در جامعه مدرن عمیقتر میکند. استفاده مداوم و انطباق این نمادها در فرهنگ معاصر غنا، نقش حیاتی آنها را در شکلدهی به هویت فرهنگی، تقویت وحدت اجتماعی و انتقال ارزشها به نسلهای آینده نشان میدهد.
۲.۳.۳. اهمیت نمادهای سنتی در جوامع سنتی آفریقایی
نمادهای سنتی جزء جداییناپذیر بافت جوامع آفریقایی هستند و به عنوان ابزارهای قدرتمندی برای انتقال فرهنگی، انسجام اجتماعی و بیان معنوی عمل میکنند. این نمادها که در تار و پود زندگی روزمره و آیینها بافته شدهاند، معانی و ارزشهای پیچیدهای را منتقل میکنند که به هویتهای فردی و تجربیات جمعی شکل میدهند. آنها مانند پلی میان گذشته و حال عمل کرده، جوامع را به میراث اجدادیشان پیوند میدهند و چارچوبی برای درک جهان فراهم میسازند. از الگوهای پیچیدهای که زینتبخش لباسها و سفالینههاست تا حرکات نمادین و آیینها، این بیانهای بصری و نمایشی تجسمبخش واژگان فرهنگی غنیای هستند که با قلب سنتهای آفریقایی سخن میگویند. پژوهشگران متعددی کارکردهای پیچیده نمادها را در فرهنگهای آفریقایی بررسی کردهاند. Udechukwu (2019) به بررسی اهمیت و کاربرد نمادهای فرهنگی در بافتهای مدرن آفریقایی میپردازد و به طور مشخص بر نمادهای «ایگبو» (Igbo) به عنوان مطالعه موردی تمرکز میکند. تحقیق او طبقهبندیهای مختلفی از نمادها را ارائه میدهد، از جمله نمادهای مرتبط با حیوانات، آیینها، سلطنت، نیاکان و فرهنگ؛ وی بر نقشهای متنوع آنها در حفظ انسجام اجتماعی، مفصلبندی باورها و تقویت پیوند با میراث اجدادی تأکید میورزد. برای نمونه، Udechukwu (2019) بر نمادگرایی تختهای پادشاهی به عنوان بازنمایی قدرت و ضرورت فرهنگیِ تکریم بزرگان — که به عنوان حلقههای اتصال به حکمت اجدادی عمل میکنند — تأکید دارد. این احترام به چهرههای اجدادی، نقش حیاتی تبار و سنت را در جامعه ایگبو نشان میدهد، جایی که بینشها و رهنمودهای نسلهای گذشته عمیقاً مورد احترام است. علاوه بر این، بهکارگیری نمادهای حیوانی، مانند پلنگ به نشانه قدرت و لاکپشت به نشانه خرد، واژگان نمادین غنی جامعه ایگبو را بیش از پیش ارتقا میدهد. اثربخشی نمادهای فرهنگی در تبلیغات محصولات توسط Oladumiye (2018) بررسی شده است؛ او بر اهمیت درک قرابتهای فرهنگی هنگام استفاده از نمادها در ارتباطات تأکید میکند. تحقیق او اهمیت آیکونهای فرهنگی خاص آفریقایی، از جمله کاکائو، مهرههای کولا و صدفهای کائوری را برجسته کرده و بر توانایی آنها در برقراری ارتباط با مخاطبان هدف اشاره دارد. این مطالعه کاربرد نمادهای فرهنگی در موقعیتهای مدرن را نشان داده و بر تداوم اهمیت آنها خارج از بافتهای سنتی صحه میگذارد. تبلیغکنندگان میتوانند با شناخت معنای فرهنگی این نمادها، آگهیهای موفقتری ایجاد کنند که با مشتریان در سطحی عمیقتر تعامل برقرار کند.
Anyigor و Olekaibe (2022) با استفاده از دیدگاه پدیدارشناختی، به بررسی معانی نمادها و نمادگرایی در دین سنتی آفریقا میپردازند. آنها معتقدند که نمادها به عنوان واسطه عمل کرده و حضور و اهمیت کامل اشیاء و رویدادها را بیان میکنند و معنای خود را از اجماع اجتماعی میگیرند. نویسندگان نمادهای خاصی مانند صدفهای کائوری و گچ سفید را بررسی کرده و توضیح میدهند که چگونه آنها بازنمای ثروت، عفت و پاکی هستند. این بررسی بُعد معنوی نمادها را برجسته کرده و توانایی آنها را در تقویت باورهای مذهبی و تثبیت پیوند فرد با امر الهی نشان میدهد. ادغام نمادها در آیینها و مناسک، با ایجاد پیوندی عینی میان جهان مادی و معنوی، قدرت روحانی آنها را افزایش میدهد. Ansong (2022) نمادهای آدنکره را — که مجموعهای از ایدهنگاشتهای بومی مردم «آکان» در غرب آفریقا هستند — با تمرکز بر ابعاد هنری، جنسیتی و شاعرانه آنها بررسی میکند. این مطالعه بر نقش نمادهای آدنکره در بیان هویت فرهنگی و حفظ حافظه تاریخی تأکید دارد. کار آنسونگ بر ماهیت پویای نمادها تأکید کرده و انطباقپذیری آنها با اشکال مختلف بیان، از جمله شعر و هنرهای تجسمی را نشان میدهد. این دیدگاه بر پتانسیل خلاقانه نمادها و ظرفیت آنها برای تکامل در کنار عملکردهای فرهنگی صحه میگذارد. طرحهای پیچیده و معانی نمادین نهفته در پارچههای آدنکره، گواهی بر نبوغ هنری و عمق فرهنگی مردم آکان است. نمادهای آدنکره توسط Jecty (2022) به عنوان راهی برای القای ویژگیهای شخصیتی مثبت غنایی در نسل آینده مورد بررسی قرار گرفتهاند. این مطالعه بر اهمیت اخلاقی و آموزشی نمادهای سنتی تأکید کرده و نقش آنها را در پرورش ویژگیهای شخصیتی مطلوب و انتقال ارزشهای فرهنگی برجسته میکند. کار جکتی بر اهمیت تداوم فرهنگی و کارکرد نمادها در انتقال میراث و تأثیرگذاری بر نسلهای آینده پافشاری دارد. جوامع میتوانند با آموزش معانی و ارزشهای مرتبط با این نمادها به کودکان، حفظ میراث فرهنگی خود را تضمین کرده و به نسل آینده حس افتخار و تعلق ببخشند. تمامی این مطالعات نشان میدهند که چگونه نمادهای سنتی به طور گسترده در جوامع آفریقایی مورد استفاده قرار میگیرند. این نمادها همچنان ابزارهای مؤثری برای ارتباط، ساخت هویت و حفظ فرهنگ هستند، چنانکه در کاربرد آنها در رسانههای مدرن و آموزش، و همچنین اهمیتشان در آیینهای مذهبی و ساختارهای اجتماعی دیده میشود. آنها به عنوان یک مجرای حیاتی به گذشته، منبع الهام در حال، و نقشهای برای آینده عمل میکنند و بقای سنتهای آفریقایی و قدرت جاودانه بیان نمادین را تضمین مینمایند. شکل ۲ نقش نمادهای سنتی در جامعه را ترسیم میکند.
شکل ۲. چارچوب مفهومی برای درک نقش نمادهای سنتی در جامعه. منبع: ساختار نویسندگان (۲۰۲۵)
۲.۴. چارچوب مفهومی
رابطه پیچیده میان فرهنگ، دین و جامعه را میتوان از دریچه بازنمایی نمادین مشاهده کرد. نمادهای فرهنگی (نمادهای آدنکره) با تفاسیر مذهبی درآمیختهاند که اهمیت معنوی آنها را منتقل میکند. این تفسیر مذهبی نقشی حیاتی در انتقال ارزشها و باورهای معنوی در طول نسلها ایفا کرده و حس قوی هویت فرهنگی و انسجام اجتماعی را در یک جامعه پرورش میدهد. هویت فرهنگی مشترک، به نوبه خود، به تفاسیر جامعهشناختی از این نمادها منجر میشود که منعکسکننده هنجارها و رفتارهای اجتماعی حاکم است. این تفاسیر جامعهشناختی کاربردهای معاصری در حوزههای مختلف، مانند مد، پیدا میکنند که اهمیت فرهنگی آنها را بیش از پیش تقویت میکند. تداوم ارتباط و بهرهگیری از این نمادها در بسترهای مدرن، کمک شایانی به شکلگیری هویت ملی کرده و مردم را تحت یک چارچوب مشترک از میراث فرهنگی و نمادین متحد میسازد.
۳. روششناسی
۳.۱. رویکرد و طرح تحقیق
این مطالعه رویکرد تحقیق کیفی را اتخاذ کرده است که با جهتگیری فلسفی ساختنگرایی (Constructivism) همسو است. هدف، بررسی تفاسیر جامعهشناختی، مذهبی و مرتبط با مد در لباس مراسم تحلیف سال ۲۰۲۵ رئیسجمهور غنا بود. با توجه به ابعاد نمادین و فرهنگی موضوع، تحقیق کیفی برای کشف معانی ذهنی و ارزشهای وابسته به پوشاک در بافت غنا مناسب بود. این مطالعه برای گردآوری بینشها بر مصاحبههای کیفی تکیه داشت. مصاحبههای نیمهساختاریافته با افرادی انجام شد که در زمینههای مد غنایی، نمادگرایی، دین و فرهنگ سیاسی-اجتماعی دانش داشتند. این روش اجازه انعطافپذیری در بررسی دیدگاههای شرکتکنندگان را میداد و در عین حال تمرکز مستمر بر اهداف تحقیق را حفظ میکرد. مصاحبههای کیفی بهویژه برای درک چگونگی تفسیر و معنابخشی افراد به نمادها، جامه و بازنمایی عمومی مناسب بودند. همانطور که Van Burg و همکاران (2022) اشاره میکنند، مصاحبه کیفی ابزاری قدرتمند برای بررسی پدیدههای پیچیده اجتماعی و ثبت دیدگاههای غنی و وابسته به بافت است.
۳.۲. شرکتکنندگان
شرکتکنندگان در این مطالعه شامل طراحان مد، ملکهها و رؤسای جوامع سنتی (Queens and Chiefs)، رهبران سنتی و بزرگان جامعه غنا، کیوریتورهای موزه و حافظان فرهنگ بودند. این افراد دارای بینشهای منحصربهفردی درباره نمادگرایی و اهمیت فرهنگی پوشاک در گروههای مربوط به خود هستند. تجربیات و تفاسیر آنها از پوشاک برای آشکارسازی عمق معنا و نقشی که لباس در زندگیشان ایفا میکند، ضروری است. مشاهدات و واکنشهای آنها نسبت به افراد بر اساس انتخاب پوشششان، دیدگاه جامعتری از نحوه پاسخ جامعه به نمادگرایی پوشاک ارائه داد. ما دورههای طولانی را در جوامع مورد مطالعه گذراندیم، اعتماد آنها را جلب کرده و با آنها تعامل داشتیم. این امر به ما کمک کرد تا درک کنیم چگونه از پوشاک به عنوان یک نماد استفاده میشود و اهمیت جامعهشناختی، مذهبی و مدی آن در جامعه غنا چیست.
