سنت فرانسیس خاویر (زویر) ـ قسمت اول
مبلغ بزرگ مسیحیت در آسیا و میراث ماندگار او در گوا - هندوستان
تاریخ مسیحیت در آسیا با نام شماری از شخصیتهای برجسته مذهبی گره خورده است، اما در میان آنان، سنت فرانسیس خاویر(زویر) (Saint Francis Xavier) جایگاهی ممتاز دارد. او یکی از نخستین اعضای فرقه یسوعیان (Society of Jesus) و از بزرگترین مبلغان کاتولیک در سده شانزدهم میلادی بود که فعالیتهای گسترده تبلیغی خود را از اروپا تا سواحل هند، مجمعالجزایر مالایا، ژاپن و سواحل چین گسترش داد. نفوذ او در گسترش مسیحیت در آسیا چنان عمیق بود که کلیسای کاتولیک بعدها وی را در شمار بزرگترین مبلغان تاریخ خود قرار داد و لقب «رسول شرق» (Apostle of the East) را به او داد.
آنچه بر شهرت جهانی فرانسیس خاویر افزوده، تنها زندگی پرماجرای او نیست؛ بلکه بقایای جسد او که بیش از چهار قرن است در کلیسای بوم عیسی در گوا هندوستان نگهداری میشود، به یکی از شناختهشدهترین زیارتگاههای جهان مسیحیت تبدیل شده است. این آرامگاه هر ساله هزاران زائر، پژوهشگر، مورخ، معمار و گردشگر را از سراسر جهان به گوا میکشاند و از این منظر، سنت فرانسیس خاویر شخصیتی است که زندگی، مرگ و میراث او همچنان در کانون مطالعات تاریخی، دینی و فرهنگی قرار دارد.
تولد و خانواده
فرانسیس خاویر در ۷ آوریل ۱۵۰۶ میلادی در قلعه خانوادگی خاویر(زویر) (Xavier Castle) واقع در منطقه ناوار (Navarre) در شمال اسپانیا چشم به جهان گشود. نام اصلی او فرانسیسکو دِ خاسو ئی آزپیلیکوتا (Francisco de Jasso y Azpilicueta) بود و «خاویر» از نام محل تولد او گرفته شده است.
او در خانوادهای اشرافی و بانفوذ پرورش یافت. پدرش، خوان دِ خاسو، مشاور پادشاه ناوار بود و خانوادهاش از جایگاه اجتماعی و اقتصادی مناسبی برخوردار بودند. اما جنگهای میان پادشاهی ناوار و تاج و تخت کاستیل، بخش بزرگی از داراییهای خانوادگی آنان را از میان برد و همین رخداد، تأثیر عمیقی بر سالهای جوانی او گذاشت.
تحصیل در دانشگاه پاریس
در هفده سالگی برای ادامه تحصیل راهی دانشگاه پاریس شد؛ دانشگاهی که در آن زمان یکی از معتبرترین مراکز علمی اروپا محسوب میشد. در پاریس بود که با ایگناتیوس لویولا (Ignatius of Loyola) آشنا شد؛ شخصیتی که بعدها بنیانگذار فرقه یسوعیان شد و مسیر زندگی فرانسیس خاویر را برای همیشه تغییر داد.
در آغاز، فرانسیس چندان علاقهای به فعالیتهای مذهبی نداشت و بیشتر به موفقیتهای علمی و اجتماعی میاندیشید؛ اما گفتوگوهای مکرر با لویولا و تأثیر شخصیت معنوی او، نگاه فرانسیس را دگرگون کرد. جمله مشهور انجیل که لویولا بارها برای او تکرار میکرد، سرانجام تصمیم او را تغییر داد:
«انسان اگر تمام جهان را به دست آورد، اما جان خود را از دست بدهد، چه سودی خواهد برد؟»
این جمله نقطه عطفی در زندگی او شد.
تأسیس فرقه یسوعیان
در سال ۱۵۳۴ میلادی، فرانسیس خاویر به همراه ایگناتیوس لویولا و پنج تن دیگر، در کلیسای کوچک مونمارتر در پاریس پیمانی مذهبی بستند که بعدها به تأسیس جمعیت عیسی (Society of Jesus) یا همان فرقه یسوعیان انجامید.
این فرقه بر سه اصل اساسی استوار بود:
- اطاعت کامل از کلیسای کاتولیک
- آموزش و تربیت علمی
- تبلیغ مسیحیت در سراسر جهان
پاپ پل سوم در سال ۱۵۴۰ این فرقه را به رسمیت شناخت و یسوعیان به سرعت به یکی از اثرگذارترین نهادهای مذهبی و آموزشی جهان تبدیل شدند.
