فِست یکی از شناخته‌شده‌ترین رویدادهای سینمایی صربستان و از جشنواره‌های باسابقه منطقه بالکان است. این جشنواره که نخستین دوره آن در سال ۱۹۷۱ در بلگراد برگزار شد، در طول بیش از پنج دهه نقش مهمی در معرفی سینمای جهان به مخاطبان یوگسلاوی سابق و سپس صربستان ایفا کرده است.

اهمیت فِست صرفاً به نمایش فیلم محدود نمی‌شود. این رویداد بخشی از تاریخ فرهنگی بلگراد و یکی از ابزارهای ارتباط سینمای صربستان با جریان‌های بین‌المللی فیلم به شمار می‌رود.

برای شناخت جایگاه جشنواره و ارزیابی ظرفیت همکاری سینمایی ایران و صربستان، باید به تاریخچه، ساختار، شیوه انتخاب فیلم، جایگاه بین‌المللی و شبکه نهادهای مرتبط با آن توجه کرد.

۱. تاریخچه و شکل‌گیری جشنواره

نخستین دوره فِست در ۹ ژانویه ۱۹۷۱ در سالن «دُم سیندیکاتا» (Dom Sindikata) بلگراد افتتاح شد. فیلم افتتاحیه، مَش ساخته رابرت آلتمن، فیلم‌ساز آمریکایی بود.

شعار نخستین دوره  «دنیای نوین شجاع» بود. جشنواره با هدف ارائه منتخبی از آثار برجسته سینمای جهان در طول سال شکل گرفت.

در نخستین دوره، ۷۳ فیلم نمایش داده شد و حدود ۱۰۵ هزار نفر از برنامه‌های آن دیدن کردند. این استقبال در سال‌های بعد افزایش یافت و در سال ۱۹۷۷ تعداد مخاطبان به بیش از ۲۵۲ هزار نفر رسید.

می‌توان تاریخ فِست را به چند مرحله تقسیم کرد:

• دهه ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰: دوران تثبیت جشنواره به‌عنوان یکی از پنجره‌های مهم ورود سینمای جهان به یوگسلاوی.
• دهه ۱۹۹۰: دوره بحران ناشی از تحولات سیاسی و اقتصادی منطقه؛ جشنواره در سال‌های ۱۹۹۳ و ۱۹۹۴ برگزار نشد.
• از سال ۲۰۰۰: تلاش برای بازسازی جایگاه بین‌المللی جشنواره و گسترش برنامه‌های آن.
• از سال ۲۰۱۵: تقویت ساختار رقابتی جشنواره و اهدای جوایز در بخش‌های مختلف.
• سال ۲۰۲۶: بازگشت جشنواره پس از وقفه‌ای حدود دو سال و نیم، با ساختاری تازه و بازگشت به مرکز ساوا.

طبق گزارش تلویزیون ملی صربستان (RTS)، تا سال ۲۰۲۰ نزدیک به چهار میلیون تماشاگر و حدود چهار هزار فیلم در تاریخ جشنواره ثبت شده بود.

۲. اهداف و جایگاه فرهنگی فِست

 فِست برخلاف جشنواره‌هایی که عمدتاً بر نخستین نمایش جهانی فیلم‌ها یا بازار خریدوفروش آثار تمرکز دارند، از ابتدا بیشتر به‌عنوان جشنواره‌ای برای معرفی آثار شاخص سینمای جهان به مخاطبان صربستان شناخته شده است.کارکردهای اصلی آن عبارت‌اند از معرفی سینمای معاصر جهان، حمایت از فیلم‌سازان صرب و منطقه بالکان، تقویت فرهنگ تماشای فیلم، ایجاد ارتباط میان سینماگران و مخاطبان و گسترش گفت‌وگوی فرهنگی بین‌المللی.

این ویژگی برای ایران اهمیت دارد؛ زیرا حضور یک فیلم ایرانی در فِست، علاوه بر ارزش هنری، می‌تواند به معرفی جامعه، تاریخ و فرهنگ ایران به مخاطبانی فراتر از جامعه حرفه‌ای سینما کمک کند.

