سونام وانگچوک و اعتصاب غذای برای نجات منطقه لداخ هنگامی که دغدغه محیط زیست به جنبشی ملی تبدیل شد

در تاریخ معاصر هند، اعتصاب غذا همواره یکی از مهم‌ترین شیوه‌های اعتراض مدنی و اخلاقی بوده است. از مهاتما گاندی گرفته تا آنا هزاره، بسیاری از شخصیت‌های اجتماعی و سیاسی هند، روزه را نه به عنوان ابزاری برای تقابل، بلکه به عنوان روشی برای بیدار کردن وجدان عمومی و جلب توجه حکومت به مطالبات مردم برگزیده‌اند.

سونام وانگچوک نیز در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ همین مسیر را برگزید؛ اما موضوع اعتراض او نه کسب قدرت سیاسی بود و نه منافع شخصی. دغدغه اصلی او حفاظت از لداخ، محیط زیست هیمالیا و حقوق مردم بومی این منطقه بود. اعتصاب غذای او به سرعت از یک حرکت محلی فراتر رفت و به یکی از مهم‌ترین بحث‌های ملی درباره توسعه پایدار، تغییرات اقلیمی و آینده مناطق کوهستانی هند تبدیل شد.

لداخ، سرزمینی میان آسمان و کوهستان

لداخ در شمالی‌ترین بخش هند و در میان رشته‌کوه‌های هیمالیا و قراقروم قرار گرفته است. این منطقه به دلیل ارتفاع زیاد، اقلیم خشک، یخچال‌های طبیعی و منابع محدود آب، یکی از حساس‌ترین اکوسیستم‌های آسیا محسوب می‌شود.

در عین حال، لداخ از نظر فرهنگی نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. اکثریت مردم آن پیرو آیین بودایی تبتی هستند و در کنار آنان، مسلمانان شیعه و اهل سنت نیز قرن‌ها در این منطقه در کنار یکدیگر زندگی کرده‌اند. این تنوع فرهنگی، لداخ را به یکی از نمونه‌های همزیستی دینی و قومی در هند تبدیل کرده است.

از نگاه وانگچوک، توسعه اقتصادی این منطقه باید با حفظ همین هویت فرهنگی و تعادل طبیعی همراه باشد؛ زیرا هرگونه آسیب به محیط زیست، مستقیماً زندگی مردم بومی را تهدید می‌کند.

تغییر وضعیت سیاسی منطقه لداخ

در سال ۲۰۱۹، دولت هند با تصویب قانونی، ایالت جامو و کشمیر را به دو «قلمرو اتحادیه» یعنی جامو و کشمیر و لداخ تقسیم کرد. این تصمیم اگرچه برای برخی از مردم لداخ فرصت‌هایی در زمینه توسعه و سرمایه‌گذاری ایجاد کرد، اما هم‌زمان نگرانی‌هایی نیز به وجود آورد. بسیاری از ساکنان منطقه بیم آن داشتند که با افزایش سرمایه‌گذاری‌های بزرگ، استخراج معادن، توسعه بی‌رویه گردشگری و ورود شرکت‌های بزرگ، منابع طبیعی و فرهنگ بومی لداخ در معرض تهدید قرار گیرد.

سونام وانگچوک نیز از جمله کسانی بود که بارها نسبت به این خطرها هشدار داد و تأکید کرد که توسعه اقتصادی نباید به بهای نابودی محیط زیست و هویت فرهنگی منطقه تمام شود.

مطالبه اجرای برنامه ششم قانون اساسی هند

یکی از مهم‌ترین خواسته‌های وانگچوک، قرار گرفتن لداخ تحت حمایت برنامه ششم (Sixth Schedule) قانون اساسی هند بود. این بخش از قانون اساسی، برای برخی مناطق دارای جمعیت بومی، شوراهای خودمختار محلی را پیش‌بینی کرده است تا مردم بتوانند درباره زمین، جنگل‌ها، منابع طبیعی، فرهنگ و شیوه زندگی خود تصمیم‌گیری کنند.

به اعتقاد وانگچوک، منطقه لداخ نیز به دلیل شرایط جغرافیایی، فرهنگی و قومی خاص خود، نیازمند چنین حمایت قانونی است تا منابع طبیعی آن در برابر بهره‌برداری‌های بی‌رویه حفظ شود. او بارها تأکید کرد که مطالبه‌اش نه جدایی‌طلبی است و نه تقابل با دولت، بلکه ایجاد سازوکاری قانونی برای توسعه‌ای مسئولانه و پایدار است.