سفر به شرق
در همان سال، پادشاه پرتغال از پاپ درخواست کرد مبلغانی برای مستعمرات پرتغالی در آسیا اعزام شوند. در ابتدا قرار بود شخص دیگری به هند سفر کند، اما به دلیل بیماری، این مأموریت به فرانسیس خاویر واگذار شد. او در سال ۱۵۴۱ از بندر لیسبون با ناوگان پرتغال راهی شرق شد؛ سفری که نزدیک به سیزده ماه به طول انجامید و یکی از طولانیترین سفرهای دریایی آن دوران بود.
در طول مسیر، کشتی از موزامبیک، سواحل آفریقا و چندین بندر دیگر عبور کرد تا سرانجام در ۶ مه ۱۵۴۲ به بندر گوا رسید.
آغاز فعالیت در گوا
گوا در آن زمان پایتخت امپراتوری پرتغال در آسیا بود و جمعیتی متنوع از پرتغالیها، هندیها، ایرانیان، عربها، یهودیان و بازرگانان شرق در آن زندگی میکردند. فرانسیس خاویر پس از ورود، به جای اقامت در میان اشراف پرتغالی، زندگی سادهای را در کنار فقرا، بیماران و کودکان برگزید.
او ساعتهای طولانی را صرف آموزش کودکان، رسیدگی به بیماران، کمک به زندانیان و دیدار با مردم عادی میکرد. خاویر همچنین با مشاهده وضعیت اخلاقی برخی از مأموران پرتغالی، نامههایی انتقادی به پادشاه پرتغال نوشت و خواستار اصلاح رفتار مأموران دولت استعماری شد.
فعالیتهای تبلیغی در جنوب هند
پس از چند ماه اقامت در گوا، فرانسیس خاویر فعالیت تبلیغی خود را در سواحل جنوب هند آغاز کرد.
او به مناطق مختلفی از جمله:
- سواحل مروارید (Pearl Fishery Coast)
- تراوانکور
- کومورین
- ماناپاد
سفر کرد و در میان جوامع ماهیگیر زندگی نمود. وی زبان مردم محلی را آموخت، دعاها را به زبان آنان ترجمه کرد و تلاش نمود آموزههای مسیحیت را به زبانی ساده آموزش دهد. برخلاف بسیاری از مبلغان اروپایی، او میکوشید با فرهنگ بومی ارتباط برقرار کند و زندگی بسیار سادهای را انتخاب کرده بود. همین ویژگی سبب شد احترام فراوانی در میان مردم محلی به دست آورد.
سفر به جنوب شرق آسیا
فعالیتهای فرانسیس خاویر تنها به هند محدود نشد.
او بعدها به:
- مالاکا
- جزایر ملوک
- اندونزی
- سنگاپور امروزی
سفر کرد و در هر منطقه مدارس، کلیساها و مراکز آموزشی جدیدی بنیان نهاد. در این سفرها هزاران کیلومتر را با کشتیهای کوچک و گاه در شرایط بسیار دشوار طی کرد.
نخستین مبلغ مسیحی در ژاپن
یکی از مهمترین فصلهای زندگی فرانسیس خاویر، سفر او به ژاپن در سال ۱۵۴۹ بود. در آن زمان، ژاپن برای اروپاییان سرزمینی ناشناخته محسوب میشد. خاویر نخستین مبلغ مسیحی بود که توانست به صورت سازمانیافته وارد ژاپن شود. او بیش از دو سال در شهرهای کاگوشیما، هیراادو، یاماگوچی و کیوتو فعالیت کرد. او خیلی زود دریافت که برای گفتوگو با اندیشمندان ژاپنی، باید زبان، فرهنگ و فلسفه آنان را بشناسد.
به همین دلیل، روش تبلیغ خود را تغییر داد و تلاش کرد میان الهیات مسیحی و فرهنگ ژاپنی نوعی گفتوگوی فکری ایجاد کند؛ روشی که بعدها به یکی از اصول مهم فعالیتهای یسوعیان در آسیا تبدیل شد.
تا میانه دهه ۱۵۵۰ میلادی، فرانسیس خاویر هزاران کیلومتر در سراسر آسیا سفر کرده بود و شبکهای از مدارس، کلیساها و مراکز مذهبی ایجاد کرده بود. اما بزرگترین آرزوی او هنوز تحقق نیافته بود؛ ورود به چین، سرزمینی که آن را کلید گسترش مسیحیت در شرق آسیا میدانست. همین آرزو، او را به آخرین و سرنوشتسازترین سفر زندگیاش کشاند؛ سفری که با مرگ او در نزدیکی سواحل چین پایان یافت، اما آغازگر شکلگیری یکی از ماندگارترین میراثهای مذهبی جهان شد.
منابع:
- UNESCO World Heritage Centre. Churches and Convents of Goa. Paris: UNESCO World Heritage Centre.
- Government of Goa. Basilica of Bom Jesus.
- Incredible India (Ministry of Tourism, Government of India). Basilica of Bom Jesus.
منابع اینترنتی
نظر شما