بازی‌های جهانی عشایر؛ تاریخ زنده و هماهنگی فرهنگ‌ها

دشت وسیع در میان گرد و غبار فرو رفته است و سوارکاران با سرعتی همچون باد می‌تازند... در پی آنان، ده‌ها هزار تماشاگر قرار دارند که حمایتشان به آنان نیرو می‌بخشد. مهمانانی از کشورهای مختلف، نفس در سینه حبس کرده، این صحنه را تماشا می‌کنند و می‌دانند که هنوز اتفاقات شگفت‌انگیز بسیاری در پیش است. این فقط یک رقابت نیست، بلکه تاریخ زنده عشایر است که طی قرن‌ها با دقت حفظ شده است...

در چنین فضایی، بازی‌های جهانی عشایر برگزار می‌شود؛ رویدادی که از زمان تأسیس آن، امسال 12 سال می‌گذرد. امروز بار دیگر در مرکز توجه جهانی قرار گرفته است. جهان آماده است تا شاهد ششمین دوره این بازی‌ها باشد. کشور میزبان، قرقیزستان، به‌طور فعال برای این رویداد بزرگ آماده می‌شود و کشورهای شرکت‌کننده نیز به‌صورت جدی در حال آمادگی برای حضور هستند.

بازی‌های جهانی عشایر چیست؟

بازی‌های جهانی عشایر (World Nomad Games) یک رویداد بین‌المللی است که بازی‌های ملی و فرهنگ مردمان عشایر را در سطح جهانی گرد هم می‌آورد. ویژگی منحصربه‌فرد آن در احیای سنت‌های فراموش‌شده و توانایی آن در متحد کردن کشورها حول یک هدف مشترک است. این رویداد با هدف حفظ میراث تمدن عشایری و ترویج آن در سراسر جهان برگزار می‌شود. به‌ویژه، این امکان منحصربه‌فرد را فراهم می‌کند که بتوان دنیای عشایر را به‌طور کامل در یک مکان مشاهده کرد.

علاوه بر این، این بازی‌ها مأموریت مهمی در تقویت روابط بین‌دولتی و توسعه گردشگری جهانی بر عهده دارند.

بازی‌های جهانی عشایر موفق به کسب ارزیابی‌ها و جایگاه‌های مهم زیر شده‌اند:

• به‌عنوان ابزاری مؤثر برای گفت‌وگوی بین‌فرهنگی از سوی سازمان ملل به رسمیت شناخته شده‌اند؛
• از حمایت فدراسیون‌های بین‌المللی ورزشی و نهادهای فرهنگی برخوردار شده‌اند؛
• در دستور کار توسعه پایدار جهانی قرار گرفته‌اند؛
• در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شده‌اند.

محتوای اصلی این بازی‌ها شامل مسابقات اسب‌دوانی، انواع کشتی‌های ملی، و همچنین بازی‌های فکری و مردمی است. علاوه بر این، در چارچوب این رویداد، کنفرانس‌ها و سمپوزیوم‌های علمی بین‌المللی، برنامه‌های فرهنگی گسترده، نمایشگاه‌های صنایع دستی و غذاهای ملی، و نیز اجراهای هنری و مد برگزار می‌شود.

تاریخچه شکل‌گیری و ابتکار برگزاری بازی‌ها

در سال 2012، در پی اجلاس سران کشورهای ترک‌زبان با مشارکت قرقیزستان، قزاقستان، آذربایجان و ترکیه، «بیانیه بیشکک» به امضا رسید. این سند، پایه‌گذار برگزاری بازی‌های جهانی عشایر شد که ابتکار آن از سوی قرقیزستان مطرح گردید.

بر اساس این ابتکار، نخستین دوره بازی‌های جهانی عشایر از 9 تا 14 سپتامبر 2014 در قرقیزستان برگزار شد. در این دوره، 583 ورزشکار از 19 کشور در 14 رشته ورزشی به رقابت پرداختند.

