هفدهمین دوره «شب اروپایی پژوهشگران» در صربستان، روز جمعه ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶، برابر با 3 مهر ماه 1405 با شعار «یک قلب برای علم» برگزار شد. این رویداد با ارائه برنامه‌های رایگان علمی و آموزشی در ۲۵ شهر و منطقه، فرصتی برای آشنایی شهروندان، به‌ویژه کودکان و نوجوانان، با فعالیت پژوهشگران و کاربرد علم در زندگی روزمره فراهم کرد. مراسم افتتاحیه در «خانه اروپا» در بلگراد برگزار شد و برنامه‌های اصلی تا ساعت ۲۲ ادامه داشت.

«شب اروپایی پژوهشگران» از ابتکارات اروپایی برای عمومی‌سازی علم است که از سال ۲۰۰۵ برگزار می‌شود. هدف آن، فراهم کردن امکان دیدار مستقیم مردم با پژوهشگران، معرفی دستاوردهای علمی به زبان قابل‌فهم و ترغیب نسل جوان به تحصیل و فعالیت در حوزه‌های پژوهشی است. نمایش‌های علمی، آزمایش‌های عملی، بازی‌ها، مسابقات، نمایشگاه‌ها و گفت‌وگو با دانشمندان از قالب‌های اصلی این برنامه به شمار می‌روند.

محور محتوایی برنامه امسال در صربستان، ارتباط میان انسان، حیوانات و محیط‌زیست بود. این رویداد در چارچوب پروژه HEART و با حمایت مالی اتحادیه اروپا از طریق برنامه «افق اروپا» و اقدامات «ماری اسکلودوفسکا کوری» اجرا شد. برگزارکنندگان با تأکید بر مفهوم «سلامت واحد»، پیوستگی سلامت انسان، حیوانات و محیط‌زیست را در قالب فعالیت‌های تعاملی معرفی کردند. مؤسسه کاربرد انرژی هسته‌ای دانشگاه بلگراد، موسوم به INEP، در معرفی این پروژه، نزدیک کردن علم به شهروندان و تقویت گفت‌وگوی آنان با پژوهشگران را از اهداف اصلی اعلام کرده بود.

در مراسم افتتاحیه، ماریا گنیاتوویچ، دبیر دولتی وزارت علوم، توسعه فناوری و نوآوری صربستان، بر حضور علم در ابعاد مختلف زندگی و نقش آن در پیشرفت جامعه تأکید کرد. وی همچنین اهمیت تفکر مبتنی بر شواهد، پرسشگری و یادگیری مستمر را در مواجهه با مسائل پیچیده یادآور شد. نمایندگان اتحادیه اروپا نیز بر ضرورت تقویت کنجکاوی جوانان و فراهم کردن فرصت آشنایی آنان با فعالیت‌های پژوهشی تأکید کردند.

بلگراد یکی از کانون‌های اصلی این رویداد بود. بر اساس برنامه منتشرشده پیش از مراسم، بیش از ۵۰ مؤسسه برای مشارکت در فعالیت‌های این شهر اعلام آمادگی کرده بودند. معرفی نمونه‌های کالبدشناسی و استخوان‌های حیوانات، بررسی جانوران دوران پیشاتاریخ و آشنایی با آداب و رسوم مرتبط با حیوانات در فرهنگ صربستان، از موضوعات پیش‌بینی‌شده بود. این ترکیب، زمینه حضور هم‌زمان علوم طبیعی، باستان‌شناسی و مردم‌شناسی را در برنامه فراهم می‌کرد.

در برنامه اعلام‌شده برای پایتخت، موزه علم و فناوری، باغ گیاه‌شناسی، آسمان‌نما، مراکز فرهنگی و فضاهای آموزشی کودکان جایگاه ویژه‌ای داشتند. آشنایی با صورت‌های فلکی مرتبط با حیوانات در آسمان‌نما، بررسی تأثیر سنگ‌ها و کانی‌ها بر زندگی گیاهان در گالری موزه تاریخ طبیعی و کارگاه «از خاک تا هنر» در انستیتو فرانسوی، از نمونه‌های این فعالیت‌ها بود. همچنین در «خانه چک»، موضوع توانایی هوش مصنوعی در سرودن شعر در برنامه گنجانده شده بود.

شهر نووی ساد نیز از مراکز مهم مشارکت در این رویداد بود. مطابق اطلاعیه رسمی مرکز نووی ساد بزرگ، برنامه این مجموعه برای روز ۲۵ سپتامبر، از ساعت ۱۷ تا ۲۱، با حضور متخصصان مؤسسه INEP، مؤسسه پژوهش‌های پزشکی، دانشکده کشاورزی نووی ساد، مؤسسه استانی حفاظت از آثار فرهنگی و مرکز ترویج علم تنظیم شده بود. کارگاه‌های رایگان، آزمایش‌های سرگرم‌کننده و فعالیت‌های عملی مرتبط با رابطه انسان و حیوانات، حفاظت از زمین، اقلیم و تنوع زیستی، محتوای اصلی این بخش را تشکیل می‌داد. مخاطبان اصلی آن کودکان و خانواده‌ها بودند و بر تقویت کنجکاوی و آگاهی محیط‌زیستی تأکید شده بود.

در مرکز فرهنگی «سویلارا» در نووی ساد نیز نمایش آثار نقاشی و فیلم دانش‌آموزان با موضوع حیوانات برای ۲۵ سپتامبر پیش‌بینی شده بود. این آثار در کارگاه‌هایی با مشارکت مؤسسه استانی حفاظت از آثار فرهنگی تهیه شده بودند. همچنین باشگاه علمی نووی ساد برای روز ۲۴ سپتامبر، کارگاهی با موضوع تحقیق محیط‌زیستی و حل

معمای یک قارچ سمی تدارک دیده بود تا کودکان از طریق ایفای نقش پژوهشگر، با مشاهده، طرح پرسش و جست‌وجوی شواهد آشنا شوند.

فعالیت‌های مرتبط با این مناسبت به عصر ۲۵ سپتامبر محدود نبود. در روزهای پیش از رویداد، برنامه‌هایی مانند کارگاه شناخت زنبورها در کروشواتس، آشنایی با گیاهان دارویی در کیکیندا و فعالیت‌های محیط‌زیستی در سویلایناتس در تقویم رویداد قرار گرفته بود. مؤسسه علوم هسته‌ای «وینچا» نیز برای صبح ۲۵ سپتامبر، از ساعت ۱۰ تا ۱۳، برنامه بازدید علاقه‌مندان و آشنایی آنان با کار روزمره پژوهشگران را اعلام کرده بود.

جهت‌گیری آموزشی این رویداد بر مشارکت مستقیم شهروندان استوار بود؛ به این معنا که مخاطبان بتوانند در کنار مشاهده دستاوردها، آزمایش کنند، پرسش بپرسند و درباره ارتباط پژوهش با زندگی خود گفت‌وگو کنند. توجه به خانواده‌ها، دانش‌آموزان و دانشجویان نیز با هدف تقویت ارتباط جامعه با مراکز علمی و افزایش علاقه جوانان به مسیرهای تحصیلی و شغلی پژوهشی دنبال شد.