مقدمه و چشم‌انداز کلی

مؤسسه فرهنگ خاورمیانه و آسیا (Institute of Oriental Culture) وابسته به دانشگاه توکیو، به عنوان یک هاب و کانون جهانی برای پژوهشگرانی فعالیت می‌کند که در پی مطالعه و درک جامع گذشته، حال و آینده ژاپن، آسیا و جهان با بهره‌گیری از روش‌های علوم انسانی و علوم اجتماعی هستند. پژوهش‌های آسیایی در این مؤسسه دارای سه ویژگی بنیادی و منحصربه‌فرد است:

• پژوهش با هدف درک جهان معاصر بر پایه ژرف‌نگری در فرهنگ کلاسیک.
• مطالعه‌ای که بین بررسی‌های دقیق متون، اسناد و ادبیات با تحقیقات جامع میدانی پیوند برقرار می‌سازد.
• پژوهشی که افق‌های دید جهانی را گسترش داده و دیدگاه‌های علوم انسانی و علوم اجتماعی را با یکدیگر تلفیق و هماهنگ می‌کند.

جهت تقویت نقش این مؤسسه به عنوان کانون جهانی مطالعات آسیایی، مسئولیت ویرایش مجله علمی و انگلیسی‌زبان International Journal of Asian Studies که توسط انتشارات دانشگاه کمبریج (Cambridge University Press) به چاپ می‌رسد، بر عهده این مرکز است. همچنین از سال ۲۰۱۰، این مؤسسه اقدام به امضای توافق‌نامه کنسرسیوم تبادلات آکادمیک با «مدرسه و موسسه تحقیقاتی مطالعات شرق آسیای دانشگاه پرینستون» و «موسسه ادبیات و تاریخ دانشگاه فودان» نموده است که در پی آن تبادلات پژوهشی فعالانه‌ای آغاز شده است. علاوه بر این، از سال مالی ۲۰۱۱ و با پیش‌بینی تحولات عصر جدید، «بخش پژوهشی نسل جدید آسیا» (New Generation Asia Research Division) به عنوان بستری پژوهشی با بهره‌گیری از روش‌ها و چشم‌اندازهای نوین راه‌اندازی شد.

تاریخچه و سیر تحول دپارتمان‌های پژوهشی

این مؤسسه در ۲۶ نوامبر ۱۹۴۱ در دانشگاه امپراتوری توکیو با هدف انجام تحقیقات جامع پیرامون فرهنگ شرق تأسیس گردید. در بدو تأسیس، ساختار دپارتمانی آن شامل سه بخش «فلسفه، ادبیات و تاریخ»، «حقوق و سیاست» و «اقتصاد و تجارت» بود و اتاق‌های پژوهش، مخازن و دفاتر اداری آن در کتابخانه وابسته قرار داشت.

سال ۱۹۴۹: با افزودن سه دپارتمان جدید، تشکیلات پژوهشی تفکیک شد و به ۶ دیویژن بازسازمانی گردید: «فلسفه و دین»، «ادبیات و زبان‌ها»، «تاریخ»، «تاریخ هنر و باستان‌شناسی»، «حقوق و سیاست» و «اقتصاد و تجارت». هم‌زمان، مقر اصلی به شهر اوتسوکا در منطقه بونکیو (بخشی از آکادمی سابق فرهنگ شرقی تحت نظارت وزارت امور خارجه) منتقل شد و آزمایشگاه پژوهشی داخل کتابخانه وابسته به عنوان شعبه جهت ارتقا و توسعه تحقیقات مورد استفاده قرار گرفت.

سال ۱۹۵۱: دپارتمان‌های «جغرافیای انسانی» و «انسان‌شناسی فرهنگی» اضافه شدند. با این نقطه عطف، دیویژن‌های تخصصی قبلی به ۸ دیویژن تجدید ساختار یافتند: «اقتصاد پان‌آسیایی»، «جغرافیای انسانی پان‌آسیایی»، «انسان‌شناسی فرهنگی پان‌آسیایی»، «سیاست و حقوق شرق آسیا»، «تاریخ شرق آسیا»، «تاریخ هنر و باستان‌شناسی شرق آسیا»، «فلسفه و دین شرق آسیا» و «ادبیات شرق آسیا».

گسترش منطقه‌ای (۱۹۶۰ تا ۱۹۷۸): بر اساس برنامه‌های آتی با هدف تقویت دیویژن‌های منطقه‌ای، دیویژن «سیاست و اقتصاد جنوب آسیا» در سال ۱۹۶۰، دیویژن «شمال شرق آسیا» در سال ۱۹۶۴، دیویژن «تاریخ و فرهنگ غرب آسیا» در سال ۱۹۶۸، دیویژن «اقتصاد و جامعه جنوب شرق آسیا» در سال ۱۹۷۳ و دیویژن «سیاست و اقتصاد غرب آسیا» در سال ۱۹۷۸ تأسیس شدند و مجموع دیویژن‌ها به ۱۳ عدد رسید.