در این مطالعه از دادههای دستاول (اولیه) استفاده شد. یک راهنمای مصاحبه نیمهساختاریافته به عنوان ابزار جمعآوری دادهها به کار گرفته شد. مصاحبههای نیمهساختاریافته، از طریق پرسشهای باز و گوش دادن فعال، به شرکتکنندگان اجازه داد تا بینشها، تجربیات و نظرات خود را درباره نمادگرایی پوشاک در نظام فرهنگی غنا به اشتراک بگذارند. این رویکرد، بررسی دیدگاههای متنوع را تسهیل کرد و در عین حال از بحث متمرکز بر اهداف مطالعه اطمینان حاصل نمود. طرح تحقیق اکتشافی برای بررسی پویاییهای فعالیتهای نمادگرایی پوشاک ارتقا یافت (Ennin and Mensah, 2022). شرکتکنندگان بر اساس دانش و تجربه خود به عنوان علاقهمندان به پوشاک انتخاب شدند. آنها دانش مستقیمی درباره نمادگرایی پشت انواع خاصی از پوشاک در جوامع خود دارند. نه تنها دانش مستقیم، بلکه برخی از این شرکتکنندگان آشکار کردند که پوشیدن لباسی خاص در ارسال سیگنالهای مربوط به جایگاه (Status)، وابستگی (Affiliation) یا مشارکت در یک فعالیت و در کلِ جامعه چه معنایی دارد (Mensah and Korankye, 2025).
در مجموع ۲۸ شرکتکننده به صورت هدفمند برای این مطالعه نمونهبرداری شدند، شامل: ۸ طراح مد و هنرمند آدنکره، ۷ طراح مد عمومی و علاقهمند به این حوزه، ۶ کیوریتور موزه و محافظ فرهنگ، و ۷ رهبر سنتی و بزرگِ جامعه غنا. نمونهبرداری هدفمند به دلیل همسویی با اهداف تحقیق و تخصص خاص مورد نیاز از شرکتکنندگان انتخاب شد. طبق نظر Saunders (2014)، نمونهبرداری هدفمند به محققان اجازه میدهد تا تعمداً شرکتکنندگانی را انتخاب کنند که دارای دانش و تجربه مستقیم مرتبط با موضوع تحقیق هستند. انتخاب حجم نمونه ۲۸ نفره در غنا تحت تأثیر ملاحظات امکانسنجی، تعمیمپذیری به بافت غنا، عمق تحلیل و تمایل به دستیابی به اشباع دادهها (Data Saturation) بود. اشباع دادهها زمانی رخ میدهد که هیچ تم یا بینش جدیدی از مصاحبههای اضافی حاصل نشود، که نشاندهنده دستیابی به درکی جامع از موضوع تحقیق است (Fusch and Ness, 2015).
شرکتکنندگان بر اساس دانش و تجربه مرتبط با نمادگرایی پوشاک در نظام فرهنگی و سنتی غنا انتخاب شدند. مناطق «آشانتی» و «ولتا» در غنا به عنوان مکانهای جمعآوری دادهها استفاده شدند. این مناطق به صورت هدفمند انتخاب شدند زیرا درک و بینش غنی نسبت به نظام فرهنگی و سنتی غنا دارند و به عنوان خاستگاه اکثر لباسهای سنتی که ما غناییها میپوشیم شناخته میشوند. این مناطق «قلب تپنده فرهنگی غنا» محسوب میشوند (Dennis, 2018; Skinner, 2013). با این حال، ما اذعان میکنیم که این تمرکز منطقهای ممکن است درجهای از سوگیری (Bias) ایجاد کند، زیرا سایر مناطق غنا مانند مناطق شمالی، آکرای بزرگ و جوامع زونگو نیز دارای سنتهای فرهنگی و پوششی غنی هستند که میتوانند تفاسیر نمادین جایگزینی ارائه دهند. در حالی که این مناطق اغلب به دلیل مرکزیتشان در میراث نساجی غنا شناخته میشوند، توصیف آنها به عنوان «قلب تپنده فرهنگی غنا» بازتابدهنده یک دیدگاه فرهنگی خاص است تا یک دیدگاه مورد قبول جهانی. از این رو، یافتههای این مطالعه باید در بافت این لنز منطقهای درک شود و تحقیقات آینده از یک نمونه متنوعتر جغرافیایی برای ثبت طیف کامل نمادگرایی فرهنگی غنا بهرهمند خواهد شد. شرکتکنندگان از طریق سازمانهای محلی در مانیا (کوماسی)، بانتاما (کوماسی)، اجیسو (کوماسی)، هوهو (ولتا)، کتا (ولتا) و آنلو (ولتا) شناسایی شدند.
مصاحبهها به صورت حضوری و برخی از طریق روشهای ارتباط تلفنی انجام شد. فرآیند مصاحبه با استفاده از رویکرد نیمهساختاریافته انجام شد که اجازه انعطافپذیری میداد و در عین حال اطمینان حاصل میکرد که موضوعات کلیدی به طور منسجم در میان همه شرکتکنندگان بررسی میشوند. مصاحبهها به صورت انفرادی انجام شد و مدت زمان هر مصاحبه بسته به در دسترس بودن شرکتکننده و عمق بحث، معمولاً بین ۳۰ دقیقه تا یک ساعت متغیر بود. مصاحبهها در محیطهایی انجام شد که منجر به گفتگوهای باز و صریح میشد، از جمله مراکز اجتماعی، محیطهای کاری و مکانهای عمومی بیطرف. سوالات برای استخراج بینشهای غنی درباره ادراکات، تجربیات و مشاهدات شرکتکنندگان در مورد نمادگرایی پوشاک لباس تحلیف رئیسجمهور طراحی شده بود. مصاحبهها با رضایت شرکتکنندگان ضبط صوتی شد و بعداً برای تحلیل به متن مکتوب تبدیل (Transcribe) گردید. یادداشتهای مفصلی درباره دیدگاهها، رفتارها و تعاملات شرکتکنندگان برداشته شد. پردازش دادهها با استفاده از نرمافزار NVivo نسخه ۱۲.۱ انجام شد. تحلیل دادهها از رویکرد تحلیل تماتیک (مضمونی) پیروی کرد که هدف آن شناسایی تمها، الگوها و بینشهای تکرار شونده بود. فرآیند شامل چندین مرحله بود: آشنایی با دادهها از طریق خواندن مکرر متون، ایجاد کدهای اولیه، و سپس سازماندهی این کدها در تمهای گستردهتر مرتبط با نمادگرایی پوشاک و تأثیر آن بر هویت، رفتار و تعاملات اجتماعی.
برای اطمینان از دقت و قابلیت اعتماد (Trustworthiness) مطالعه، اقدامات متعددی صورت گرفت. «بازبینی توسط اعضا» (Member checking) انجام شد که در آن خلاصهای از مصاحبهها برای تأیید دقت در اختیار شرکتکنندگان قرار گرفت (Motulsky, 2021). جلسات گزارشدهی با همتایان (Peer debriefing) و مشاوره با محققان باسابقه برای کسب دیدگاههای خارجی در مورد تفسیر دادهها انجام شد. مطالعه همچنین برای رسیدن به اشباع تلاش کرد تا اطمینان حاصل شود که جمعآوری دادهها تا زمانی که بینش جدیدی حاصل نشود ادامه یابد.
۳.۳. تحلیل دادهها
فرآیند استخراج و تفسیر تمها از دادههای کیفی شامل یک فرآیند کدگذاری سیستماتیک و به دنبال آن یکپارچهسازی و شناسایی تمها بود. متون مصاحبه و یادداشتهای مشاهده ابتدا به صورت دقیق و خطبهخط کدگذاری شدند و کدهای توصیفی به بخشهای مرتبط با پرسشهای تحقیق اختصاص یافتند. الگوها و مفاهیم تکرار شونده شناسایی شدند که به دستهبندی کدهای مشابه در مقولهها یا تمهای گستردهتر کمک کرد. از روش «مقایسه مداوم» برای اطمینان از ثبات و دقت در بهکارگیری کدها استفاده شد. تمها بر اساس تواناییشان در ارائه بینشهای دقیق درباره نقش نمادگرایی پوشاک و ثبت دیدگاهها و تجربیات متنوع انتخاب شدند.
۳.۳.۱. بیانیه اخلاق
پیش از جمعآوری دادهها، محققان رضایت آگاهانه را از تمامی شرکتکنندگان دریافت کردند. این رضایت داوطلبانه، مشخص و بدون هرگونه اجبار، رشوه یا اطلاعات نادرست بود. این فرآیند شامل توضیح هدف تحقیق، ماهیت مطالعه و حقوق شرکتکنندگان بود. محرمانه ماندن و گمنامی (Anonymity) با استفاده از نامهای مستعار و نگهداری امن ضبطها و متون حفظ شد. احترام به حریم خصوصی و امنیت شرکتکنندگان در اولویت قرار داشت. تاییدیه اخلاقی از کمیته بررسی اخلاق دانشگاه فنی تاکورادی دریافت شد.
۴. یافتهها
این بخش به ارائه نتایج مطالعه بر اساس پرسشهای کلیدی پژوهش میپردازد. این پرسشها بر چگونگی تفسیر مذهبی نمادهای آدنکره در لباس رئیسجمهور، تفاسیر جامعهشناختی و همچنین اهمیت و تفاسیر اجتماعی این نمادها تمرکز دارند.
۴.۱. پرسش پژوهش ۱: نمادهای آدنکره بر لباس مراسم تحلیف رئیسجمهور چگونه از نظر مذهبی تفسیر میشوند؟
نمادهای آدنکره در کیهانشناسی غنایی سرشار از اهمیت معنوی هستند و اغلب به عنوان یک «الهیات بصری» عمل میکنند که از طریق آن آرمانهای اخلاقی، عرفانی و مذهبی منتقل میشوند (Amoateng, 2018). این نمادها به جای داشتن یک معنای واحد یا ثابت، مخاطب را به تفسیری بر اساس بافت، باورهای فردی و حافظه فرهنگی جمعی دعوت میکنند. برای مثال، نماد «سانکوفا» (Sankofa) که به شکلی برجسته بر لباس رئیسجمهور نقش بسته بود، توسط چندین شرکتکننده به عنوان یک استمداد معنوی تعبیر شد. یکی از پاسخدهندگان بُعد مذهبی آن را فراخوانی عمومی برای تأمل و نوسازی تفسیر کرد:
«سانکوفا به ما میآموزد که برای حرکت به جلو، باید به درسهای گذشتگان خود رجوع کنیم. پوشیدن این نماد توسط رئیسجمهور، بیانیهای است مبنی بر اینکه او از تجربیات رهبری گذشته درس گرفته و آماده است تا حکمت الهی را در اداره کشور به کار گیرد.»
با این حال، دیگران خوانشهای متفاوتی ارائه دادند. یکی از شرکتکنندگان بر پیامد اخلاقی آن، بیش از جنبه صرفاً مذهبی، تأکید کرد:
«سانکوفا یادآوری میکند که رشد اخلاقی و معنوی ما در گرو درس گرفتن از اشتباهات گذشته است. لباس رئیسجمهور نمادی از فراخوان برای نوسازی اخلاقی و هدایت الهی در رهبری ملت بود.»
این تفاسیر با دیدگاه Anyigor و Olekaibe (2022) همسو است که نمادهای آفریقایی را منابع الهیاتی پویا، سیال و آماده برای بازتفسیر میدانند. با این حال، این دیدگاهها تفاوتهای ظریفی نیز دارند: در حالی که هر دو خوانش، نماد را به حکمت الهی پیوند میدهند، یکی بر مسئولیت رهبری تمرکز دارد و دیگری بر اصلاح معنوی تأکید میکند.
