کاهش نرخ تولد در تایلند، کوچک‌تر شدن جمعیت جوان، افزایش گزینه‌های شغلی برای نسل جدید و گسترش سریع هوش مصنوعی، دانشگاه‌های این کشور را با یکی از جدی‌ترین چالش‌های چند دهه اخیر روبه‌رو کرده است. در شرایطی که جوانان دیگر موفقیت حرفه‌ای را الزاماً در دریافت مدرک دانشگاهی و استخدام در یک سازمان نمی‌بینند، این پرسش بیش از گذشته مطرح شده است که «مدرک دانشگاهی در عصر هوش مصنوعی تا چه اندازه اهمیت دارد؟»گزارشی از Forbes Thailand با بررسی رویکرد دانشگاه Assumption یا ABAC نشان می‌دهد که دانشگاه‌های تایلند برای ادامه فعالیت در این فضای جدید ناچارند از مدل سنتی آموزش فاصله گرفته و بیش از گذشته بر مهارت، انعطاف‌پذیری، ارتباط با بازار کار و یادگیری مادام‌العمر تمرکز کنند.

کاهش تولد؛ نخستین زنگ خطر برای دانشگاه‌ها

تایلند در سال‌های اخیر با تغییر جدی در ساختار جمعیتی خود مواجه شده است. بر اساس آمار اداره امور کودکان و جوانان وزارت توسعه اجتماعی و امنیت انسانی تایلند، در سال ۲۰۲۵ تنها ۴۱۶ هزار و ۵۷۴ نوزاد در این کشور متولد شدند؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ برابر با ۴۶۲ هزار و ۲۴۰ نفر و در سال ۲۰۱۷ بیش از ۷۰۲ هزار نفر بود.جمعیت کل کشور نیز در پایان سال ۲۰۲۵ به حدود ۶۵٫۸۱ میلیون نفر کاهش یافت. این روند به معنای کاهش تدریجی تعداد کودکان و جمعیت در سن کار و در مقابل، افزایش سهم سالمندان در جامعه است.پیامد این تغییر تنها محدود به بازار کار و نظام رفاهی نیست. دانشگاه‌ها نیز مستقیماً تحت تأثیر قرار گرفته‌اند، زیرا تعداد افرادی که در آینده می‌توانند وارد آموزش عالی شوند، هر سال کمتر می‌شود.از سوی دیگر، تعداد دانشگاه‌ها و مؤسسات ارائه‌دهنده مدرک همچنان بالاست. همین مسئله رقابت میان دانشگاه‌ها برای جذب دانشجو را شدیدتر کرده است. هم‌زمان نسل جدید نیز انتخاب‌های بیشتری پیش روی خود دارد؛ از راه‌اندازی کسب‌وکار شخصی و فعالیت به‌عنوان چهره تأثیرگذار یا KOL گرفته تا یادگیری مهارت‌های تخصصی بدون ورود به نظام دانشگاهی.

از یک میلیون دانشجو به حدود ۴۰۰ هزار نفر

برادر دکتر سیریچای فونسکا، رئیس دانشگاه Assumption، می‌گوید در حال حاضر حدود ۴۰۰ دانشگاه، کالج و مؤسسه در سراسر تایلند امکان ارائه مدرک کارشناسی دارند.این در حالی است که تعداد دانشجویانی که وارد نظام آموزش عالی می‌شوند به‌شدت کاهش یافته است. حدود ۱۰ سال قبل این تعداد نزدیک به یک میلیون نفر بود، اما در اواخر سال گذشته به حدود ۴۰۰ هزار نفر رسیده است.در چنین شرایطی، هر دانشگاه باید بتواند نقاط قوت و هویت متمایز خود را به‌وضوح تعریف کند. به اعتقاد سیریچای، پرسش مهم دیگر این نیست که «آینده ABAC چگونه خواهد بود؟»، بلکه باید پرسید:

«ABAC چگونه می‌تواند در آینده به حیات خود ادامه دهد؟»

از نگاه او، دانشگاه باید با تغییرات جهان همراه شود، بدون آنکه مأموریت و هویت اصلی خود را از دست بدهد. در مورد ABAC، این مأموریت تربیت افرادی است که بتوانند در عرصه کسب‌وکار و کارآفرینی، نه‌تنها در سطح تایلند، بلکه در محیط بین‌المللی رقابت کنند.

