کلیسای بوم عیسی در گوا هند
شاهکار معماری باروک و یکی از مهمترین میراثهای مسیحیت در هند
ایالت گوا، که بیش از چهار قرن تحت حکومت پرتغال قرار داشت، یکی از مهمترین مراکز تعامل تمدنهای اروپایی و هندی در جنوب آسیا به شمار میرود. در این دوره، کلیساها، صومعهها و مراکز آموزشی متعددی در این منطقه ساخته شد که امروزه بخشی از ارزشمندترین میراث فرهنگی هند را تشکیل میدهند. در میان این بناها، کلیسای بوم عیسی (Basílica do Bom Jesus) جایگاهی ممتاز دارد؛ بنایی که نه تنها از شاهکارهای معماری مذهبی دوره استعمار پرتغال محسوب میشود، بلکه به دلیل نگهداری پیکر سنت فرانسیس خاویر، یکی از مهمترین مراکز زیارتی جهان مسیحیت نیز به شمار میآید.
این کلیسا که در شهر تاریخی گوا قدیم (Old Goa) واقع شده است، از سال ۱۹۸۶ میلادی همراه با مجموعه کلیساها و صومعههای گوا در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و هر ساله هزاران زائر، پژوهشگر، معمار و گردشگر را از سراسر جهان به خود جذب میکند.
وجه تسمیه کلیسای بوم عیسی
نام Bom Jesus در زبان پرتغالی به معنای «عیسی نیک» یا «کودک مقدس عیسی» است. این عنوان در سنت کلیسای کاتولیک به تجلیل از تجسم مسیح و دوران کودکی حضرت عیسی(ع) اشاره دارد و در بسیاری از کشورهای پرتغالیزبان برای کلیساهای مهم به کار رفته است.
کلیسای بوم عیسی گوا مشهورترین کلیسایی است که این عنوان را بر خود دارد و به تدریج به نماد حضور تاریخی مسیحیت کاتولیک در شبهقاره هند تبدیل شده است.
زمینه تاریخی ساخت کلیسا
پس از ورود دریانورد پرتغالی واسکو دا گاما به هند در سال ۱۴۹۸ میلادی، پرتغال به سرعت نفوذ سیاسی و تجاری خود را در سواحل غربی هند گسترش داد. با تصرف گوا در سال ۱۵۱۰ توسط فرمانده پرتغالی آلفونسو د آلبوکرک، این شهر به مرکز حکومت پرتغال در آسیا تبدیل شد. همزمان با توسعه قدرت سیاسی پرتغال، فعالیتهای تبلیغی کلیسای کاتولیک نیز افزایش یافت. فرقههای مذهبی مختلف، بهویژه یسوعیان (Jesuits)، مدارس، بیمارستانها، کتابخانهها و کلیساهای متعددی را در گوا بنیان نهادند.
در چنین فضایی، ساخت کلیسای بوم عیسی در سال ۱۵۹۴ آغاز شد و پس از یازده سال تلاش، در سال ۱۶۰۵ توسط اسقف اعظم گوا، آلکسیو دِ مِنِزِس (Aleixo de Menezes)، رسماً تقدیس شد.
این بنا نخستین کلیسای هند است که به طور کامل در سبک باروک اولیه ساخته شد و نقطه عطفی در تاریخ معماری مذهبی شبهقاره به شمار میآید.
ویژگیهای معماری
کلیسای بوم عیسی نمونهای شاخص از تلفیق هنر اروپایی و مهارتهای معماری بومی هند است. نمای بیرونی آن از سنگ سرخ لاتریت ساخته شده که بدون پوشش گچی باقی مانده و پس از گذشت بیش از چهار قرن همچنان استحکام خود را حفظ کرده است. نمای اصلی ساختمان دارای سه طبقه است که ستونهای کلاسیک، قابهای سنگی و تزئینات باروک، شکوه خاصی به آن بخشیدهاند. تناسب دقیق اجزای نما، از ویژگیهای برجسته معماری رنسانس متأخر پرتغال محسوب میشود. فضای داخلی کلیسا نسبت به نمای بیرونی بسیار مجللتر است. ستونهای مرمرین، کفپوشهای سنگی، نقاشیهای مذهبی، محرابهای طلایی و سقف بلند، فضایی روحانی و باشکوه ایجاد کردهاند.