نماد «گیه نیامه» (Gye Nyame) که به «جز برای خدا» ترجمه میشود، به شکلی مشابه در قالب اصطلاحات عمیق معنوی درک شد. یکی از شرکتکنندگان خاطرنشان کرد:
«گیه نیامه به ما یادآوری میکند که هیچ حاکم، هیچ حزب سیاسی و هیچ ساختار انسانی بالاتر از خدا نیست. تصمیم رئیسجمهور برای پوشیدن آن، یک اعلامیه معنوی است که رهبری او تحت هدایت الهی قرار دارد.»
شرکتکننده دیگری فراتر رفت و آن را قدرتمندترین نماد مذهبی در مجموعه نمادهای غنا توصیف کرد:
«این قدرتمندترین نماد مذهبی در غنا است. رئیسجمهور با پوشیدن آن ابلاغ کرد که رهبری او در نهایت توسط مشیت الهی هدایت میشود و این باور را تقویت کرد که تنها خداوند بر امور انسانی قدرت مطلق دارد.»
در حالی که هر دو دیدگاه بر وزن مذهبی نماد صحه میگذارند، اما تأکیدات متفاوتی دارند؛ یکی بر سلسلهمراتب الهی و دیگری بر تواضع سیاسی تحت نظارت پروردگار. چنین تفاوتهایی نشاندهنده «چندمعنایی» بودن این نماد است.
نماد «نیامه دوا» (Nyame Dua - درخت محراب خدا) نیز که در لباس دیده میشد، توسط شرکتکنندگان به عنوان درخواستی برای محافظت الهی و مشروعیت معنوی قلمداد شد. با این حال، طنین مذهبی آن امری بدیهی فرض نشد. یکی از شرکتکنندگان خاطرنشان کرد:
«این نماد به ما یادآوری میکند که حضور خدا باید در همه امور طلب شود. رئیسجمهور به طور علنی وابستگی خود به هدایت الهی برای رهبریاش را اعلام میکند.»
دیگری مشاهده کرد:
«رئیسجمهور بیانیهای عمومی صادر میکند که حضور خدا را در رهبری خود به رسمیت میشناسد. این فقط مد نیست؛ این یک بیانیه معنوی است که حکمرانی او را با درستکاری اخلاقی همسو میکند.»
این اظهارات به یک احترام مشترک اشاره دارند، اما بار دیگر، معانی به شکلی ظریف از یک «همسویی الهیاتی» به یک «اعلام معنوی کنشگرایانه» تغییر جهت میدهند. همانطور که Akinbileje (2014) توضیح میدهد، نمادهایی مانند نیامه دوا با لایههایی از معانی آیینی و سیاسی عجین شدهاند که توسط بافتِ پوشنده و چارچوبهای تفسیری ناظران شکل میگیرند.
در نهایت، «دوئنیمن» (Dwennimmen - شاخ قوچ) که اغلب با تواضع همراه است، جرقهای برای تامل درباره اخلاق رهبری بود. یکی از شرکتکنندگان بیان داشت:
«حتی قویترینها باید در برابر خدا تعظیم کنند. این نماد یادآوری است که رهبری نباید متکبرانه یا خودخواهانه باشد، بلکه باید توسط تواضع و حکمت الهی هدایت شود.»
با این حال، فرد دیگری این نماد را کمتر به عنوان یک دستور الهی و بیشتر به عنوان یک فلسفه اجتماعی نگریست:
«این درسی در رهبری است؛ قدرت واقعی در تواضع نهفته است. لباس رئیسجمهور این پیام را میفرستد که او علیرغم قدرتش، در برابر خدا و مردم متواضع باقی میماند.»
همانطور که Mawuli (2019) اشاره میکند، نمادهایی مانند دوئنیمن نه تنها ارزشهای معنوی بلکه ارزشهای مدنی مانند فروتنی، خویشتنداری و رهبری اخلاقی را تقویت میکنند. نظرات پاسخدهندگان نشاندهنده این تنش و مکمل بودن میان پاسخگویی در برابر خدا و خدمت به مردم است.
این بخش نشان میدهد که اگرچه نمادهای آدنکره تداعیهای مذهبی قوی دارند، اما معانی آنها یکسان یا تکبعدی نیست. در عوض، تفاسیر توسط تجربه فردی، سواد فرهنگی و تمایلات معنوی شکل میگیرند.
۴.۲. پرسش پژوهش ۲: تفاسیر جامعهشناختی نمادهای آدنکره بر لباس مراسم تحلیف رئیسجمهور چیست؟
از دیدگاه جامعهشناختی، نمادهای آدنکره که توسط رئیسجمهور در طول مراسم تحلیف پوشیده شد، به طور گسترده به عنوان تجلیات قدرتمندی از هویت فرهنگی، مشروعیت سیاسی و رهبری اخلاقی تفسیر شدند. شرکتکنندگان تأکید کردند که این نمادها چگونه به عنوان ابزارهای ارتباطی غیرکلامی که عمیقاً در نشانهشناسی فرهنگی غنا ریشه دارند، عمل میکنند و قادر به انتقال پیامهای ظریف اجتماعی-سیاسی به عموم مردم هستند. استفاده از نمادهای آدنکره نمونهای از یک کنشِ نمایشیِ رهبری است که در آن لباس به شکلی از گفتمان سیاسی مبتنی بر معرفتشناسی بومی تبدیل میشود (Aflakpui et al., 2023).
نماد «سانکوفا» به ویژه به عنوان فراخوانی برای بازپسگیری فرهنگی و دروننگری درک شد. شرکتکنندگان این نماد را به زوال اخلاقیِ ادراکشده در جامعه معاصر غنا پیوند زدند و استفاده از آن را نقدی بر مدرنیزاسیونِ نسنجیده و فراخوانی برای پذیرش اخلاقِ حکمرانیِ بومی تفسیر کردند. یکی از شرکتکنندگان توضیح داد:
«سانکوفا به ما یادآوری میکند به آنچه در گذشته برایمان کارآمد بوده بازگردیم. این نماد از نیاز رهبران به بهرهگیری از حکمت بومی در حکمرانی، به جای تکیه صرف بر مدلهای غربی سخن میگوید.»
این تفسیر با نظر Aflakpui و همکاران (2023) همسو است که نمادهای آدنکره را «سنگ محکهای فرهنگی» میدانند که به جوامع کمک میکند تا تداوم خود را در میان تغییرات حفظ کنند. شرکتکننده دیگری افزود:
«ما بخش زیادی از هویت فرهنگی خود را در برابر نفوذ غرب از دست دادهایم. رئیسجمهور با پوشیدن سانکوفا، به ما یادآوری میکند که دوباره با ریشههایمان پیوند برقرار کرده و سنتهایمان را حفظ کنیم.»
نماد «نیامه دوا» از دیدگاه جامعهشناختی، نمادِ مبنای اخلاقی و معنوی رهبری بود. حضور آن صرفاً تزئینی نبود، بلکه به شکلی تفسیری به تعهدات مقدسِ اقتدار سیاسی پیوند میخورد. پاسخدهندگان این نماد را یادآوری این نکته دانستند که قدرت باید توسط پاسخگویی الهی و مسئولیت اخلاقی تلطیف شود. یکی از آنها تأکید کرد:
«این یک پیام قدرتمند است؛ و نشان میدهد که حکمرانی در غنا باید بر اساس رهبری اخلاقی، صداقت و خدمت به مردم باشد.»
این تحلیل، دیدگاه Akinbileje (2014) را تکمیل میکند که معتقد است نمادهای بصری آفریقایی اغلب به عنوان شاخصهای اخلاقی برای هدایت رفتار مدنی و سلوک رهبری عمل میکنند. در اینجا، نیامه دوا مُبلغ مدلی از حکمرانی است که ریشه در عدالت، تواضع و رفاه جمعی دارد.
نماد «گیه نیامه» تفاسیر قوی عاطفی و ملیگرایانه را برانگیخت. شرکتکنندگان آن را به عنوان نشانی وحدتبخش از تابآوری و امید در میان چالشهای اجتماعی-اقتصادی غنا نگریستند. استمداد از حاکمیت الهی از طریق این نماد، نه به عنوان یک توسل منفعلانه به مذهب، بلکه به عنوان تأکیدی بر روحیه پایداری و سرنوشت جمعی غناییها تفسیر شد. یکی از شرکتکنندگان اظهار داشت:
«ما سختیهای اقتصادی، فساد و مبارزات رهبری را دیدهایم. گیه نیامه به ما اطمینان میدهد که صرفنظر از چالشها، خدا مقتدر نهایی بر سرنوشت ملت ما باقی میماند.»
در نهایت، نماد «دوئنیمن» (شاخ قوچ) به عنوان بازتعریف بنیادینِ آرمانهای رهبری تفسیر شد. شرکتکنندگان معتقد بودند که این نماد به جای تأییدِ سلطهگری، بیانگر اهمیت رهبری خدمتگزار، تواضع و قدرت اخلاقی است. یکی از پاسخدهندگان خاطرنشان کرد:
«این پیامی است به کسانی که در مسند قدرت هستند: قدرت واقعی در زور یا تکبر نیست، بلکه در خدمت به مردم است.»
چنین تفاسیری الگوهای مردسالارانه و اقتدارگرایانه را که اغلب با رهبری آفریقایی تداعی میشوند، به چالش میکشد و مدلی را پیشنهاد میدهد که در آن تواضع با قاطعیت همزیستی دارد. این امر با نظر Jecty (2022) مطابقت دارد که آدنکره را «طرحهای اخلاقی» مینامد.
۴.۳. پرسش پژوهش ۳: اهمیت و پیامدهای اجتماعی نمادهای آدنکره به نمایش درآمده در لباس مراسم تحلیف رئیسجمهور چیست؟
نمادهای آدنکره در لباس رئیسجمهور توسط شرکتکنندگان به عنوان شکلی از «ارتباطات فرهنگی استراتژیک» با پیامدهای گسترده اجتماعی تفسیر شد. این نمادها نه تنها در خدمت اهداف زیباییشناختی بودند، بلکه پیامهای ایدئولوژیک و اخلاقی قدرتمندی را به عموم مردم غنا منتقل کردند. بهکارگیری آنها در رویدادی سیاسی با جایگاه حساس مانند مراسم تحلیف، به عنوان زبانی بصری عمل کرد که ارزشهای تداوم، رهبری اخلاقی و توکل الهی را مفصلبندی میکرد.
«سانکوفا» توسط شرکتکنندگان به عنوان یک بیانیه عامدانه از نیتهای سیاستی نگریسته شد. این نماد به عنوان استعارهای برای نوسازی حکمرانی تفسیر شد که رهبران و شهروندان را به تأمل در لغزشهای گذشته و تنظیم مجدد استراتژیهای ملی آینده ترغیب میکرد. یکی از شرکتکنندگان اشاره کرد:
«رئیسجمهور با پوشیدن سانکوفا میگوید: "بیایید برگردیم و آنچه نادیده گرفته شده بود را اصلاح کنیم." این فراخوانی برای دروننگری ملی و وعدهای برای تداوم سیاستهای درست است.»
این تفاسیر با نظر Udechukwu (2019) همسو است که تأکید میکند نمادهای آدنکره میتوانند به عنوان «نشانهشناسی سیاسی»، بهویژه در دوران گذار دموکراتیک، برای به تصویر کشیدن ارزشهای ملی عمل کنند.