آیا هوش مصنوعی مدرک دانشگاهی را بی‌اهمیت می‌کند؟

یکی از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده در این بحث، گسترش هوش مصنوعی و تأثیر آن بر آینده بازار کار است.مدیران ABAC معتقدند ورود فناوری و هوش مصنوعی را نباید صرفاً یک تهدید تلقی کرد. مسئله اصلی این نیست که فناوری جای انسان را خواهد گرفت، بلکه این است که نسل جدید تا چه اندازه برای کار در کنار فناوری آماده خواهد بود.دانشجوی آینده تنها به دانش تخصصی نیاز ندارد؛ بلکه باید مجموعه‌ای از مهارت‌ها از جمله زبان، فناوری، تفکر تحلیلی، تصمیم‌گیری، شخصیت حرفه‌ای و توانایی همکاری با دیگران را نیز فرا بگیرد.دکتر چایادا تاناویسوت، رئیس دانشکده هنرهای آزاد دانشگاه Assumption، معتقد است نسل جدید بیش از هر نسل دیگری هم «انتخاب» و هم «فرصت» در اختیار دارد و مهم‌تر از همه اینکه می‌تواند خودش مسیر آینده‌اش را انتخاب کند.در چنین شرایطی، نقش دانشگاه صرفاً انتقال اطلاعات نیست. دانشگاه باید به دانشجو کمک کند انتخاب درستی داشته باشد، از ابزارهایی مانند هوش مصنوعی به‌شکل صحیح و اخلاقی استفاده کند و بتواند اطلاعات را تحلیل و ارزیابی کند.

از این منظر، هوش مصنوعی ابزار است و جایگاه استاد و دانشگاه همچنان به‌عنوان راهنما و مرکز سازمان‌یافته دانش اهمیت دارد.

مدرک هنوز مهم است، اما کافی نیست

مدیران ABAC تأکید می‌کنند که مدرک دانشگاهی اهمیت خود را از دست نداده است، اما ارزش آموزش را نمی‌توان تنها به دریافت یک مدرک محدود کرد.دانشگاه‌ها باید از خود بپرسند جامعه و اقتصاد در ۵ تا ۱۰ سال آینده به چه نوع نیروی انسانی نیاز خواهند داشت. فارغ‌التحصیل آینده باید علاوه بر دانش تخصصی، توانایی واقعی انجام کار را نیز داشته باشد.مدرک می‌تواند نوعی «مجوز ورود» یا نشانه اولیه‌ای از سطح دانش فرد باشد، اما الزاماً تضمین نمی‌کند که صاحب آن همان مهارت‌هایی را داشته باشد که کارفرما انتظار دارد.به همین دلیل، مجموعه‌ای از مهارت‌های عملی برای نیروی کار آینده ضروری خواهد بود؛ از جمله استفاده از فناوری، زبان، مدیریت، تحلیل، برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری.در کنار این موارد، مفهوم Resilience یا توانایی ایستادگی و بازیابی در برابر مشکلات نیز اهمیت زیادی یافته است. فرد باید بتواند در شرایط متغیر و نامطمئن، مسیر خود را ادامه دهد و تنها به سازگاری منفعلانه اکتفا نکند.مهارت کار گروهی و شبکه‌سازی نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده است. در دنیای تجارت امروز، فعالیت‌ها به‌ندرت به‌صورت کاملاً مستقل انجام می‌شوند و همکاری، سرمایه‌گذاری مشترک و ایجاد شبکه‌های حرفه‌ای بخش مهمی از موفقیت به شمار می‌روند.

کارفرما می‌پرسد: «چه کاری می‌توانی انجام دهی؟»

