سنت فرانسیس خاویر (زویر) بخش دوم
مبلغ بزرگ مسیحیت در آسیا و میراث ماندگار او در گوا هند
آخرین سفر، درگذشت، انتقال پیکر و شکلگیری یکی از مشهورترین زیارتگاههای جهان مسیحیت
پس از سالها سفرهای تبلیغی در هند، جنوب شرق آسیا و ژاپن، ذهن فرانسیس خاویر بیش از هر چیز متوجه سرزمینی بود که آن را مهمترین دروازه ورود مسیحیت به شرق آسیا میدانست؛ امپراتوری چین. در میانه سده شانزدهم میلادی، دودمان مینگ بر چین حکومت میکرد و ورود خارجیان به این کشور با محدودیتهای بسیار سختگیرانهای همراه بود. با این حال، خاویر معتقد بود که اگر امکان تبلیغ مسیحیت در چین فراهم شود، این کشور میتواند نقشی تعیینکننده در گسترش آیین مسیحیت در سراسر شرق آسیا ایفا کند.
آخرین سفر به سوی چین
در سال ۱۵۵۲ میلادی، فرانسیس خاویر از مالاکا راهی سواحل جنوبی چین شد. هدف او ورود به شهر گوانگژو (کانتون) بود، اما قوانین سختگیرانه دولت چین مانع ورود رسمی او شد. وی ناچار شد در جزیره شانگچوان (Shangchuan Island)، که در آن زمان یکی از نقاط توقف کشتیهای بازرگانی در دریای چین جنوبی بود، منتظر فرصتی برای ورود مخفیانه به سرزمین اصلی چین بماند. اقامت او در این جزیره بیش از انتظار طول کشید. شرایط آبوهوایی نامساعد، کمبود امکانات و بیماری، توان جسمانی او را به شدت کاهش داد. سرانجام در ۳ دسامبر ۱۵۵۲ میلادی، در حالی که تنها ۴۶ سال داشت، بر اثر تب شدید و بیماری، در کلبهای ساده در جزیره شانگچوان چشم از جهان فروبست. در کنار او تنها چند همراه وفادار حضور داشتند و آرزوی بزرگش برای ورود به چین هرگز تحقق نیافت.
نخستین تدفین و انتقال پیکر
پس از مرگ، همراهانش برای جلوگیری از فساد جسد، او را در تابوتی چوبی و در میان لایهای از آهک دفن کردند؛ روشی که در آن زمان برای تسریع تجزیه اجساد رایج بود. چند ماه بعد، هنگامی که تصمیم گرفته شد پیکر او به مالاکا منتقل شود، قبر گشوده شد.
بر اساس گزارشهای تاریخی یسوعیان، هنگام باز کردن قبر مشاهده شد که جسد برخلاف انتظار، به طور کامل متلاشی نشده و بخشهای قابل توجهی از آن سالم باقی مانده است. این گزارشها به سرعت در میان جوامع مسیحی منتشر شد و توجه فراوانی را برانگیخت. در سنت کلیسای کاتولیک، چنین پدیدهای در برخی موارد به عنوان نشانهای از قداست شخص تلقی میشد، هرچند کلیسا همواره در بررسی این موارد با احتیاط عمل کرده است. پیکر فرانسیس خاویر ابتدا به مالاکا منتقل شد و مدتی در کلیسای سنت پل نگهداری گردید. سپس بنا به درخواست مقامات مذهبی پرتغال، در سال ۱۵۵۳ میلادی با تشریفات ویژه به گوا، مرکز حکومت پرتغال در آسیا، انتقال یافت. ورود پیکر او به گوا با استقبال گسترده روحانیان، مقامات و مردم همراه بود و از همان زمان این شهر به مهمترین مرکز بزرگداشت وی تبدیل شد.
ساخت کلیسای بوم عیسی برای نگهداری پیکر
در دهههای بعد، با افزایش شمار زائران، تصمیم گرفته شد کلیسایی بزرگ و باشکوه برای نگهداری بقایای فرانسیس خاویر ساخته شود. به همین منظور، ساخت کلیسای بوم عیسی در سال ۱۵۹۴ آغاز شد و در سال ۱۶۰۵ به پایان رسید.
پیکر این قدیس در بخش جانبی کلیسا قرار گرفت و به تدریج این مکان به یکی از مهمترین زیارتگاههای کاتولیک در آسیا تبدیل شد. امروزه آرامگاه او مهمترین بخش داخلی کلیسا به شمار میآید و سالانه صدها هزار زائر از کشورهای مختلف برای زیارت آن به گوا سفر میکنند.
تابوت نقرهای باشکوه
در سال ۱۶۳۷ میلادی، بقایای فرانسیس خاویر درون تابوتی نفیس از نقره قرار گرفت که امروزه با نام تابوت ماستریلی (Mastrilli Casket) شناخته میشود. ساخت این تابوت به سفارش کشیش یسوعی مارچلو ماستریلی انجام شد که بهبود بیماری خود را به شفاعت سنت فرانسیس خاویر نسبت میداد.