«نیامه دوا» به عنوان نمادی درک شد که بر صداقت، پاسخگویی معنوی و مسئولیت اخلاقی در رهبری تأکید دارد. شرکتکنندگان آن را یادآوری میدانستند که مناصب دولتی باید به عنوان یک «امانت الهی» نگریسته شوند:
«این نماد به ما میگوید که حکمرانی باید امری مقدس باشد. رهبران باید جایگاه خود را به عنوان مسئولیتهای الهی ببینند، نه فقط پستهای سیاسی. این نماد تعهدی است به بازگرداندن اعتماد به رهبری از طریق شفافیت و پاسخگویی.»
«گیه نیامه»، که شاید از نظر معنوی قدرتمندترین نماد مورد استفاده بود، مضامین تابآوری، امید و حاکمیت الهی را با خود داشت. این نماد هم به عنوان مایه اطمینان به عموم و هم اعلام وابستگی رئیسجمهور به هدایت الهی نگریسته شد. یکی از شرکتکنندگان بیان کرد:
«گیه نیامه به ما میگوید که با وجود سختیها، باید به برنامه خدا برای غنا اعتماد کنیم. این پیامی از ایمان و پایداری است. گیه نیامه اطمینان میدهد که رئیسجمهور برای غلبه بر فساد، بیکاری و تورم به هدایت خدا باور دارد.»
شرکتکننده دیگری تشریح کرد:
«پوشش آقای ماهاما در مراسم تحلیف با نماد گیه نیامه، نشاندهنده ایمان غناییهایی است که به دخالت خدا در تمام جنبههای زندگی بشر باور دارند. در واقع، رئیسجمهور جدید بر مرکزیت خدا در دولت خود تأکید میکرد و اینکه چگونه "فقط خدا" میتواند او را در دوره دوم ریاستجمهوریاش موفق گرداند.»
در نهایت، «دوئنیمن» (شاخهای قوچ) به طور گسترده به عنوان تجسم فلسفه رهبری مبتنی بر تواضع، خویشتنداری و قدرت نگریسته شد. این نماد به عنوان پیامی برای ایجاد تمایز و فاصله گرفتن دولت جدید از سبکهای رهبری گذشته — که متکبرانه یا گسسته از مردم تلقی میشدند — تفسیر شد.
در مجموع، تفاسیر شرکتکنندگان تأکید میکند که نمادهای آدنکره در لباس رئیسجمهور فراتر از نقوش سنتی بودند؛ آنها بارهای ایدئولوژیک داشتند و به عنوان یک «مانیفست غیرکلامی» از ارزشهای رهبری عمل کردند. این نمادها یک میدان نشانهشناسی مشترک ایجاد کردند که شهروندان میتوانستند انتظارات، امیدها و انتقادات خود را بر آن بتابانند. مطالعه پیشنهاد میکند که پذیرش عمومی نمادگرایی سیاسی نه تنها توسط زیباییشناسی بصری، بلکه توسط یک سواد فرهنگی مشترک و حافظه تاریخی شکل میگیرد که مجموعاً چارچوب ادراک رهبری در بافت دموکراتیک پسااستعماری غنا را میسازند.
۵. بحث و بررسی
تفاسیر مذهبی نمادهای آدنکره بر لباس مراسم تحلیف رئیسجمهور، گویای تلاقی عمیق میان ایمان، حکمرانی و هویت فرهنگی در جامعه غنا است. این تفاسیر با نظریه تعاملگرایی نمادین همسو هستند که معتقد است معنا امری ذاتی نیست، بلکه به صورت اجتماعی و از طریق تعامل ساخته میشود (Blumer، نقل در Mardon et al., 2021). انتخاب عامدانه این نمادها توسط رئیسجمهور بر روی لباسش، به عنوان یک کنش ارتباطی عمل میکند که بازتابدهنده باورهای مذهبی مشترک و تقویتکننده روایتهای اخلاقی و معنوی در آگاهی ملی است. علاوه بر این، نظریه نشانهشناسی مد این استدلال را تأیید میکند که لباس فراتر از یک شیء مادی است؛ لباس به عنوان سیستمی از نشانهها عمل میکند که معانی عمیقاً ریشهدار اجتماعی و الهیاتی را منتقل میسازند (Barthes، نقل در Karunaratne, 2018).
مد به عنوان سیستمی از نشانهها عمل میکند و نقش آن در ارتباطات سیاسی را میتوان از دریچه نظریه نشانهشناسی مد رولان بارت به شکلی عمیق درک کرد. بارت (1990) استدلال کرد که پوشاک، فراتر از کاربرد عملکردیاش، به عنوان یک زبان عمل میکند؛ یک سیستم نمادین که از طریق آن معانی رمزگذاری و رمزگشایی میشوند. در محیطهای سیاسی، پوشش امری تصادفی نیست، بلکه اغلب نمادی دقیقاً انتخابشده از ایدئولوژی، اخلاق یا وابستگی فرهنگی است. این امر در سراسر آفریقا و فراتر از آن مشهود است. برای مثال، در نیجریه پس از جنگ جهانی دوم، زنان از سبکهای خاص پوشش برای اعتراض به مالیاتهای استعماری استفاده میکردند (Allman, 2004)، در حالی که در تانزانیا، مداخلات دولتی در کدهای پوشش، جرقه چالشهای عمومی بر سر اخلاق و هویت را زد (Allman, 2004). پذیرش لباس اروپایی در کنیا و تنظیم مقررات پوشش سواحیلی در زنگبار نیز نشان میدهد که چگونه مد در ساخت هویت ملی نقش ایفا میکند (Allman, 2004). در سطح جهانی، پوشاک به عنوان ابزار مقاومت عمل کرده است؛ از شلوار پوشیدن زنان سودانی در تقابل با قوانین محافظهکارانه تا بحثهای اروپایی درباره حجاب زنان مسلمان؛ هر انتخاب پوششی به بستری برای مذاکره ایدئولوژیک تبدیل شده است (Behnke, 2016).
این نمونههای تطبیقی نشان میدهند که مد در زندگی سیاسی اغلب عملکردهای استراتژیک، نمادین و ایدئولوژیک دارد. رهبران آفریقایی مانند قوام نکرومه از پارچه «کِنته» برای تجسم غرور پان-آفریقایی استفاده میکردند (Arthur, 2001). در این بافت گستردهتر، لباس رئیسجمهور غنا که اغلب صرفاً از دریچهای مذهبی تفسیر میشود، ممکن است به عنوان یک کنش نشانهشناختیِ محاسبهشده نیز عمل کند که پیامآور تواضع، ریشهداری فرهنگی یا همبستگی با شهروندان عادی است. انتخابهای او در نوع پارچه، رنگ و برش، بخشی از یک نمایش سیاسی بزرگتر است که با عملکردهای جهانیِ نمادگرایی پوششی همسویی دارد. بنابراین، از طریق ساختارشکنی نشانهشناختی عمیقتر و تحلیل تطبیقی، میتوانیم ببینیم که چگونه مد معنای سیاسی را منتقل کرده و به ساخت هویتهای رهبری به شیوههایی با طنین فرهنگی و بارِ ایدئولوژیک کمک میکند.
مد مدتهاست که به عنوان رسانهای قدرتمند برای بیان سیاسی عمل کرده است. از بلوزهای «پاپیوندار» ملانیا ترامپ و کلاههای صورتی شرکتکنندگان در «راهپیمایی زنان»، تا لباس «یقه دیپلمات» ایوانکا ترامپ در دیدارش با رئیسجمهور چین، پوشاک در بافتهای سیاسی پیامهای متمایزی درباره باورها، اتحاد و مخالفت منتقل میکند (Neema Amani, 2025). طراحان، چه الکساندر مککوئین و چه راف سیمونز، همواره از مد برای بیان نظرات و شکل دادن به دیدگاهها درباره امور جهانی استفاده کردهاند (Neema Amani, 2025). چه از طریق شعارهای تحریکآمیز، انتخاب رنگهای عامدانه یا اکسسوریهای نمادین، متخصصان مد رابطهای پیچیده و اغلب متناقض با سیاست برقرار میکنند که با تعامل مستمر مشخص میشود (Neema Amani, 2025). در نهایت، مد به عنوان یک زبان نمادین عمل میکند و معانیای را با خود حمل میکند که از ظاهر سطحی فراتر میروند. جامه و آرایههایی که انتخاب میکنیم، عمیقاً با ساختارهای اجتماعی و روایتهای فرهنگی زمانه ما گره خوردهاند.
رئیسجمهور با پوشیدن این نمادها، وارد یک گفتمان نمادین شد که با اعتقادات معنوی مردم طنینانداز شد و رهبری را به جای یک نقش صرفاً سیاسی، به عنوان یک مسئولیت الهی مستحکم کرد. حضور نماد سانکوفا بر لباس رئیسجمهور به طور گسترده به عنوان فراخوانی برای تأمل اخلاقی و نوسازی معنوی تفسیر شد. این نماد که ریشه در اصلِ بازیابی حکمت از گذشته برای شکل دادن به آینده دارد، یک نشان قدرتمند مذهبی است که بر توبه و جهتگیری مجدد الهی دلالت دارد (Anyigor and Olekaibe, 2022). این امر با تعاملگرایی نمادین همسو است که تأکید میکند افراد بر اساس تجربیات اجتماعی مشترک به نمادها معنا میبخشند (Carter and Fuller, 2016). از نظر الهیاتی، سانکوفا تجسم آموزههای کتاب مقدس و بومی آفریقایی است که بر اهمیت درس گرفتن از خطاهای گذشته برای دستیابی به پیشرفت اخلاقی و معنوی تأکید دارند. این دیدگاه با ادعای Amoateng (2018) مطابقت دارد که نمادهای آدنکره را «الهیات بصری» مینامد. بنابراین، استفاده رئیسجمهور از سانکوفا را میتوان به عنوان یک «موعظه نمادین» نگریست؛ اعترافی به اشتباهات گذشته در حکمرانی و تعهدی برای اصلاح آنها تحت هدایت الهی.
نماد گیه نیامه (Gye Nyame)، که به عنوان برترین تأکید بر حاکمیت الهی شناخته میشود، نقطه تمرکز دیگری بود؛ چرا که به عنوان تأکید مجدد بر ایمان به قدرت برتر خدا بر امور انسانی، از جمله حکمرانی، دیده شد. این با نظریه نشانهشناسی مد همسو است که مد را ابزاری ارتباطی برای انتقال ارزشهای ایدئولوژیک و الهیاتی فراتر از زیباییشناسی میداند (Boero, 2023). رئیسجمهور با پوشیدن گیه نیامه، عملاً در یک اعلامیه غیرکلامی مبنی بر مبنای الهی رهبری خود مشارکت کرد و این ایده را تقویت نمود که قدرت زمینی تابع اقتدار معنوی است. این یافته تأییدکننده نظر Amoateng (2018) است که میگوید نمادهای آدنکره به عنوان پیامهای الهیاتیِ درونیشدهای عمل میکنند که رفتار اخلاقی را هدایت مینمایند. همچنین با استدلال بلومر همخوانی دارد که نمادها از طریق تعامل اجتماعی اهمیت مییابند؛ در این مورد، گیه نیامه صرفاً طرحی روی پارچه نیست، بلکه تأکیدی مشترک بر حکمرانی الهی است. علاوه بر این، تلقیِ گیه نیامه به عنوان بیانیهای درباره «تواضع سیاسی» نشان میدهد که لباس رئیسجمهور تنها بازنمایی بصری فرهنگ غنا نبود، بلکه یک اعلامیه الهیاتی عامدانه از بندگی در برابر خدا بود. این موضوع در ملتی که ایمان مذهبی با مشروعیت سیاسی عمیقاً درهمتنیده است، اهمیت ویژهای دارد.