تجدید ساختار کلان (۱۹۸۱): با افزایش اهمیت تمام منطقه آسیا در عرصه جهانی و نیاز به ایفا نمودن نقش مرکزی در مطالعات آسیایی ژاپن، سیستم دیویژنی بزرگ‌مقیاسی بر پایه مفهوم نوین اتخاذ شد و ۱۳ دیویژن قبلی در ۴ دیویژن کلان ادغام گردیدند: «پان‌آسیا»، «شرق آسیا»، «جنوب آسیا» و «غرب آسیا».

سال ۲۰۱۱: «دیویژن نسل جدید آسیا» (New Generation Asia Division) جهت پیشگامی در موضوعات، روش‌ها و حوزه‌های پژوهشی جدید در مطالعات آسیایی و ارائه چشم‌اندازی تازه به جامعه تأسیس شد.

مرکز تحقیقات و اطلاعات پژوهش‌های شرقی (وابسته به مؤسسه)

در سال مالی ۱۹۹۹، «مرکز ادبیات مطالعات شرقی» منحل و «مرکز اطلاعات پژوهشی مطالعات شرقی» جایگزین آن گردید که از دو حوزه «مواد و متون ادبیات تطبیقی» و «مطالعات مواد و آثار تجسمی/پلاستیک» تشکیل شد. کار مستندسازی متون کتابشناختی که از سال ۱۹۶۶ انجام می‌شد، به حوزه متون کتابشناختی تطبیقی (با تمرکز بر ادبیات سراسر آسیا) منتقل گردید. همچنین حوزه مواد تجسمی برای نقاشی‌ها و یافته‌های باستان‌شناسی ایجاد شد و از سال مالی ۲۰۰۹، حوزه «مواد تحقیقات اجتماعی آسیا» نیز به آن افزوده شد. در ژوئن ۲۰۰۹، این مرکز موفق به دریافت تأییدیه «کانون استفاده مشترک و پژوهش‌های هم‌افزا» از سوی وزیر آموزش، فرهنگ، ورزش، علوم و فناوری ژاپن شد و از سال مالی ۲۰۱۰ به عنوان مرکزی بازتر برای جامعه پژوهشی سراسر کشور فعالیت می‌کند.

حوزه‌های تخصصی و کادر علمی مرکز اطلاعات:

هدف این مرکز، تثبیت حوزه پژوهشی «مطالعات مواد و اسناد آسیایی» از طریق گردآوری سیستماتیک، انباشت و پایگاه‌داده‌سازی اسناد و بررسی ماهیت خود اسناد است. حوزه‌های پژوهشی عبارتند از:

• علوم مواد تجسمی (Plastic Materials Science): بررسی مواد غیرمتنی نظیر آثار هنری، معماری، داده‌های باستان‌شناسی، مواد مردم‌شناختی، نقشه‌ها، تصویرسازی‌ها، ویدئوها و عکس‌ها (با ۳ استاد کامل).

• مواد ادبیات تطبیقی (Comparative Literature Materials): بررسی متون، کتاب‌ها، روزنامه‌ها، مجلات، اسناد و کتیبه‌ها به زبان‌های مختلف آسیایی (نه فقط کاراکترهای چینی و زبان چینی) (با ۲ استاد کامل و ۱ دانشیار).

• مطالعات جامعه و اطلاعات آسیا (Asian Society and Information Studies): دیجیتالی‌سازی مواد پیمایش‌های اجتماعی مانند پروژه بزرگ «آسیا بارومتر (Asia Barometer) (با ۲ استاد کامل.

این مرکز وظیفه دارد وظایف مهم مرکز قبلی (مانند ایجاد پایگاه داده و آموزش‌های بلندمدت در سازماندهی متون کلاسیک چینی) را حفظ نموده و ضمن ادامه میراث گردآوری اسناد شرق آسیا، به گردآوری، پردازش و انتشار اسناد در حوزه‌های فرم‌های هنری، ادبیات و تحقیقات اجتماعی در سراسر آسیا (شامل غرب آسیا، جنوب شرق آسیا و جنوب آسیا) بپردازد. توسعه فضای فیزیکی مرکز و اجرای پروژه‌های مشترک با موسسات داخل و خارج از دانشگاه توکیو از چالش‌ها و اهداف مهم آن است.