این اثر از شاهکارهای هنر فلزکاری سده هفدهم به شمار میآید. تابوت دارای ۳۲ صفحه نقرهای برجسته است که مهمترین رویدادهای زندگی خاویر، از دوران تحصیل در پاریس تا سفرهای تبلیغی او در هند، ژاپن و جنوب شرق آسیا را به تصویر میکشند. طراحی آن آمیزهای از هنر باروک ایتالیا و مهارت استادکاران گوا است و از برجستهترین نمونههای هنر مذهبی دوره استعمار پرتغال در آسیا به شمار میرود.
تابوت بر روی پایهای از مرمر ایتالیایی قرار گرفته که در اواخر قرن هفدهم توسط هنرمند برجسته فلورانسی جووانی باتیستا فوگینی (Giovanni Battista Foggini) طراحی شد و سپس به گوا انتقال یافت.
نمایش عمومی بقایا
یکی از شناختهشدهترین آیینهای مذهبی مرتبط با فرانسیس خاویر، نمایش عمومی بقایا (Exposition of the Sacred Relics) است. در این مراسم، که معمولاً هر ده سال یکبار برگزار میشود، تابوت از جایگاه مرتفع خود پایین آورده شده و بقایای قدیس در محفظهای شیشهای برای مدت چند هفته در معرض زیارت عمومی قرار میگیرد. در این مدت، میلیونها زائر از سراسر هند و کشورهای مختلف جهان برای ادای احترام به گوا سفر میکنند. این مراسم یکی از بزرگترین گردهماییهای مذهبی آسیا محسوب میشود و علاوه بر جنبه دینی، از نظر فرهنگی، اجتماعی و گردشگری نیز اهمیت فراوانی دارد. دولت هند، کلیسای کاتولیک و سازمانهای محلی برای مدیریت این رویداد همکاری گستردهای دارند.
بقایای «جسد سالم»؛ نگاه تاریخی و علمی
شهرت جهانی فرانسیس خاویر تا حد زیادی با موضوع سالم ماندن بقایای جسد او پیوند خورده است. در متون مذهبی کاتولیک، از این پدیده با عنوان «جسد فسادناپذیر» (Incorrupt Body) یاد میشود؛ اصطلاحی که برای برخی قدیسان به کار میرود که اجساد آنان، برخلاف انتظار، برای مدت طولانی به طور کامل تجزیه نشده است.
با این حال، پژوهشهای معاصر نشان میدهد که وضعیت بقایای فرانسیس خاویر در طول قرنها تغییر کرده است. در جریان نمایشهای عمومی، انتقالهای مکرر، شرایط اقلیمی گرم و مرطوب گوا و نیز نمونهبرداریهایی که در گذشته برای ارسال به کلیساهای مختلف جهان انجام شد، بخشهایی از بدن او به مرور زمان از بین رفته یا جدا شده است. امروزه پژوهشگران بیشتر از تعبیر «عمدتاً سالم» یا «تا حد زیادی حفظشده» استفاده میکنند، زیرا بقایا دیگر به شکل اولیه خود باقی نماندهاند.
از دیدگاه علمی، متخصصان حفاظت آثار تاریخی عوامل متعددی مانند شرایط تدفین اولیه، محیط بسته تابوت، شیوه انتقال، و اقدامات حفاظتی بعدی را در حفظ نسبی بقایا مؤثر میدانند. در مقابل، بسیاری از مؤمنان کاتولیک این وضعیت را نشانهای از قداست و لطف الهی میشمارند. کلیسای کاتولیک نیز معمولاً این موضوع را با احتیاط بررسی میکند و تأکید دارد که اساس ایمان مسیحی بر بقایای جسمانی استوار نیست، بلکه بر زندگی، ایمان و خدمات معنوی قدیسان تکیه دارد.
مرگ فرانسیس خاویر در جزیرهای دورافتاده، پایان مأموریت تبلیغی او بود؛ اما آغاز شکلگیری میراثی شد که طی نزدیک به پنج قرن همچنان زنده مانده است. انتقال پیکر او به گوا، ساخت کلیسای بوم عیسی، خلق تابوت نقرهای باشکوه و آیین نمایش عمومی بقایا، همگی موجب شدند که نام او نه تنها در تاریخ کلیسای کاتولیک، بلکه در تاریخ فرهنگی و هنری هند نیز جایگاهی ماندگار پیدا کند. امروزه آرامگاه او در گوا هند، نقطه تلاقی ایمان، تاریخ، هنر و میراث فرهنگی است و پژوهشگران آن را یکی از برجستهترین نمونههای پیوند سنتهای اروپایی و آسیایی در دوره استعمار میدانند.
منابع:
- UNESCO World Heritage Centre. Churches and Convents of Goa. Paris: UNESCO World Heritage Centre.
- Government of Goa. Basilica of Bom Jesus.
- Incredible India (Ministry of Tourism, Government of India). Basilica of Bom Jesus.
منابع اینترنتی
نظر شما