پروفسور بالینی دکتر سووات بنجاپول‌پیتاک، رئیس دانشکده پزشکی دانشگاه Assumption، معتقد است بسیاری از سازمان‌ها هنگام استخدام دیگر تنها به مدرک فرد نگاه نمی‌کنند، بلکه مهم‌تر از آن می‌خواهند بدانند:«این فرد در عمل چه کاری می‌تواند انجام دهد؟»البته مدرک در برخی مشاغل و به‌ویژه استخدام در دستگاه‌های دولتی همچنان اهمیت قابل‌توجهی دارد، اما بازار کار خصوصی بیش از گذشته بر توانایی واقعی افراد تمرکز می‌کند.از سوی دیگر، بخشی از نسل جدید نگران است که هوش مصنوعی مشاغل را از بین ببرد یا در آینده فرصت شغلی کافی وجود نداشته باشد. دانشگاه‌ها در چنین فضایی وظیفه دارند دانشجویان را به دانش و مهارت‌های نرم مجهز کنند تا بتوانند با این نگرانی‌ها و تحولات کنار بیایند.به اعتقاد سووات، دانشگاه‌ها همچنین باید هم‌زمان به دو گروه گوش دهند: دانشجویان و کارفرمایان. اگر دانشگاه فارغ‌التحصیلانی تربیت کند که پاسخگوی نیاز واقعی بازار نباشند، حتی بهترین برنامه آموزشی نیز نمی‌تواند موفق تلقی شود.بنابراین دانشگاهی که همچنان منتظر بماند دانشجویان خودشان به سراغش بیایند و بدون توجه به تغییرات بازار بر روش‌های سنتی تأکید کند، در آینده با مشکلات جدی روبه‌رو خواهد شد.

نسل جدید فقط یک مسیر پیش رو ندارد

یکی دیگر از تغییرات مهم، افزایش تعداد جوانانی است که دانشگاه را تنها مسیر موفقیت نمی‌دانند.برخی ترجیح می‌دهند وارد کسب‌وکار شخصی شوند، بعضی می‌خواهند KOL یا اینفلوئنسر شوند و برخی نیز با یادگیری مهارت‌های مشخص وارد بازار کار می‌شوند.با این حال، دکتر چاینارونگ رونگ‌رئونگ‌آپورن، رئیس دانشکده مدیریت بازرگانی و اقتصاد ABAC، تأکید می‌کند که همه نمی‌توانند به یک اینفلوئنسر موفق یا کارآفرین تبدیل شوند.به همین دلیل، دانشگاه باید هم برای افرادی که به دنبال مدرک کامل دانشگاهی هستند برنامه داشته باشد و هم برای کسانی که تنها به مهارت مشخصی نیاز دارند.راهکار می‌تواند ارائه دوره‌های کوتاه‌مدت و منعطف باشد. فرد ممکن است ابتدا تنها یک مهارت را فرا بگیرد و در ادامه، در صورت نیاز، وارد یک دوره کامل دانشگاهی شود.این تغییر نگاه می‌تواند مرز میان آموزش رسمی دانشگاهی و مهارت‌آموزی را بسیار منعطف‌تر از گذشته کند.

پایان دوران آموزش صرفاً مبتنی بر سخنرانی

در بازار کار جدید، دانش به‌تنهایی کافی نیست؛ زیرا بخش بزرگی از اطلاعات امروز تنها با چند جست‌وجو یا استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در دسترس قرار می‌گیرد.آنچه به‌سادگی قابل جست‌وجو نیست، مهارت کار با انسان‌هاست.توانایی ارتباط، همکاری، مذاکره، حل مسئله و فعالیت گروهی تنها با خواندن کتاب یا گوش دادن به سخنرانی استاد ایجاد نمی‌شود.بر همین اساس، دانشگاه‌ها در حال حرکت از مدل سنتی «استاد سخن می‌گوید و دانشجو گوش می‌دهد» به سمت Active Learning یا یادگیری فعال و عملی هستند.ABAC همچنین تلاش کرده محتوای آموزشی خود را با روندهای جدید بازار هماهنگ کند؛ از موضوعاتی مانند ESG و کارآموزی بین‌المللی گرفته تا اینفلوئنسری، ورزش‌های الکترونیکی، Wellness، لایو استریم، لایو کامرس و کاربرد هوش مصنوعی.این دانشگاه همچنین بر ایجاد یک «اکوسیستم آموزشی» تأکید دارد؛ اکوسیستمی که تنها از استاد، دانشجو و کلاس تشکیل نشده، بلکه فناوری، شرکای تجاری، ارتباطات حرفه‌ای و شبکه فارغ‌التحصیلان را نیز دربرمی‌گیرد.