حضور نماد نیامه دوا (Nyame Dua) بر لباس رئیسجمهور عمدتاً به عنوان استمداد برای محافظت و هدایت الهی درک شد. این با نظر Akinbileje (2014) همسو است که تأکید میکند نمادهایی مانند نیامه دوا صرفاً تزئینی نیستند، بلکه در سنتهای نساجی آفریقایی به عنوان استعانتهای معنوی عمل میکنند. از دیدگاه تعاملگرایی نمادین (Stryker and Annual Reviews, 2008)، حضور نیامه دوا این ایده را تقویت میکند که معنا در بافتهای فرهنگی و مذهبی خاص مذاکره میشود. در غنا، جایی که هدایت الهی برای حکمرانی ضروری تلقی میشود، این نماد به عنوان یادآوری عمل میکند که اقتدار سیاسی در نهایت مشمول بررسی و نظارت الهی است. علاوه بر این، تفسیر مذهبی نیامه دوا با استدلال Anyigor و Olekaibe (2022) همخوانی دارد که نمادهای مذهبی آفریقایی به عنوان پلهایی میان جهان مادی و معنوی عمل میکنند. این امر نشان میدهد که رهبری سیاسی در غنا تنها یک نقش سکولار نیست، بلکه یک عهد معنوی با مردم و خداست.
گنجاندن دوئنیمن (Dwennimmen) بر لباس رئیسجمهور به طور گسترده به عنوان یادآوری این نکته دیده شد که قدرت واقعی باید با تواضع اعمال شود. یافتهها بازتابدهنده نظریه نشانهشناسی مد است که پوشاک را رسانهای برای ابلاغ نقشها و انتظارات اجتماعی میداند (Karunaratne, 2018). در این مورد، لباس رئیسجمهور به عنوان یک بیانیه اخلاقی خوانده شد که این ایده را تقویت میکرد که رهبری باید با وقار و فروتنی اعمال شود. علاوه بر این، این موضوع با نظر Carter و Fuller (2016) همسو است که نمادها را ابزارهای ارتباطی پویایی میدانند که بر ادراک و عمل تأثیر میگذارند. رئیسجمهور با پوشیدن دوئنیمن، در یک تأکید مجددِ عمومی بر تعهد خود به «رهبری خدمتگزار» مشارکت کرد. این امر با توجه به چشمانداز سیاسی که در آن تواضع اغلب در تضاد با اقتدارگرایی قرار میگیرد، اهمیت ویژهای دارد. پاسخ شرکتکنندگان نشان میدهد که چگونه دوئنیمن هم به عنوان یک راهنمای اخلاقی و هم به عنوان یک اخلاق رهبری عمل میکند و این انتظار را تقویت مینماید که قدرت باید مسئولانه اعمال شود.
تفاسیر جامعهشناختی نمادهای آدنکره بر لباس مراسم تحلیف رئیسجمهور، نقش آنها را به عنوان روایتهای بصری قدرتمندی برجسته میکند که فلسفه رهبری، هویت ملی و ارزشهای فرهنگی را ابلاغ میکنند. این نمادها به عنوان رسانهای غیرکلامی عمل میکنند که از طریق آن، رهبری غنا چشمانداز، مشروعیت و تعهد خود را به پیشرفت جامعه منتقل میسازد. یافتهها نشان میدهند که چگونه نمادهای آدنکره (سانکوفا، نیامه دوا، گیه نیامه و دوئنیمن) به عنوان لنگرهای ایدئولوژیکی عمل میکنند که آرمانهای سیاسی-اجتماعی و میراث فرهنگی غنا را تقویت مینمایند.
حضور نماد سانکوفا بر لباس رئیسجمهور به طور گسترده به عنوان فراخوانی برای احیای فرهنگی و بازگرداندن ارزشهای غنایی تفسیر شد. این تفسیر با نظر Aflakpui و همکاران (2023) همسو است که آدنکره را سنگبناهای فرهنگی میدانند که تداوم ارزشهای جامعه را حتی در میان مدرنیزاسیون تضمین میکنند. شرکتکنندگان در این مطالعه ابراز نگرانی کردند که اخلاق سنتی، موریزی و استانداردهای رهبری به دلیل نفوذ روزافزون غربگرایی فرسایش یافته است. بنابراین، نماد سانکوفا به عنوان استمداد عامدانه از حکمت بومی دیده شد که رهبران و شهروندان را ترغیب میکند تا دوباره با اصول بنیادین غنایی پیوند برقرار کنند. تعاملگرایی نمادین چارچوب مفیدی برای درک این تفسیر فراهم میکند؛ همانطور که بلومر (نقل در Mardon et al., 2021) پیشنهاد میکند، نمادها به صورت اجتماعی ساخته شده و معنای خود را از تعامل میگیرند. تعامل عموم با نماد سانکوفا بازتابدهنده یک مذاکره مستمر بر سر هویت ملی است که در آن همواره به گذشته ارجاع داده میشود تا حکمرانی معاصر شکل گیرد. علاوه بر این، Brooks-Yip (2023) تأکید میکند که معناسازی از طریق نمادها نقشی حیاتی در ساخت هویت ایفا میکند، که این امر مؤید آن است که پذیرش سانکوفا توسط رئیسجمهور صرفاً امری زیباییشناختی نیست، بلکه یک بیانیه سیاسی-اجتماعیِ استراتژیک با هدف ترویج تداوم فرهنگی است.
نماد نیامه دوا به عنوان بازنماییِ پیوند میان حکمرانی و معنویت تفسیر شد و این باور را تقویت کرد که رهبری یک وظیفه مقدس است که نیازمند شرافت اخلاقی و عرفانی است. این تفسیر با نظر Akinbileje (2014) مطابقت دارد که معتقد است نمادهای آفریقایی به عنوان شاخصهای اخلاقی برای هدایت رهبری و رفتار اجتماعی عمل میکنند. قرارگیری نیامه دوا بر لباس رئیسجمهور به عنوان تأکیدی بر تعهد به رهبریِ عادلانه، فراگیر و اخلاقمدار تلقی شد. از دیدگاه نشانهشناسی، بارت (نقل در Karunaratne, 2018) استدلال میکند که لباس به عنوان سیستمی از نشانهها عمل میکند که در آن جامه از شکل مادی خود فراتر رفته تا پیامهای ایدئولوژیک عمیقتری را منتقل کند. در این مورد، نیامه دوا پیامی مبنی بر استمداد از «حکمرانی اخلاقی» ارسال کرده و رهبران ملی را ترغیب میکند تا صداقت، عدالت و خدمت به مردم را در اولویت قرار دهند. شرکتکنندگان تأکید کردند که حضور این نماد یادآوری است مبنی بر اینکه حکمرانی نباید توسط منافع شخصی یا فساد هدایت شود، بلکه باید در اصول الهی لنگر بیندازد. این یافته مؤید نظر Carter و Fuller (2016) است که معتقدند تفاسیر نمادین با درونی کردن ارزشهای فرهنگی در عملکردهای روزانه، بر رفتار اجتماعی تأثیر میگذارند. رئیسجمهور با پوشیدن نیامه دوا، به صورت نمادین رهبری خود را با مسئولیت اخلاقی همسو کرده و انتظارات عمومی از حکمرانیِ مبتنی بر اخلاق را تقویت میکند.
تفسیر گیه نیامه به عنوان نمادی از تابآوری ملی و حاکمیت الهی با نظر Amoateng (2018) همسو است که این نماد را لنگری فرهنگی-اجتماعی توصیف میکند که ایمان و پایداری غنا را در برابر ناملایمات تقویت مینماید. شرکتکنندگان در این مطالعه، حضور گیه نیامه بر لباس رئیسجمهور را به توانایی غنا در عبور از مشکلات اقتصادی، بیثباتی سیاسی و چالشهای رهبری، در عین حفظ امید به مشیت الهی، پیوند دادند. تعاملگرایی نمادین بینش بیشتری در این باره ارائه میدهد. مفهوم «ایفای نقش دیگری» در نظریه مید (نقل در Stryker and Annual Reviews, 2008) توضیح میدهد که چگونه افراد معانی جمعی را درونی کرده و انتظارات جامعه را شکل میدهند. شناخت گسترده گیه نیامه به عنوان یک نشان ملی (Ankora, 2022) نقش آن را در پرورش تابآوری جمعی نشان میدهد. بنابراین، حضور آن بر لباس رئیسجمهور نه فقط به عنوان یک نماد مذهبی، بلکه به عنوان یک درونمایه (متیف) وحدتبخش درک شد که به شهروندان درباره قدرت و تداوم غنا اطمینان میدهد. این دیدگاه در آثار Husin و همکاران (2021) نیز منعکس شده است که معتقدند نمادها در بافتهای فرهنگی اغلب به عنوان مکانیزمی برای اطمینانبخشی جمعی و همبستگی ملی عمل میکنند. قرارگیری گیه نیامه بر لباس رئیسجمهور را میتوان به عنوان یک کنش آگاهانه در ارتباطات سیاسی نگریست که پیامآور اعتماد به توانایی غنا برای غلبه بر چالشهایش از طریق وحدت و ایمان است.
نماد دوئنیمن که تجسم هر دو ویژگیِ قدرت و تواضع است، به عنوان چالشی برای مفاهیم متعارف اقتدار تفسیر شد. شرکتکنندگان خاطرنشان کردند که این نماد ایده «رهبری خدمتگزار» را ترویج میکند؛ جایی که قدرت از طریق خدمت اعمال میشود نه سلطهگری. این امر با نظر Jecty (2022) همسو است که آدنکره را «طرحهای اخلاقی» مینامد که اصول شرافت و پاسخگویی را در رهبری تقویت میکنند. اهمیت جامعهشناختی این تفسیر بسیار زیاد است. همانطور که Aflakpui و همکاران (2023) استدلال میکنند، نمادهای آدنکره به عنوان شاخصهای بصری عمل میکنند که انتظارات و ارزشهای جامعه را تعریف مینمایند. بنابراین، استفاده از دوئنیمن در لباس رئیسجمهور را میتوان به عنوان یک تعهد ضمنی به تواضع و رهبریِ مسئولانه درک کرد. این دیدگاه توسط Adom و همکاران (2018) نیز حمایت میشود که معتقدند نمادهایی مانند دوئنیمن رهبران را تشویق میکنند تا رفاه بلندمدت جامعه را بر دستاوردهای سیاسی کوتاهمدت ترجیح دهند. تفسیر این نماد با تأکید مید (نقل در Stryker and Annual Reviews, 2008) بر تعامل اجتماعی به عنوان ابزاری برای شکلدهی به هویت طنینانداز میشود. رئیسجمهور با گنجاندن دوئنیمن در پوشش خود، به صورت عمومی درباره هویت رهبری خود مذاکره کرده و آن را با ارزشهای تواضع، قدرت و خدمت همسو میسازد. علاوه بر این، رویکرد نشانهشناسی برجسته میکند که چگونه عناصر نمادین در مد به بازنمایی رهبری کمک میکنند. بارت (نقل در Karunaratne, 2018) تأکید دارد که هر جزء از پوشش در چارچوب فرهنگی خود دارای معناست. بنابراین، گنجاندن دوئنیمن به عنوان یک ضدروایت برای سبکهای رهبری اقتدارگرا عمل کرده و آرمانهای حکمرانی اخلاقی و مسئولیت جمعی را تقویت میکند.
