فرهنگ هند سرشار از آیین‌ها و نمادهایی است که معنویت، عشق، تعهد و ارزش‌های اجتماعی را بازتاب می‌دهند. در میان این سنت‌ها، چهار نماد برجسته جایگاه ویژه‌ای در زندگی زنان و مردان هندو دارند: بندی، سندور، انگشتر پا و تیلاک. این نشانه‌ها افزون بر جنبه‌ی زیبایی، پیام‌های معنوی و اجتماعی عمیقی را در خود دارند و نشان می‌دهند که چگونه زیبایی و معنویت در فرهنگ هند در هم تنیده‌اند.

بندی: نقطه‌ای مقدس و در عین حال نمادی مدرن

بندی، نقطه‌ای بر پیشانی، از واژه‌ی سانسکریت بیندو به معنای «ذره» گرفته شده است. در متون ودایی، بیندو نقطه‌ی آغاز آفرینش جهان معرفی شده و ارتباطی مستقیم با چاکرای ششم یا چشم سوم دارد که مرکز شهود و خرد است. در ادبیات فارسی خال هندی هم جنبه‌ی زیبایی‌شناختی دارد و هم عرفانی؛ هم نشانه‌ی دلربایی معشوق است و هم نماد حقیقت یگانه و وحدت در نگاه عارفان. حافظ می‌گوید: «اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را- به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا» در اینجا، خال هندی نماد زیبایی و جذابیت معشوق است؛ نقطه‌ای کوچک که ارزش دو شهر بزرگ را دارد.

بندی در گذشته بیشتر توسط زنان متأهل به رنگ قرمز استفاده می‌شد، اما امروزه به یک نماد زیبایی و مد تبدیل شده و دختران مجرد نیز آن را در رنگ‌های گوناگون به کار می‌برند. رنگ‌ها در بندی معنای خاصی دارند: قرمز نشانه‌ی ازدواج و احترام به نیروهای الهی است، چوب صندل آرام‌بخش و تقویت‌کننده‌ی تمرکز، خاکستر مقدس یادآور فناپذیری انسان و رنگ سیاه بیشتر توسط دختران مجرد استفاده می‌شود. بندی علاوه بر زیبایی، پیوندی میان معنویت و زندگی روزمره ایجاد می‌کند و جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ هند دارد.

سندور: نماد عشق و تعهد

سندور، پودر سرخ‌رنگی است که زنان متأهل در خط فرق مو (مانگ) می‌گذارند. این رسم از دوران ودایی ریشه گرفته و در آیین ازدواج هندوها جایگاه مهمی دارد. سندور نماد عشق، سرزندگی، قدرت الهه شاکتی و حمایت همسر است. از نظر معنوی، محل براهماراندرا در فرق سر به‌عنوان دریچه‌ای به آگاهی مطلق شناخته می‌شود و گذاشتن سندور در این نقطه پیوندی میان جسم و روح ایجاد می‌کند. در متون کهن، پارواتی، سیتا و دروپدی از سندور استفاده می‌کردند و این رسم را به نشانه‌ی احترام به همسران خود به‌جا می‌آوردند. در جامعه، سندور نشانه‌ی تأهل و آرزوی طول عمر برای همسر است و همچنان جایگاه مهمی در زندگی زنان هندو دارد.

انگشتر پا (بیشخیا): نشانه‌ی تأهل و سلامت

زنان هندی پس از ازدواج انگشتر پا را در انگشت دوم هر پا می‌پوشند که معمولاً از جنس نقره ساخته می‌شود. این رسم نماد شادی، احترام و جایگاه زن متأهل است و در مراسم ازدواج توسط شوهر بر پای همسر گذاشته می‌شود. از دید آیورودا، فشار ملایم انگشتر بر اعصاب پا به سلامت عمومی و سیستم تولیدمثل کمک می‌کند و جریان انرژی حیاتی یا پرانا را متعادل می‌سازد. در رامایانا نیز اشاره‌ای به انگشتر پای سیتا شده است؛ او در هنگام ربوده شدن، انگشتر پای خود را انداخت تا رام بتواند از طریق این نشانه او را شناسایی کرده و جای او را بیابد. امروزه انگشتر پا علاوه بر معنای سنتی، به‌عنوان زیور مد نیز استفاده می‌شود و همچنان بخشی از هویت فرهنگی زنان هندو به شمار می‌آید.

تیلاک: نشانه‌ی ایمان و بیداری معنوی در مردان

تیلاک، نشانه‌ای است که بر پیشانی یا دیگر نقاط بدن گذاشته می‌شود و نماد ایمان و رهایی از مادیات است. در اوپانیشادها و تنتراها، تیلاک وسیله‌ای برای نزدیکی به آگاهی مطلق معرفی شده و ارتباطی مستقیم با چشم سوم دارد. تیلاک معمولاً از مواد طبیعی مانند چوب صندل، زردچوبه، ورمیلیون و خاکستر یجنا ساخته می‌شود و هر یک فواید خاصی دارند؛ چوب صندل آرام‌بخش و تقویت‌کننده‌ی تمرکز است، ورمیلیون انرژی و زیبایی درونی را افزایش می‌دهد و زردچوبه با خاصیت ضدباکتری، ذهن را آرام می‌سازد. انواع تیلاک در سنت‌های مختلف هندو تنوع زیادی دارند؛ در برهما سمپرادایا خطوط عمودی با گُپی‌چاندان کشیده می‌شود، در کومارا سمپرادایا خطوط U شکل همراه با نقطه سیاه نماد رادا و کریشنا است، در رودرا سمپرادایا خط عمودی سرخ نماد یمونا دوی و در سری سمپرادایا خطوط سفید با خط قرمز نماد لاکشمی دوی به کار می‌رود. تیلاک علاوه بر زیبایی، یادآور فناپذیری دنیا و وسیله‌ای برای بیداری معنوی است.

در این جدول، چهار نماد معنوی هندو (سندور، بندی، انگشتر پا و تیلاک) و توضیح کوتاه مرتب شده‌اند تا مقایسه‌ی آن‌ها روشن‌تر شود:

https://pujayagna.com/blogs/hindu-customs/why-hindus-dont-touch-books-with-feet

https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/relationships/love-sex/why-is-sindoor-considered-so-important-in-indian-marriages/articleshow/80282520.cms

https://www.britannica.com/topic/bindi