دانشگاه دیگر فقط برای جوانان ۱۸ ساله نیست

کاهش جمعیت جوان باعث شده دانشگاه‌ها به فکر گسترش جامعه هدف خود نیز بیفتند.ABAC اکنون حدود ۷۵۰۰ دانشجو در ۱۰ دانشکده و دو پردیس دارد. حدود ۳۸۰۰ نفر از دانشجویان آن تایلندی و نزدیک به ۳۵۰۰ نفر از ۶۰ کشور جهان هستند.حدود ۲۲۰۰ دانشجوی میانماری و ۸۶۵ دانشجوی چینی نیز در این دانشگاه تحصیل می‌کنند.نزدیک شدن تعداد دانشجویان خارجی به دانشجویان تایلندی نشان می‌دهد که دانشگاه‌ها برای جبران کاهش جمعیت داخلی، ناچار به جذب دانشجویان بین‌المللی خواهند بود.اما بازار جدید دانشگاه‌ها تنها به دانشجویان خارجی محدود نمی‌شود.در آینده افراد میانسال و حتی گروه‌های سنی بالاتر نیز می‌توانند به بخش مهمی از جامعه هدف دانشگاه تبدیل شوند؛ زیرا نیاز به یادگیری مادام‌العمر، Reskilling و Upskilling با افزایش سن از بین نمی‌رود.دانشگاه آینده ممکن است دیگر فقط محل ورود یک جوان ۱۸ ساله برای دریافت مدرک کارشناسی نباشد، بلکه به مرکزی برای یادگیری در مراحل مختلف زندگی تبدیل شود.

وقتی دانشجو به دانشگاه نمی‌آید، دانشگاه باید به سراغ او برود

تغییر رفتار نسل جدید حتی شیوه بازاریابی و جذب دانشجوی دانشگاه‌ها را نیز تغییر داده است.در گذشته دانش‌آموزان از طریق آزمون‌ها و سیستم‌های پذیرش، خودشان به سراغ دانشگاه می‌رفتند. امروز دانشگاه‌ها باید از سال‌های دبیرستان و حتی زودتر با دانش‌آموزان ارتباط برقرار کنند و به آنها نشان دهند چه ارزشی می‌توانند برای آینده‌شان ایجاد کنند.در همین راستا، ABAC برنامه ABAC CONNEXT 2026 را با هدف ارتباط مستقیم با دانش‌آموزان برگزار می‌کند.در این برنامه، علاوه بر گفت‌وگو درباره آینده دانشگاه و بازار کار، ابزارهایی مانند AI Career Match و Entrepreneurial DNA Test برای شناسایی استعدادها و پیشنهاد مسیرهای تحصیلی و حرفه‌ای در اختیار شرکت‌کنندگان قرار می‌گیرد.این رویکرد نشان می‌دهد رقابت دانشگاه‌ها دیگر فقط بر سر تعداد رشته‌ها یا کیفیت ساختمان و امکانات نیست؛ بلکه آنها باید بتوانند به یک پرسش اساسی پاسخ دهند:«دانشگاه چه ارزشی می‌تواند به زندگی و آینده شغلی دانشجو اضافه کند؟»

مدرک دانشگاهی در عصر AI؛ مهم، اما نه به‌تنهایی

تحولات بازار کار و گسترش هوش مصنوعی به معنای پایان دانشگاه یا بی‌ارزش شدن مدرک نیست؛ بلکه مفهوم «ارزش دانشگاه» در حال تغییر است.در گذشته داشتن مدرک در بسیاری از موارد به‌تنهایی می‌توانست یکی از مهم‌ترین عوامل ورود به بازار کار باشد. امروز مدرک تنها بخشی از مجموعه‌ای بزرگ‌تر است.دانش، مهارت عملی، توانایی استفاده از فناوری، تفکر تحلیلی، ارتباط با دیگران، انعطاف‌پذیری و نگرش حرفه‌ای در کنار یکدیگر ارزش واقعی فرد را در بازار کار شکل می‌دهند.بنابراین شاید پرسش اصلی دیگر این نباشد که «آیا مدرک دانشگاهی هنوز ارزش دارد؟»پرسش دقیق‌تر این است:

«دانشگاه در عصر هوش مصنوعی چه چیزی فراتر از یک مدرک به دانشجو ارائه می‌دهد؟»

دانشگاهی که بتواند پاسخ روشنی به این پرسش بدهد، همچنان می‌تواند نقش مهمی در تربیت نسل آینده داشته باشد؛ اما دانشگاهی که ارزش خود را تنها در ارائه یک مدرک خلاصه کند، احتمالاً با چالش‌های بسیار جدی‌تری روبه‌رو خواهد شد.

منبع :

https://www.forbesthailand.com/news/hr/abac-rethinks-higher-education-in-the-ai-era