اهمیت و پیامدهای اجتماعی نمادهای آدنکره به نمایش درآمده بر لباس مراسم تحلیف رئیسجمهور، پیامهای عمیق فرهنگی، اخلاقی و سیاسیِ نهفته در نمادگرایی غنایی را برجسته میکند. این نمادها به عنوان ابزارهای ارتباطی، حکمرانی و انسجام اجتماعی عمل کرده و بازتابدهنده انتظارات از رهبری و مسیر حرکت ملی هستند. این موارد از دریچه تعاملگرایی نمادین و نظریه نشانهشناسی مد، با پشتیبانی بینشهای تجربی از ادبیات موجود بررسی شدند. تفسیر سانکوفا به عنوان یک نمادِ سیاستمحور با تعاملگرایی نمادین همسو است که معتقد است معانی از طریق تعامل و مذاکره به صورت اجتماعی ساخته میشوند (Mardon et al., 2021). پاسخدهندگان سانکوفا را با دروننگری در حکمرانی پیوند دادند؛ یعنی اعتراف به شکستهای گذشته در عین تأکید بر نیاز به اقدام اصلاحی. این بازتابدهنده نظر Udechukwu (2019) است که میگوید نمادهای سنتی آفریقایی به عنوان بیانیههای سیاسی عمل میکنند که در طول انتقالات رهبری بر آگاهی ملی تأثیر میگذارند. علاوه بر این، استفاده از سانکوفا به عنوان یک ابزار ارتباطی استراتژیک با نظر Adom و همکاران (2018) مطابقت دارد که آدنکره را چارچوبهای آموزشیِ شکلدهنده به حکمرانی و مدیریت عمومی میدانند. از دیدگاه نشانهشناسی، حضور سانکوفا بر لباس رئیسجمهور، پوشاک را به یک وسیله ارتباطی تبدیل کرده و پیامهای اصلاحات و پاسخگویی را رمزگذاری میکند. مفهومسازی بارت از مد به عنوان «زبان نشانهها» در اینجا کاملاً مشهود است، چرا که سانکوفا پیامآور تعهد به بازنگری در سیاستهایی است که یا رها شدهاند یا بیاثر بودهاند. رئیسجمهور با گنجاندن این نماد، دولت خود را با آرمانهای ملی برای تداوم سیاستهای درست و اصلاح خطاهای حکمرانی همسو کرده و اعتبار و مشروعیت خود را تقویت مینماید.
تفسیر نیامه دوا به عنوان نمادی از حکمرانی اخلاقی، پاسخگویی و مسئولیت الهی با اصول مرکزی تعاملگرایی نمادین طنینانداز است. همانطور که بلومر (نقل در Mardon et al., 2021) معتقد است، معانی از تعامل اجتماعی پدید میآیند و مدام مورد مذاکره قرار میگیرند. در این بافت، نماد به عنوان یادآوری تفسیر میشود که حکمرانی باید امری مقدس باشد و رهبری یک وظیفه اخلاقی است نه صرفاً یک کارکرد سیاسی. این با نظر Ansong (2022) همسو است که تأکید میکند نمادهای آدنکره اغلب ضرورتهای اخلاقی را در رهبری ابلاغ میکنند. این ادعا که «رهبران باید مناصب خود را به عنوان مسئولیتهای الهی ببینند» نشاندهنده یک ساخت اجتماعی آگاهانه از قدرت است، جایی که رهبری از طریق گفتمان مذهبی و اخلاقی مشروعیت مییابد. این بازتابدهنده دیدگاه استرایکر (2008) است که «خود» از طریق تعاملاتی شکل میگیرد که انتظارات جامعه را تقویت میکنند. در اینجا، رئیسجمهور به طور نمادین در حال مذاکره بر سر نقش خود به عنوان یک رهبر اخلاقیِ متعهد به شفافیت و اعتماد عمومی است؛ تفسیری که تلاقی دین، اخلاق و حکمرانی را در فرهنگ سیاسی غنا برجسته میکند. از دیدگاه نشانهشناسی، قرارگیری نیامه دوا بر لباس، نشاندهنده یک کنشِ نمایشی در رهبری است. طبق نظر Boero (2023)، مد به عنوان یک سیستم ارزششناختی عمل میکند که ارزشهای جامعه را منتقل میسازد. استفاده از نیامه دوا بر لباس رئیسجمهور بازتابدهنده «مقدسسازیِ حکمرانی» است و این مفهوم را تقویت میکند که رهبری باید بر اصول الهی و شرافت اخلاقی استوار باشد. این تفسیر، یک قرارداد اخلاقی میان رهبر و پیروان ایجاد میکند که بازتابدهنده فلسفه سنتی آفریقایی مبنی بر رهبری به مثابه وظیفهای در قبال رفاه جمعی است.
نماد گیه نیامه به عنوان پیامی از ایمان، تابآوری و اطمینانبخشی الهی تفسیر شد که بازتابدهنده آگاهی عمیق معنوی جامعه غنا است. شرکتکنندگان حضور آن را تأکیدی بر باور رئیسجمهور به هدایت الهی، بهویژه در مقابله با چالشهای ملی مانند فساد، بیکاری و تورم دانستند. این امر از استدلال Amoateng (2018) حمایت میکند که نمادهای مذهبی با همسو کردن رهبری با باورهای معنوی ملی، اعتبار سیاسی را افزایش میدهند. از منظر تعاملگرایی نمادین، گیه نیامه به عنوان یک نماد جمعی از تابآوری عمل میکند و این ایده را تقویت مینماید که رهبری و ثبات ملی در گرو مشیت الهی است. تأکید مید بر درونیسازی انتظارات جامعه در این تفسیر مشهود است، چرا که استفاده رئیسجمهور از این نماد بازتابدهنده ادراک عمومی از «ایمان» به عنوان یک اصل راهنما در حکمرانی است. علاوه بر این، این ادعا که «گیه نیامه به ما اطمینان میدهد که رئیسجمهور به هدایت خدا باور دارد» با اصل نشانهشناسی همسو است که نمادها تعهدات ایدئولوژیک را ابلاغ میکنند (Inayatullah and Wahjudi, 2023). همانطور که Boero (2023) استدلال میکند، مد میتواند به عنوان رسانه ارزشهای اجتماعی عمل کند و در این مورد، گیه نیامه گفتمان سیاسی را به سطحی معنوی ارتقا داده و مشروعیت حکمرانی را از طریق نمادگرایی مذهبی تقویت میکند.
حضور دوئنیمن به عنوان اعلام رهبری از طریق تواضع، حکمت و خدمت تفسیر شد. این تفسیر با نظر Mawuli (2019) طنینانداز است که معتقد است نمادهای آدنکره به عنوان طرحهای اخلاقی برای حکمرانی عمل میکنند. این ادعا که «رهبری درباره خدمت کردن است، نه حکومت کردن» نشاندهنده یک چرخش نمادین از سبکهای رهبری اقتدارگرا به سمت یک مدل حکمرانی ریشهدار در تواضع و مسئولیت جمعی است. از دیدگاه تعاملگرایی نمادین، دوئنیمن به عنوان یک نمادِ تعاملی عمل میکند که بر سر انتظارات از رهبری مذاکره مینماید. Carter و Fuller (2016) استدلال میکنند که معانی توسط تجربیات فردی در بافتهای اجتماعی شکل میگیرند و در این مورد، شرکتکنندگان این نماد را با یک نقد اخلاقی به دولتهای گذشته پیوند دادند. این امر با دیدگاه Kotarba (2014) در مورد تحقیقات اجتماعی ترجمانی همسو است که بر نقش نمادها در پیوند دادن الگوهای تاریخی حکمرانی با انتظارات معاصر تأکید دارد. تفسیر نشانهشناختی دوئنیمن نیز با مفهوم مد به عنوان یک سیستم کدگذاریشده همخوانی دارد (Karunaratne, 2018). رئیسجمهور با گنجاندن این نماد، به طور استراتژیک روایت رهبری خود را بازتعریف کرده و تصویری از حکمت، خویشتنداری و رهبریِ خدمتگزار را تقویت میکند. این تفسیر با استدلال بارت (نقل در Honeycutt, 2021) مطابقت دارد که انتخابهای پوششی پیامهای اجتماعی پیچیدهای را منتقل کرده و ادراکات عمومی از اقتدار و اعتبار را شکل میدهند.
تفاسیر سانکوفا، نیامه دوا، گیه نیامه و دوئنیمن با دیدگاههای علمی درباره ابعاد سیاسی، اخلاقی و معنوی نمادگرایی آدنکره همسو هستند. یافتهها نظرات Udechukwu (2019) و Adom و همکاران (2018) را در مورد کاربرد سیاسی نمادهای آدنکره و همچنین نظرات Amoateng (2018) و Mawuli (2019) را در مورد اهمیت اخلاقی و عرفانی آنها تقویت میکنند. در نهایت، استفاده رئیسجمهور از نمادهای آدنکره به عنوان یک کنشِ نمایشی در رهبری عمل کرده و ارزشهای ملیِ پاسخگویی، تواضع، تابآوری و حکمرانی اخلاقی را مستحکم میسازد. این نمادها بر سر قدرت مذاکره میکنند، اعتبار ایجاد مینمایند و روایتی از رهبری میسازند که با روح فرهنگی و معنوی مردم غنا همسو است.
۶. نتیجهگیری
این مطالعه به بررسی انتقادی تفاسیر جامعهشناختی، مذهبی و مدی نمادهای آدنکره بهکار رفته در لباس مراسم تحلیف سال ۲۰۲۵ رئیسجمهور غنا پرداخت. با بهرهگیری از نظریه تعاملگرایی نمادین و نشانهشناسی مد، این پژوهش نشان داد که این نمادها چگونه به عنوان ابزارهای ارتباطی قدرتمندی عمل میکنند که فلسفه رهبری، هویت فرهنگی و ایدئولوژی سیاسی را منتقل میسازند. یافتهها آشکار کرد که نمادهای آدنکره یعنی «سانکوفا»، «گیه نیامه»، «نیامه دوا» و «دوئنیمن» دارای معانی عمیق مذهبی و جامعهشناختی هستند. سانکوفا نماد حکمرانی، دروننگری و احیای فرهنگی بود و بر ضرورت بهرهگیری رهبری از حکمت گذشته تأکید داشت. گیه نیامه بر حاکمیت الهی و تابآوری ملی پافشاری کرد و ایمان به هدایت خدا در مواجهه با چالشهای سیاسی-اجتماعی را مورد تأکید قرار داد. نیامه دوا بر قداست حکمرانی و تقویت رهبری اخلاقی صحه گذاشت، در حالی که دوئنیمن تواضع را به عنوان یک ویژگی بنیادین در رهبری مسئولانه برجسته کرد. این نمادها به طور جمعی ادراک عمومی از رهبری را شکل داده و ارزشهای فرهنگی و انتظارات اخلاقی را در جامعه غنا تقویت کردند.