کانون استفاده مشترک و پژوهش‌های هم‌افزا (سال‌های مالی ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵)

پس از دریافت تأییدیه وزارتی در ژوئن ۲۰۰۹ و آغاز فعالیت رسمی از سال مالی ۲۰۱۰، این کانون با هدف «انجام تحقیقات آرشیوی بر روی ادبیات شرقی، مجسمه‌سازی، جامعه و اطلاعات و انتشار عمومی آن‌ها» اهداف سه‌گانه زیر را دنبال می‌کند:

• انجام تحقیقات آرشیوی پیرامون آسیا با تلفیق علوم انسانی و علوم اجتماعی.
• توسعه سیستم به اشتراک‌گذاری منابع پژوهشی مرتبط با مطالعات آسیایی.
• بهره‌برداری از منابع پژوهشی موجود در مرکز و مؤسسه (شامل ادبیات مناطق مختلف آسیا، مواد تجسمی و پایگاه‌های داده).

اهداف تأسیس کانون:

پیش از این، دانش آسیایی به دلیل محدودیت‌های زبانی توسط پژوهشگران متخصص هر منطقه به صورت جداگانه انجام می‌شد و تحقیقات مقایسه‌ای تنها در اختیار تعداد معدودی از استادان بود. هدف این کانون، ایجاد سیستم به اشتراک‌گذاری دانشی است که بتواند در سطوح مختلف توسط پژوهشگران، دانشجویان و عموم مردم مورد استفاده قرار گیرد. این کانون از یک مرکز صرفاً ذخیره‌سازی اسناد به یک «هاب دسترسی آنلاین به دانش و اطلاعات گوناگون» تبدیل شده است. منابع و آرشیوهای جمع‌آوری‌شده در Tobunken از سال ۱۹۴۱ تاکنون، از بالاترین کیفیت و کمیت بین‌المللی برخوردار بوده و تصویر کامل متون نایاب کهن و پایگاه‌های داده آن مورد استفاده گسترده پژوهشگران در سراسر ژاپن و جهان قرار دارد.

پروژه‌های ارتقای سازمانی (Institutional Promotion Project)

پروژه ارتقای سازمانی مرکز اطلاعات پژوهشی مطالعات شرقی، بر حوزه‌های ادبیات، فرم و مواد اطلاعات اجتماعی جهت گردآوری اطلاعات، سازماندهی اسناد و ساخت پایگاه داده تمرکز دارد. این پروژه‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند:

• پروژه‌های اولویت‌دار مرکز (Center Priority Projects): که توسط اعضای هیئت علمی مرکز و مؤسسه و از محل بودجه اختصاصی مرکز اجرا می‌شوند و نتایج آن‌ها در وب‌سایت مرکز منتشر می‌گردد.

• پروژه‌های عمومی مرکز (General Center Projects): که با تأمین بودجه از منابع خارج از مرکز و بودجه‌های رقابتی پژوهشی به عنوان پروژه‌های ارتقای سازمانی اجرا می‌شوند.

مشخصات ساختمان و امکانات فیزیکی

• دوران اسکان موقت (۱۹۴۱ تا ۱۹۶۴): مؤسسه به مدت ۲۳ سال پس از تأسیس، در اتاق‌های پژوهشی موقت در کتابخانه وابسته و ساختمان‌های تحت مدیریت وزارت امور خارجه مستقر بود.
• احداث ساختمان هانگو (۱۹۶۷): در سال ۱۹۶۷، ساختمان مشترک دولتی با «مرکز مواد پژوهشی عمومی» در پردیس هانگو (Hongo Campus) تکمیل شد و مؤسسه بهره‌برداری از بیش از ۵ طبقه آن را آغاز کرد.
• توسعه و بازسازی کامل (۱۹۸۳ - ۱۹۸۴): در سال ۱۹۸۳ با ادغام و تبادل فضا، تمام ساختمان مشترک به این مؤسسه اختصاص یافت. نوسازی جامع در مارس ۱۹۸۴ به پایان رسید. این ساختمان دارای مساحت کل ۶,۵۷۷ متر مربع در ۹ طبقه (یک طبقه زیرزمین و ۸ طبقه روی زمین) است.
• مقاوم‌سازی زلزله (۲۰۰۶ - ۲۰۰۸): در فوریه ۲۰۰۶ نیاز به مقاوم‌سازی لرزه‌ای تشخیص داده شد. جابه‌جایی موقت آزمایشگاه‌ها، دفاتر و کتابخانه از ژوئیه ۲۰۰۶ آغاز، عملیات اجرایی از اوت ۲۰۰۷ شروع و در مارس ۲۰۰۸ به طور کامل تکمیل گردید.