مراسم افتتاحیه و اختتامیه در شهر چولپون‌آتا برگزار شد. در منطقه کیرچین، یک شهرک بومی ساخته شد که در آن مهمانان توانستند در برنامه‌های فرهنگی غوطه‌ور شوند: هنر آیتیش (مشاعره)، نمایشگاه‌های صنایع دستی و بازارهای قومی. همزمان، کنفرانس‌ها و سمپوزیوم‌های علمی نیز برگزار شد.

حدود 1600 داوطلب در سازماندهی این رویداد مشارکت داشتند و در بخش فرهنگی نیز 1200 هنرمند به اجرای برنامه پرداختند. در مجموع، حدود 45 هزار نفر از این بازی‌ها بازدید کردند و بیش از 250 نماینده رسانه‌ای این رویداد را پوشش دادند.

شرکت‌کنندگان در رشته‌هایی مانند: آلیش (کشتی کمربندی)، آلامان بایگه (اسب‌دوانی مسافت طولانی)، جورغو سالیش (مسابقه اسب‌های راهوار، یورغه)، کوک‌بورو (بوزکشی)، کونان چاپیش (مسابقه اسب‌های سه‌ساله)، کوروش (گشتی) قرقیزی و قزاقی، اِر اِنیش (کشتی سوارکاران)، اردو و توغوز قورغول (بازی‌های فکری) رقابت کردند.

سه دوره نخست بازی‌ها در قرقیزستان برگزار شد

پس از اولین دوره در سال 2014، دومین (2016) و سومین (2018) دوره نیز در قرقیزستان برگزار شدند.

به‌طور مشخص، از 3 تا 8 سپتامبر 2016، دومین دوره بازی‌ها در شهر چولپون‌آتا برگزار شد که در آن 1200 ورزشکار و مربی در 23 رشته ورزشی رقابت کردند. تعداد کشورهای شرکت‌کننده به 62 کشور رسید که سه برابر دوره اول بود. از این میان، 17 کشور برنامه‌های فرهنگی ویژه خود را ارائه کردند. همچنین تعداد رشته‌های ورزشی افزایش یافت و بیش از 650 نماینده رسانه‌ای این رویداد را پوشش دادند.

در برنامه این دوره، بازی‌هایی بازتاب‌دهنده سبک زندگی، هنرهای رزمی، سنت‌های شکار و فرهنگ فکری عشایر گنجانده شد، از جمله: جِریت (پرتاب نیزه از روی اسب)، تایاق تارتیش (کشیدن چوب)، گورِش (کشتی سنتی ترک‌ها)، گیولِش (کشتی روغنی ترکیه)، آبا کوروشو (کشتی روی اسب)، تیراندازی با کمان (پیاده، سواره و مسافت طولانی)، بِرکوت سالوو (شکار با عقاب)، دالبا اوینوتو (کنترل پرنده شکاری با طعمه)، تایگان جاریش (مسابقه سگ‌های تایگان)، و مانگالا (بازی فکری رومیزی).

این بازی‌ها همچنین پایه‌های گسترش پروژه را تقویت کرده و آن را به‌عنوان یک پلتفرم بین‌المللی جهانی تثبیت کردند.

سومین دوره بازی‌ها از 2 تا 8 سپتامبر 2018 در چولپون‌آتا برگزار شد. تعداد کشورهای شرکت‌کننده به 80 رسید و حدود 2000 ورزشکار در 37 رشته رقابت کردند.

در این دوره، رشته‌هایی مانند آرم‌رِسلینگ، «مونگول بوخ» (کشتی مغولی)، «واری»، «پهلوانی» (کشتی ایرانی)، سه نوع تیراندازی سنتی، سامبو، «سیروم» (کشتی کره‌ای) و سومو نیز اضافه شدند.

پیش از آغاز بازی‌ها، کنفرانس بین‌المللی آلتایی با عنوان «بازی‌های مردمی، آیین‌ها و سنت‌ها» با حضور دانشمندانی از بیش از 45 کشور برگزار شد. این دوره نقش تعیین‌کننده‌ای داشت و پس از آن تصمیم گرفته شد که این رویداد در کشورهای دیگر نیز برگزار شود. بدین ترتیب، ترکیه به‌عنوان میزبان بعدی انتخاب شد.