این مطالعه ثابت کرد که فراتر از جنبههای زیباییشناختی، نمادهای آدنکره به عنوان ابزارهای استراتژیک برای شکلدهی به روایتهای سیاسی، تقویت وحدت ملی و تحکیم هویت غنایی عمل میکنند. حضور آنها در پوشش رئیسجمهور، نقش مد را به عنوان رسانهای برای ارتباطات سیاسی-اجتماعی برجسته میکند؛ جایی که انتخاب لباس از بیان شخصی فراتر رفته و با معانی ایدئولوژیک عجین میشود. از دریچه تعاملگرایی نمادین، این نمادها در مبادلات فرهنگی و اجتماعی تفسیر شده و معنادار میشوند، در حالی که نظریه نشانهشناسی مد، پوشاک را به عنوان زبانی قاببندی میکند که قدرت، هویت و ایدئولوژی از طریق آن رمزگذاری و تفسیر میگردند. این چارچوب نظری دوگانه، درک ما را از چگونگی حفظ ارتباط نمادهای سنتی با حکمرانی معاصر و شکلگیری هویت ملی غنیتر میسازد. از این رو، این پژوهش به ادبیات نشانهشناسی آفریقایی، نمادگرایی سیاسی و میراث فرهنگی کمک کرده و نشان میدهد که چگونه فرهنگ مادی (مانند مد ریاستجمهوری) به پلتفرمی پویا برای بیان ایدئولوژیک و تداوم فرهنگی تبدیل میشود.
۷. پیشنهادهایی برای سیاستگذاری و اجرا
با توجه به نتایج مطالعه، نهادهای سیاسی و رهبری غنا باید نقشی را که نمادهای آدنکره در شکلگیری هویت فرهنگی، آگاهی ملی و رهبری اخلاقی ایفا میکنند، به رسمیت بشناسند. یکی از توصیههای اصلی، ادغام نمادهای فرهنگی در ساختار دولت است. «کمیسیون ملی فرهنگ» و «وزارت امور ریاست و مذاهب» باید دستورالعملهای رسمی تدوین کنند که از استفاده از نمادهای بومی غنا، بهویژه آدنکره، در رویدادهای رسمی، پوششهای اداری و برندینگ ملی حمایت کند. به منظور تقویت هویت ملی و تداوم فرهنگی، این تلاش باید با یک فرمان ریاستجمهوری یا سیاست قانونگذاری تقویت شود که نمایش نمادهای فرهنگی مهم را در رویدادهای دولتی الزامی کند.
آموزش حوزه مهم دیگری است که نیازمند مداخله سیاستی است. مطالعه نمادهای آدنکره و اهمیت سیاسی-اجتماعی و نشانهشناختی آنها باید توسط «سازمان آموزش غنا» (GES) و «شورای ملی برنامه درسی و ارزشیابی» (NaCCA) در برنامه درسی ملی در هر دو مقطع ابتدایی و دانشگاهی گنجانده شود. این امر منجر به آگاهی عمیقتر جوانان غنایی از تاریخ فرهنگی و اهمیت آن در حکمرانی خواهد شد. دانشگاهها، بهویژه آنهایی که برنامههایی در مطالعات آفریقایی، جامعهشناسی، علوم سیاسی و طراحی مد ارائه میدهند، باید واحدهای تخصصی را برای بررسی پیوند میان نمادهای غنایی، رهبری سیاسی و هویت ملی معرفی کنند.
همچنین سیاستهایی که از طریق ارجاع به سنتهای فلسفی بومی غنا از حکمرانی اخلاقی حمایت میکنند، مورد نیاز است. «کمیسیون برنامه ریزی توسعه ملی» (NDPC) و «مؤسسه مطالعات دولتهای محلی» (ILGS) باید نمادهای آدنکره مانند سانکوفا، گیه نیامه، دوئنیمن و نیامه دوا را در دورههای توسعه رهبری بگنجانند تا مسئولیتپذیری، تواضع و حکمت در حکمرانی تشویق شود. آموزشهای رسمی درباره معانی فکری و اخلاقی این نمادها باید به رهبران سیاسی و کارکنان بخش عمومی ارائه شود تا تضمین گردد که دولت بر اساس اصول غنایی بنا شده است، نه نفوذ بیگانگان. پارلمان باید تصویب «قانون حفاظت از نمادگرایی فرهنگی» را مد نظر قرار دهد تا از کاربرد نمادهای آدنکره در آیینهای ملی، آموزشهای تاریخی و رهبری عمومی محافظت و حمایت شود.
در کنار اقدامات سیاستی، گامهای عملی نیز باید برداشته شود. «وزارت امور خارجه»، «نهاد ریاستجمهوری» و «پارلمان غنا» باید به طور فعال نمادهای آدنکره را در ارتباطات بصری رسمی خود مانند پرچمها، مهرهای دولتی و لباسهای دیپلماتیک بگنجانند. نهادهای ملی باید با مورخان فرهنگی و رهبران سنتی همکاری کنند تا از تفسیر صحیح و استفاده مسئولانه این نمادها در حکمرانی اطمینان حاصل نمایند. همچنین اولویتبندی آموزش عمومی درباره نقش آدنکره در دولت ضروری است. «کمیسیون ملی آموزش مدنی» (NCCE) باید کمپینهای ملی برای آموزش اهمیت تاریخی و کاربرد فعلی این نمادها راه اندازی کند. علاوه بر این، رهبران مذهبی و سنتی باید با سازمانهای جامعه مدنی و آژانسهای دولتی همکاری کنند تا آموزههای اخلاقی نهفته در آدنکره، بهویژه در رابطه با پاسخگویی و صداقت در رهبری را گسترش دهند.
۸. محدودیتهای پژوهش
اگرچه این مطالعه بینشهای ارزشمندی ارائه میدهد، اما چندین محدودیت باید در نظر گرفته شود:
-
تمرکز انحصاری: مطالعه تنها بر مراسم تحلیف ریاستجمهوری ۲۰۲۵ تمرکز دارد که ممکن است تعمیم یافتهها به سایر بافتها (مانند جشنوارهها یا برندینگ تجاری) را محدود کند.
-
سوگیری انتخاب: استفاده از نمونهبرداری هدفمند ممکن است باعث سوگیری در انتخاب شود و دیدگاههای عموم مردم غنا را به طور کامل منعکس نکند.
-
اندازه نمونه: تعداد ۲۸ شرکتکننده برای تحلیل کیفی عمیق کافی است، اما نمایندگی کل جامعه را محدود میکند.
-
ذهنیت در تحلیل: تحلیل تماتیک تفسیری به شدت بر روایتهای شرکتکنندگان و تفسیر محقق تکیه دارد که راه را برای ذهنیتگرایی باز میگذارد.
-
عدم تنوع منابع: مطالعه منابع مکمل مانند سخنرانیهای سیاسی یا تفسیرهای رسانهای را برای درک نحوه پذیرش یا چالش این نمادها در فضای عمومی ترکیب نکرده است.
۹. بیانیههای جایگاهمندی (Positionality) و محققان نوپا
جایگاهمندی جزء جداییناپذیر تحقیق کیفی است و ایجاب میکند که محققان، بهویژه محققان نوپا یا دانشجویان تحصیلات تکمیلی، در یک بازاندیشی عمیق (Reflexivity) شرکت کنند تا بررسی نمایند که چگونه هویت، ارزشها و تجربیات آنها بر تمام مراحل فرآیند تحقیق تأثیر میگذارد. درک جایگاه خود، فرآیندی مادامالعمر است که به شیوههای طراحی ضداستبدادی و حساس به فرهنگ کمک میکند. این تمرین بازتابی بهویژه در رشتههایی مانند گرافیک در بافتهای پسااستعماری مانند غنا که ایدئولوژیهای غربی بر مدلهای آموزشی تسلط دارند، حیاتی است. گنجاندن هنرها و فلسفههای بومی غنا در آموزش برای شکلگیری هویتهای طراحی فرهنگیِ اصیل ضروری است.
منبع اصلی مقاله:
Andrews Acquah3†Eric Bruce-Amartey Jnr4†Papa Kofi Nunoo5†
- 1Faculty of Media Technology and Liberal Studies, Social Development Department, Takoradi Technical University, Takoradi, Ghana
- 2Department of Social Studies Education, University of Education, Winneba, Ghana
- 3National Centre for Research into Basic Education, University of Education, Winneba, Ghana
- 4Textile Design and Technology Department, Faculty of Applied Arts and Technology, Takoradi Technical University, Takoradi, Ghana
- 5Political Science and History Department, University of Ghana, Accra, Ghana
ORIGINAL RESEARCH article
Front. Sociol., 17 November 2025
Sec. Race and Ethnicity
Volume 10 - 2025
https://doi.org/10.3389/fsoc.2025.1642863
منابع مقاله:
Aboagyewaa-Ntiri, J., Campion, C. B., and Kemevor, A. K. (2018). Extension of knowledge on Ghanaian Adinkra symbols in relation to Maslow's theory. Int. J. Afr. Soc. Cult. Tradit. 6, 25–38.
Adom, D., Opoku, M., Newton, J. P., and Yeboah, A. (2018). Adinkra cultural symbols for environmental sustainability education in Ghana. World Environ. 8, 36–46.
Aflakpui, B., Ama, T., Gilbert, K., and Johnson, J. (2023). The iconography and iconology of adinkra symbols: an authentic source of themes for teaching drama in education at the University of Ghana. Am. Res. J. Hum. Soc. Sci. 9, 43–51. doi: 10.21694/2378-7031.23007
Crossref Full Text | Google Scholar
Akinbileje, T. Y. (2014). Symbolic values of clothing and textiles art in traditional and contemporary Africa. Int. J. Dev. Sustain. 3, 626–641.
Akou, H. M. (2004). Nationalism Without a Nation: Understanding the Dress of Somali Women in Minnesota. Legon: Indiana University Press.
Allman, J. (2004). Fashioning Africa: Power and the Politics of Dress. Bloomington: Indiana University Press. doi: 10.2979/1653, 0.
Crossref Full Text | Google Scholar
Amoateng, K. (2018). Engaging theology and theological education in the majority world: recognizing visual and symbolic theology from the Akan people's illustrations. Engaging Theol. Theolog. Educ. Majority World 6, 1–16.
Ankora, M. W. E. (2022). Material culture, African textiles and national identity (thesis). University of Guelph, Ontario, Canada.
Ansong, R. A. (2022). The text(tiles) of Adinkra symbols: West African art, gender, & poetic translations (dissertation). University of Rhode Island, Kingston, RI, United States.
Anyigor, J. I., and Olekaibe, C. (2022). The implications of symbols and symbolism in African traditional religion; a phenomenological review. KWÉ JỌNAL 15, 23–30.
Arthur, G. K. (2017). Cloth as Metaphor:(Re) Reading the Adinkra Cloth: Symbols of the Akan of Ghana. Ghana: iUniverse.
Arthur, L. B. (2001). Fashion and its social agendas: class, gender and identity in clothing. Soc. Forces 80, 367–368. doi: 10.1353/sof.2001.0059
Crossref Full Text | Google Scholar
Asiedu, E. (2022). Adinkra symbols in logo designs: a clenched fist, philosophical echoes of selected institutional logos in Ghana. Int. J. Innovative Res. Multidiscip. Field 8, 161–170.
Barthes, R. (1990). The Fashion System. Berkeley: University of California Press.
Behnke, A. (2016). The International Politics of Fashion: Being fab in a Dangerous World. London: Routledge. doi: 10.4324/9781315765082
Crossref Full Text | Google Scholar
Blount, T. N., and Brookins, C. C. (2022). Adinkra symbolism, printmaking, and the cultural identity of Ghanaian emerging young adults. J. Creat. Mental Health 17, 374–393. doi: 10.1080/15402021, 1911724.
Crossref Full Text | Google Scholar
Boero, M. (2023). “Socio-semiotics of fashion: theory, trends, and communication tools,” in Paper Presented at the 5th International Conference on Language, Linguistics, and Literature, Atlantis (London). doi: 10.2991/978-2-38476-140-1_2
Crossref Full Text | Google Scholar
Bouska, M. L. Jr., and Beatty, P. A. (1978). Clothing as a symbol of status: its effect on the control of interaction territory. Bull. Psychonomic Soc. 235–238. doi: 10.3758/BF03336817
Crossref Full Text | Google Scholar
Brooks-Yip, M. (2023). Meaning making, labeling, and self in symbolic interactionism: teacher identity and everyday life. J. Commun. Cult. Inquiry Educ. 2, 3.