روزه برای نجات هیمالیا

در ۲۶ ژانویه ۲۰۲۳، هم‌زمان با روز جمهوری هند، وانگچوک تصمیم گرفت در گذرگاه مرتفع خاردونگ‌لا روزه بگیرد تا توجه مردم را به بحران تغییرات اقلیمی در هیمالیا جلب کند. او معتقد بود که ذوب سریع یخچال‌های طبیعی، کاهش منابع آب، افزایش دمای منطقه و توسعه کنترل‌نشده، آینده میلیون‌ها نفر را که زندگی‌شان به منابع آب هیمالیا وابسته است، تهدید می‌کند.

به گفته مقامات، به دلیل سرمای شدید منطقه که گاهی به کمتر از ۴۰ درجه زیر صفر می‌رسد، اجازه حضور او در خاردونگ‌لا صادر نشد؛ اما این موضوع باعث نشد که پیام او نادیده گرفته شود.

اعتصاب غذای ۲۱ روزه

در مارس ۲۰۲۴، وانگچوک مرحله جدیدی از اعتراض خود را آغاز کرد و به مدت ۲۱ روز دست به اعتصاب غذا زد.

این اعتصاب چهار مطالبه اصلی داشت:

• اجرای برنامه ششم قانون اساسی برای منطقه لداخ؛
• حفاظت قانونی از محیط زیست و یخچال‌های طبیعی هیمالیا؛
• جلوگیری از استخراج بی‌رویه معادن و تخریب منابع طبیعی؛
• مشارکت بیشتر مردم محلی در تصمیم‌گیری‌های مربوط به آینده منطقه.

اعتصاب غذای او با استقبال گسترده فعالان محیط زیست، دانشگاهیان، رهبران مذهبی و بسیاری از شهروندان هند روبه‌رو شد و بار دیگر توجه افکار عمومی را به مسائل لداخ جلب کرد.

محیط زیست؛ محور اصلی اعتراض

برخلاف بسیاری از اعتراض‌های سیاسی، محور اصلی حرکت وانگچوک «محیط زیست» بود. او بارها هشدار داد که هیمالیا تنها متعلق به مردم لداخ نیست، بلکه منبع اصلی آب برای میلیون‌ها نفر در شمال هند و بخش بزرگی از آسیای جنوبی است. از دیدگاه او، حفاظت از یخچال‌های طبیعی و منابع آب، مسئله‌ای ملی و حتی جهانی است.

این نگاه باعث شد که رسانه‌های بین‌المللی نیز اعتراض او را نه صرفاً یک مطالبه محلی، بلکه بخشی از جنبش جهانی مقابله با تغییرات اقلیمی ارزیابی کنند.

واکنش جامعه

اعتراض وانگچوک حمایت گسترده‌ای در میان دانشگاهیان، فعالان محیط زیست، راهبان بودایی، رهبران مسلمان لداخ و بسیاری از شهروندان هند پیدا کرد. شبکه‌های اجتماعی نیز نقش مهمی در بازتاب پیام او ایفا کردند و بسیاری از مردم با شعار «Save Ladakh» از مطالبات او حمایت کردند.

در مقابل، دولت هند اعلام کرد که توسعه لداخ با در نظر گرفتن منافع ملی و نیازهای منطقه ادامه خواهد یافت و درباره برخی از مطالبات، گفت‌وگوهایی با نمایندگان محلی انجام شد.

اعتصاب غذای سونام وانگچوک را نمی‌توان صرفاً یک اعتراض سیاسی دانست. این حرکت، تلاشی برای پیوند دادن عدالت اجتماعی، حفاظت از محیط زیست، توسعه پایدار و حقوق جوامع بومی بود.

او با بهره‌گیری از سنت دیرینه اعتراض مسالمت‌آمیز در هند، کوشید نشان دهد که پیشرفت اقتصادی زمانی پایدار خواهد بود که طبیعت، فرهنگ و کرامت انسان نیز در آن جایگاهی اساسی داشته باشند. از این رو، اعتصاب غذای وانگچوک تنها درباره لداخ نبود؛ بلکه هشداری برای همه جوامعی بود که در جست‌وجوی تعادل میان توسعه و حفاظت از محیط زیست هستند.

منابع:

1. Sonam Wangchuk, Biography and Public Activities.
2. Government of India, The Constitution of India – Sixth Schedule.
3. Ministry of Home Affairs, Government of India.
4. The Hindu. Reports on the Ladakh protests (2023–2024).
5. The Indian Express. Coverage of Sonam Wangchuk's climate fast and Ladakh movement.
6. Hindustan Times. Reports on the Ladakh autonomy movement.
7. The Times of India. News coverage on Sonam Wangchuk and environmental concerns in Ladakh.