برگزاری بازی‌ها در کشورهای دیگر

بر این اساس، میزبانی بازی‌ها به ترکیه واگذار شد. این دوره از 29 سپتامبر تا 2 اکتبر 2022 در شهرهای ایزنیک و بورسا برگزار شد و نمایندگانی از 102 کشور در آن شرکت کردند. 3000 نفر در 40 رشته ورزشی رقابت کردند و حدود 150 هزار نفر تماشاگر این رویداد بودند.

در ابتدا قرار بود این بازی‌ها در سال 2020 برگزار شود، اما به‌دلیل همه‌گیری کرونا به سال 2022 موکول شد. سپس میزبانی دوره بعدی به قزاقستان واگذار شد.

پنجمین دوره از 8 تا 13 سپتامبر 2024 در شهر آستانه قزاقستان برگزار شد. در این دوره، 2800 ورزشکار از 89 کشور در 21 رشته رقابت کردند. ویژگی خاص این دوره، اضافه شدن بخش‌های زنان به برنامه مسابقات به ابتکار شرکت‌کنندگان بود.

در شهرک بومی «جهان عشایر» بیش از 100 برنامه فرهنگی برگزار شد و همچنین کنفرانس بین‌المللی با موضوع «عشایر: تاریخ، دانش و درس‌ها» برگزار گردید.

آمادگی برای ششمین دوره بازی‌ها

ششمین دوره بازی‌ها امسال از 31 آگوست تا 6 سپتامبر (از ۹ تا ۱۵ شهریور) برگزار خواهد شد. مراسم افتتاحیه در بیشکک و در استادیوم در حال ساخت «بیشکک آرِنا» با ظرفیت 51 هزار نفر برگزار می‌شود و سپس برنامه‌ها در منطقه ایسیک‌کول ادامه می‌یابد.

به گفته نورسلطان آدِنوف، رئیس دبیرخانه بین‌المللی بازی‌ها، دعوت‌نامه برای 100 کشور ارسال شده و تاکنون حدود 50 کشور حضور خود را تأیید کرده‌اند. در مجموع انتظار می‌رود بیش از 90 کشور شرکت کنند. همچنین حضور 400 نماینده رسانه‌ای خارجی پیش‌بینی شده است.

او افزود: «تا آغاز بازی‌ها 5 ماه باقی مانده است. در ماه آوریل کارهای سازمانی به پایان می‌رسد. از 1 مه (۱۱ اردیبهشت) ثبت‌نام آنلاین آغاز شده و تا 1 ژوئیه (۱۰ تیر) ادامه خواهد داشت. کمیته برگزاری وارد مرحله نهایی شده و با گرم شدن هوا، کارهای زیرساختی آغاز می‌شود. در منطقه کیرچین شهرک بومی ساخته خواهد شد. بلیت‌ها فقط برای مراسم افتتاحیه و اختتامیه فروخته می‌شوند و از آوریل به‌صورت آنلاین در دسترس خواهند بود. سایر برنامه‌ها رایگان هستند».

لازم به ذکر است که امسال مسابقات در 43 رشته برگزار خواهد شد و تاکنون رشته‌هایی مانند «کوکپار» قزاقی و «هاپساگای» یاقوتی به برنامه اضافه شده‌اند. همچنین انتظار می‌رود توافق‌هایی با فدراسیون‌های دیگر نیز امضا شود.

کشور میزبان دوره هفتم در 1 تا 2 ماه آینده اعلام خواهد شد و در حال حاضر 3 تا 4 کشور برای میزبانی اعلام آمادگی کرده‌اند.

بازی‌های جهانی عشایر یک گذشته فراموش‌شده نیستند، بلکه تاریخ زنده‌ای هستند که امروز نیز ادامه دارد. این رویدادی است که هر کسی باید دست‌کم یک‌بار در زندگی خود آن را از نزدیک ببیند.

منبع:

https://ru.kabar.kg/news/vsemirnye-igry-kochevnikov-eto-zhivaya-istoriya-i-garmoniya-kultur/