Carter, M. J., and Fuller, C. (2015). Symbolic interactionism. Sociopedia 1, 1–17. doi: 10.1177/205684601561
Crossref Full Text | Google Scholar
Carter, M. J., and Fuller, C. (2016). Symbols, meaning, and action: the past, present, and future of symbolic interactionism. Curr. Sociol. 64, 931–961. doi: 10.1177/0011392116638396
Crossref Full Text | Google Scholar
Danzy, J. (2009). Adinkra symbols: an ideographic writing system (dissertation). The Graduate School, Stony Brook University, Stony Brook, NY.
Deguara, J., and Nutbrown, C. (2018). Signs, symbols and schemas: Understanding meaning in a child's drawings. Int. J. Early Years Educ. 26, 4–23. doi: 10.1080/09669760.2017.1369398
Crossref Full Text | Google Scholar
Dennis, A. (2018). Promoting Ghana's traditional cultural aesthetics in Ghana's most beautiful reality television show. Legon J. Humanit. 29, 176–196. doi: 10.4314/ljh.v29i2.7
Crossref Full Text | Google Scholar
Dzokoto, V., Hill, A., Twum-Asante, M., and Hayfron, A. E. (2018). Saying more than goodbye: emotion messages in Adinkra symbols. J. Visual Literacy, 37, 255–275. doi: 10.1080/1052018.1500199
Crossref Full Text | Google Scholar
Dzramedo, B. E., Ahiabor, R., and Gbadegbe, R. (2013). The relevance and symbolism of clothes within traditional institutions and their modern impacts on the Ghanaian culture. Arts and Design Studies, 13, 1–14.
Ennin, D., and Mensah, R. O. (2022). Cybercrime in Ghana and victims' accounts. Mediterr. J. Soc. Sci. 13, 1–14. doi: 10.36941/mjss-2022-0019
Crossref Full Text | Google Scholar
Essel, O. Q. (2013). Evolution of Ghana's dress culture (thesis). University of Education, Winneba.
Fusch, P. I., and Ness, L. R. (2015). Are we there yet? Data saturation in qualitative research. Qual. Rep. 20, 1408–1416. doi: 10.46743/2160-3715/2015.2281
Crossref Full Text | Google Scholar
Holmes, A. G. D. (2020). Researcher positionality–a consideration of its influence and place in qualitative research–a new researcher guide. Shanlax Int. J. Educ. 8, 1–10. doi: 10.34293/education.v8i4.3232
Crossref Full Text | Google Scholar
Honeycutt, R. L. (2021). DNA barcodes: controversies, mechanisms, and future applications. Front. Ecol. Evol. 9:718865. doi: 10.3389/fevo.2021.718865
Crossref Full Text | Google Scholar
Husin, S. S., Rahman, A. A., and Mukhtar, D. (2021). The symbolic interactionism theory: a systematic literature review of current research. Int. J. Modern Trends Soc. Sci. 4, 113–126. doi: 10.35631/IJMTSS.417010
Crossref Full Text | Google Scholar
Inayatullah, F., and Wahjudi, D. (2023). Analysis of Roland Barthes' semiotic theory as an approach to assessing urban fashion. Edunity 2, 1080–1082. doi: 10.57096/edunity.v2i9.154
Crossref Full Text | Google Scholar
Jecty, R. (2022). Mastering Adinkra symbols: an establishment of positive Ghanaian personality in the next generation. Global J. Hum. Soc. Sci. Ling. Educ. 22, 27–31.
Karunaratne, P. V. M. (2018). “Exploring fashion semiotics: communicating meanings in fashion in dress literature review,” in Proceedings of 8th International Symposium (Oluvil: University Park), 182–188.
Khrystych, N. (2019). Semiotics of fashion speak. Res. Trends Modern Ling. Lit. 2, 38–50. doi: 10.29038/2617-6696.2019.2.38.50
Crossref Full Text | Google Scholar
Kissi, S. B., Fening, P. A., and Adom, D. (2019). The philosophy of adinkra symbols in Asante textiles, jewellery, and other art forms. J. Asian Sci. Res. 9, 29–39. doi: 10.18488/journal.2.2019.94.29.39
Crossref Full Text | Google Scholar
Kotarba, J. A. (2014). Symbolic interaction and applied social research: a focus on translational science. Symb. Interact. 37, 412–425. doi: 10.1002/symb.111
Crossref Full Text | Google Scholar
Kuwornu-Adjaottor, J. E. T., Appiah, G., and Nartey, M. (2016). The philosophy behind some Adinkra symbols and their communicative values in Akan. Philos. Papers Rev. 7, 22–33. doi: 10.5897/PPR2015.0117
Crossref Full Text | Google Scholar
Labode, O. J., and Braide, O. O. (2022). Symbolic designs of textile art in African fabrics. Polish J. Arts Cult. 16, 71–86. doi: 10.4467/24506249PJ.22.010.16833
Crossref Full Text | Google Scholar
Mardon, A. A., Singh, J., Bilal, H., Schuler, M., Kneppers, A., Tang, M., et al. (2021). Symbolic Interactionism. Edmonton: Golden Meteorite Press.
Martino, A. J. (2018). Stamping history: stories of social change in Ghana's Adinkra cloth (dissertation). University of Michigan, Ann Arbor, MI, United States.
Mato, D. (2001). Not exotic, but too familiar?. Inter Asia Cult. Stud. 2, 487–490. doi: 10.1080/14649370120111037
Crossref Full Text | Google Scholar
Mawuli, C. A. (2019). Transmission and embodiment of heritage: an analysis of Adinkra symbology on traditional clothing in Ghana (thesis). Central European University, Budapest.
Mensah Bonsu, F., Wragg, N., Phillipson, S., and Waller, C. (2025). Ghanaian graphic design education: redefining Western influences and reclaiming Indigenous cultures. Int. J. Art Design Educ. 44, 80–97. doi: 10.1111/jade.12526
Crossref Full Text | Google Scholar
Mensah, R. O., and Korankye, V. (2025). The role of fashion in crime symbolism in Ghana, West Africa. Deviant Behav. 46, 347–364. doi: 10.1080/01639625.2024.2346330
Crossref Full Text | Google Scholar
Mensah, R. O., Obeel, C., and Babah, P. A. (2020). The philosophical and sociological implications behind the adinkra symbol “Nyàmé wú nà màwù”. Int. J. Afr. Soc. Cult. Traditions 8, 1–7.
Mikerina, D. (2016). Semiotics and fashion studies: limits and possibilities of a systemic approach to contemporary fashion (dissertation). Faculty of Humanities, Charles University, Czechia.
Moses, T., and Elzey Mercer, L. (2022). Examining the influence of positionality on the facilitation of design processes. Dialectic 3. doi: 10.3998/dialectic.14930003, 105.
Crossref Full Text | Google Scholar
Motulsky, S. L. (2021). Is member checking the gold standard of quality in qualitative research? Qual. Psychol. 8, 389–395. doi: 10.1037/qup0000215
Crossref Full Text | Google Scholar
Neema Amani, U. (2025). Fashion as a form of political expression. Sciences 4, 1–5. doi: 10.59298/RIJCRHSS/2025/4115
Crossref Full Text | Google Scholar
Ofori, E. A., Tawiah, B., Asinyo, B. K., Adomako, K. A., and Eghan, B. (2023). The exploration of near-extinct indigenous Ghanaian cultural symbols for interior decoration. Cogent Arts Humanit. 10, 1–18. doi: 10.1080/2332023.2243715
Crossref Full Text | Google Scholar
Oladumiye, E. B. (2018). Cultural symbols and African symbolism: the efficacy in product advertisement. J. Fine Arts 1, 16–23. doi: 10.22259/2637-5885.0102003
Crossref Full Text | Google Scholar
Owusu, P. (2019). Adinkra symbols as a “multivocal” pedagogical/socialization tool. Contemp. J. Afr. Stud. 6, 46–58. doi: 10.4314/contjas.v6i1.3
Crossref Full Text | Google Scholar
Rogers, L. B., Adams, F., and Brown, W. (2013). Story of Nations. New York, NY: Holt, Rinehart and Winston, Inc.
Saunders, M. (2014). Research Methods for Business Students. New Jersey: McGraw-Hill.
Skinner, J. (2013). The Interview: An Ethnographic Approach. UK: A & C Black.
Stryker, S. (2008). From mead to a structural symbolic interactionism and beyond. Ann. Rev. Sociol. 34, 15–31. doi: 10.1146/annurev.soc.34.040507.134649
Crossref Full Text | Google Scholar
Sunday, A. C., Ugochukwu, O. S., Victor, O. O., Chukwuma, O. J., and Ikechukwu, O. B. (2024). The import of symbolism in African religious experience. Eur. J. Interdiscip. Stud. 10, 144–159. doi: 10.26417/tbnpkd31
Crossref Full Text | Google Scholar
Udechukwu, G. I. (2019). The significance and use of cultural symbols in the contemporary African society: igbo symbols as a paradigm. J. Afr. Stud. 8, 110–116.
Van Burg, E., Cornelissen, J., Stam, W., and Jack, S. (2022). Advancing qualitative entrepreneurship research: leveraging methodological plurality for achieving scholarly impact. Entrepreneurship Theory Pract. 46, 3–20. doi: 10.1177/1042258720943051
Crossref Full Text | Google Scholar
Vincent, M. M. (2022). The intersection of fashion and politics: A semiotic analysis of Vogue magazine covers surrounding election seasons (thesis). Brigham Young University, Utah.
Willis, W. B. (1998). The Adinkra Dictionary: A Visual Primer on the Language of Adinkra. Washington, DC: Pyramid Complex.
Yankah, K. (1995). Speaking for the Chief: Okyeame and the Politics of Akan Royal Oratory. Legon: Indiana University Press. doi: 10.2979/3032.0
Crossref Full Text | Google Scholar
Keywords: Adinkra symbols, political symbolism, Ghanaian culture, inaugural attire, symbolic interactionism, semiotic theory
Citation: Mensah RO, Bordoh A, Acquah A, Bruce-Amartey Jnr E and Nunoo PK (2025) Sociological and religious interpretations of Adinkra symbols: qualitative analysis of the 2025 inaugural outfit of Ghana's president. Front. Sociol. 10:1642863. doi: 10.3389/fsoc.2025.1642863
Received: 15 June 2025; Accepted: 18 August 2025;
Published: 17 November 2025.
Edited by:
James Ferreira Moura Junior, University of International Integration of Afro-Brazilian Lusophony, Brazil
Reviewed by:
Emmanuel Tettey, University of Education, Ghana
Benedikt Pontzen, Centre for Modern Oriental Studies, Germany
Frank Mensah Bonsu, Swinburne University of Technology, Australia
Copyright © 2025 Mensah, Bordoh, Acquah, Bruce-Amartey Jnr and Nunoo. This is an open-access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution License (CC BY). The use, distribution or reproduction in other forums is permitted, provided the original author(s) and the copyright owner(s) are credited and that the original publication in this journal is cited, in accordance with accepted academic practice. No use, distribution or reproduction is permitted which does not comply with these terms.
*Correspondence: Anthony Bordoh, abordoh@uew.edu.gh
نظر شما