بحران انتخابات در عراق: ریشه‌ها و پیامدهای آن

این مطالعه بحران انتخابات عراق را به عنوان محصول از دست رفتن اعتماد عمومی، سیستم سهمیه‌بندی، پول سیاسی و برنامه‌های سیاسی ضعیف برجسته می‌کند. انتخابات ۲۰۲۵ بن‌بست را عمیق‌تر کرد و دولت‌های شکننده‌ای تشکیل داد و اصلاحات ساختاری را پیش‌نیازی برای بازیابی اعتبار و مشارکت دانست.

۱. پیشینه تاریخی سیستم انتخابات عراق

از زمان سقوط رژیم بعث در سال ۲۰۰۳، عراق یک سیستم دموکراتیک کثرت‌گرا مبتنی بر قانون اساسی جدید را اتخاذ کرده است. این سیستم برای انتخاب نمایندگان مردم در شورای نمایندگان، هر چهار سال یکبار به انتخابات پارلمانی متکی است. اگرچه این سیستم در ابتدا به عنوان گامی به سوی دموکراسی و عدالت تلقی می‌شد، اما به سرعت با چالش‌های عمیقی در رابطه با واقعیت‌های سیاسی و اجتماعی در عراق روبرو شد.

۲. در انتخابات جاری چه می‌گذرد؟

در انتخابات ۱۱ نوامبر ۲۰۲۵، عراقی‌ها در بحبوحه تنش سیاسی و عدم اعتماد به روند انتخابات، به انتخاب پارلمان جدید ۳۲۹ عضوی رأی دادند.

نتایج انتخابات به شرح زیر بود:

کمیسیون انتخابات آمار رسمی مشارکت رأی‌دهندگان را بالاتر از انتخابات قبلی اعلام کرد، اما این آمار با تردید برخی از تحلیلگران مواجه شد که استدلال می‌کردند این اعداد منعکس‌کننده وضعیت واقعی در صحنه نیستند.

درخواست‌ها برای تحریم، به‌ویژه از سوی چهره‌های برجسته‌ای مانند مقتدی صدر، رهبر جنبش صدر، که از شرکت در انتخابات خودداری کرد و روند انتخابات را ناقص و جانبدارانه دانست، شدت گرفت.

۳. علل بحران

الف. از دست دادن اعتماد عمومی

یکی از دلایل اساسی بحران انتخابات در عراق، نارضایتی مردم از سیاستمداران و نهاد سیاسی پس از سال‌ها ناکامی در بهبود شرایط زندگی و ارائه خدمات اولیه، علاوه بر فساد گسترده و سوء مدیریت است.

در عراق امروز، بسیاری از جوانان و رأی‌دهندگان احساس می‌کنند که انتخابات واقعیت آنها را تغییر نمی‌دهد: فرصت‌های شغلی کم، خدمات عمومی ضعیف و نظام سیاسی گیج‌کننده و اصلاح آن دشوار است.

ب. نظام سهمیه‌بندی فرقه‌ای

نظام سیاسی عراق بر توزیع قدرت بر اساس وابستگی‌های فرقه‌ای و قومی (معروف به سهمیه) متکی است. در این نظام:

نیروهای اصلی (شیعه، سنی و کرد) سهم ثابتی از مناصب را دریافت می‌کنند.

این امر فرصت‌های نیروهای مدنی یا مستقل را برای رسیدن به مراکز تصمیم‌گیری کاهش می‌دهد.

این نظام به جای اینکه نماینده اراده واقعی رأی‌دهندگان باشد، سلطه قدرت را تقویت می‌کند.

ج. پول سیاسی و خرید رأی

پول، چه از دولت و چه از احزاب قدرتمند، نقش مهمی در انتخابات ایفا می‌کند. منابع دولتی برای بهره‌مندی از نامزدهای خاص استفاده می‌شود و گاهی اوقات مشوق‌های مستقیم به رأی‌دهندگان ارائه می‌شود. این امر رقابت را تضعیف می‌کند و به نیروهای مستقر به قیمت آرای اصلاح‌طلبان برتری می‌دهد.

د. فقدان برنامه‌های انتخاباتی شفاف

تحلیل‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از نامزدها بیش از ارائه برنامه‌های ملی واقعی، بر هویت‌ها (فرقه‌ای/قومی) تمرکز می‌کنند. این امر بحران اعتماد را تشدید می‌کند و مبارزات انتخاباتی را به جای ارائه راه‌حل‌های مشخص برای مشکلات مردم، به مبارزه‌ای برای نفوذ تبدیل می‌کند.

۴. تأثیر بحران بر عرصه سیاسی

الف. نمایندگی ضعیف مدنی: نتایج انتخابات اخیر نشان‌دهنده کاهش قابل توجه نمایندگی جنبش‌های مدنی و سکولار در پارلمان بود که نشان‌دهنده دشواری نیروهای تغییر برای دسترسی به راهروهای قدرت واقعی است.

ب. بن‌بست سیاسی و تشکیل دولت‌های ضعیف: حتی پس از انتخابات، روند تشکیل دولت همچنان با مشکلاتی روبرو است، به‌ویژه با توجه به توانایی ائتلاف‌های سنتی در تحمیل شرایط خود. این امر منجر به بن‌بست سیاسی مداوم و عدم تشکیل یک دولت قوی که قادر به اجرای اصلاحات اساسی باشد، می‌شود.

۵. نقش قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی: بحران انتخابات در عراق را نمی‌توان از تأثیرات منطقه‌ای و بین‌المللی جدا کرد:

به دلیل نگرانی‌ها در مورد افزایش نفوذ برخی نیروهای نزدیک به جمهوری اسلامی ایران در دولت عراق، فشار برخی از قدرت‌های بین‌المللی مانند ایالات متحده وجود دارد. این امر منجر به تنش در روابط، اقتصاد و تصمیم‌گیری سیاسی می‌شود.

در عمل، اتحادهای سیاسی در عراق اغلب با قدرت‌های منطقه‌ای مرتبط هستند و انتخابات را به بستری برای مبارزه گسترده‌تر برای نفوذ خارجی تبدیل می‌کنند.

۶. آینده نظام انتخاباتی عراق

بحران انتخاباتی فعلی نشان‌دهنده بحران عمیق‌تر بی‌اعتمادی بین مردم و نظام سیاسی و تمرکز قدرت در دست نخبگان منتخب است. اگر اصلاحات واقعی اجرا نشود، انتخابات بعدی می‌تواند با مشارکت حتی کمتر رأی‌دهندگان یا درخواست تغییرات عمیق قانون اساسی مواجه شود.

نتیجه‌گیری

بحران انتخاباتی در عراق صرفاً یک اختلاف سیاسی یا بحثی در مورد نتایج رأی‌گیری نیست؛ این بحران خودِ نظام سیاسی و از دست رفتن اعتماد عمومی به نهادها است که با نفوذهای خارجی، تقسیم قدرت فرقه‌ای، فساد مداوم و فقدان برنامه‌های توسعه‌ای واقعی در هم تنیده شده است. برای بهبود اوضاع، عراق به اصلاحات واقعی نیاز دارد که شفافیت را افزایش دهد، جوانان و جامعه مدنی را توانمند سازد و اعتماد عمومی به فرآیند تصمیم‌گیری را احیا کند.

https://ar.shahidkhames.com/?p=22799