مهمترین عنصر فضای داخلی، محراب اصلی است که با آبکاری طلا تزئین شده و در مرکز آن مجسمه کودک عیسی قرار دارد. در بخش فوقانی محراب نیز تصویر ایگناتیوس لویولا، بنیانگذار فرقه یسوعیان، دیده میشود که نماد جایگاه ویژه این فرقه در تاریخ کلیسا است.
شاهکار هنر باروک در هند
سبک باروک که در قرن هفدهم در اروپا گسترش یافت، بر شکوه، حرکت، نور، تزئینات فراوان و ایجاد احساس معنوی در مخاطب تأکید دارد. کلیسای بوم عیسی یکی از نخستین نمونههای انتقال این سبک معماری به آسیاست. استفاده گسترده از چوب منبتکاریشده، طلاکاری، نقاشیهای مذهبی، ستونهای مارپیچ و تزئینات گیاهی، جلوهای کاملاً باروک به فضای داخلی بخشیده است.
در عین حال، اجرای بسیاری از این تزئینات توسط هنرمندان و صنعتگران هندی انجام شده و همین امر موجب شکلگیری سبکی تلفیقی میان هنر اروپایی و سنتهای هنری هند شده است.
کلیسا؛ آرامگاه سنت فرانسیس خاویر
شهرت جهانی کلیسای بوم عیسی بیش از هر چیز به نگهداری بقایای سنت فرانسیس خاویر مربوط میشود. پیکر این مبلغ برجسته مسیحی در سمت راست شبستان اصلی و درون آرامگاهی باشکوه قرار گرفته است. تابوت نقرهای او بر روی پایهای سنگی از مرمر ایتالیایی قرار دارد که توسط هنرمند فلورانسی جووانی باتیستا فوگینی طراحی شده و در سده هفدهم به گوا منتقل شده است. این آرامگاه نه تنها از ارزش مذهبی برخوردار است، بلکه یکی از مهمترین آثار هنری دوره باروک در آسیا نیز محسوب میشود.
ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو
در سال ۱۹۸۶، سازمان یونسکو مجموعه «کلیساها و صومعههای گوا» را به دلیل اهمیت تاریخی، معماری و فرهنگی در فهرست میراث جهانی ثبت کرد. کلیسای بوم عیسی برجستهترین اثر این مجموعه است و به عنوان نماد گسترش معماری اروپایی در آسیا شناخته میشود.
ثبت این بنا در فهرست میراث جهانی، موجب افزایش حفاظتهای بینالمللی و پژوهشهای علمی درباره آن شده است.
حفاظت و مرمت
با گذشت بیش از چهارصد سال از ساخت کلیسا، عوامل طبیعی مانند رطوبت شدید، بارندگیهای موسمی، رشد قارچها و فرسایش سنگها، آسیبهایی به ساختمان وارد کرده است.
از اینرو، سازمان باستانشناسی هند (Archaeological Survey of India) به طور مستمر عملیات حفاظت، مرمت و پایش وضعیت سازه را انجام میدهد. در سالهای اخیر، پروژههایی برای مرمت تزئینات داخلی، پاکسازی سنگهای نما و حفاظت از آرامگاه سنت فرانسیس خاویر نیز اجرا شده است تا این اثر ارزشمند برای نسلهای آینده حفظ شود.
جایگاه فرهنگی و گردشگری
امروزه کلیسای بوم عیسی تنها یک عبادتگاه نیست، بلکه یکی از مهمترین مراکز فرهنگی و گردشگری هند به شمار میرود. این بنا هر ساله میزبان میلیونها بازدیدکننده از کشورهای مختلف است. زائران مسیحی برای زیارت آرامگاه سنت فرانسیس خاویر به این مکان میآیند و پژوهشگران معماری، تاریخ و هنر نیز آن را یکی از مهمترین نمونههای تعامل فرهنگهای اروپایی و آسیایی میدانند.
کلیسای بوم عیسی نمادی از پیوند تاریخ، هنر، ایمان و میراث مشترک بشری است؛ بنایی که طی چهار قرن گذشته همچنان جایگاه خود را به عنوان یکی از شاخصترین آثار معماری مذهبی آسیا حفظ کرده و همچنان یکی از مهمترین نشانههای هویت تاریخی گوا و میراث فرهنگی هند به شمار می آید.
منابع:
https://catholicconnect.in/news/uncovering-st-francis-xaviers-mostly-incorrupt-body-in-goa
نظر شما