۳. ساختار سازمانی و مدیریت

فِست یک رویداد فرهنگی وابسته به ساختار شهری بلگراد است.

بخش                                                       مسئولیت

شهر بلگراد                                         حمایت و پشتیبانی نهادی

CEBEF (مرکز جشنواره‌های بلگراد)         سازمان‌دهی و اجرای جشنواره

شورای جشنواره                              سیاست گذاری و نظارت بر امور کلان

مدیریت برنامه                              انتخاب و تنظیم برنامه نمایش فیلم ها

هیات های داوری                               ارزیابی آثار بخش های رقابتی

در دوره پنجاه‌وسوم، دراگان یلیچیچ (Dragan Jeličić) به‌عنوان مدیر برنامه جشنواره منصوب شد. او از چهره‌های باسابقه فِست است و در دوره‌های مختلف از دهه ۱۹۸۰ با این رویداد همکاری داشته است.

۴. دوره پنجاه‌ و سوم فِست در سال ۲۰۲۶

این دوره پس از وقفه‌ای حدود دو سال و نیم از تاریخ ۲ تا ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶ برگزار شد و جشنواره بار دیگر به مرکز ساوا بازگشت. برنامه شامل ۱۱۵ فیلم از ۵۴ سینمای ملی بود. شعار دوره ۲۰۲۶ عبارت بود از: «فِست؛ عشقی که ماندگار است.» این شعار برگرفته از عنوان فیلمی از دینکو توتساکوویچ (Dinko Tucaković)، سینماگر و مدیر پیشین موزه آرشیو فیلم یوگسلاوی، درباره پیوند تاریخی بلگراد و فِست است.

مکان‌های برگزاری

نمایش فیلم‌ها در هشت محل بلگراد انجام شد که مهم‌ترین آنها عبارت بودند از مرکز ساوا، خانه جوانان بلگراد، سالن مرکز فرهنگی بلگراد و چند مجموعه سینمایی دیگر.

۵. بخش‌های اصلی و شیوه انتخاب آثار

در دوره ۲۰۲۶، ساختار جشنواره ترکیبی از برنامه‌های رقابتی و غیررقابتی بود.

بخش‌های رقابتی شامل مسابقه اروپایی، مسابقه جهانی و مسابقه منطقه‌ای بودند. این ساختار به جشنواره امکان می‌داد آثار سینمای اروپا، جهان و منطقه را در چارچوب‌های جداگانه ارزیابی کند.

در کنار آنها، چند برنامه موضوعی برگزار شد؛ از جمله:

• Gala   : نمایش آثار شاخص و فیلم‌های مورد توجه مخاطبان گسترده.
• Farewell, 20th Century   : فیلم‌هایی درباره شخصیت‌ها، رویدادها و حافظه تاریخی قرن بیستم.
•  FEST Pantheon  : آثار تازه فیلم‌سازان شناخته‌شده بین‌المللی.
• Children's Parade  : برنامه‌ای برای مخاطبان کودک و نوجوان.
• TBC (Trash, Bizarre, Cult)  : نمایش آثار متفاوت، تجربی و خارج از جریان متعارف سینما.

مدیر هنری جشنواره در معرفی برنامه ۲۰۲۶، ترکیب «سنت و نوآوری» را ویژگی اصلی این دوره دانسته است.

۶. جوایز و برگزیدگان فِست 2026

جشنواره در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶ به پایان رسید و نتایج رسمی آن در ۱۲ اکتبر منتشر شد. جایزه اصلی جشنواره «برنده بلگراد» نام دارد.

مهم‌ترین برگزیدگان دوره پنجاه‌وسوم عبارت‌اند از:

در بخش بهترین فیلم اول، جایزه به‌صورت مشترک به دو فیلم اهدا شد.

متن کامل نتایج در وب‌سایت رسمی فِست منتشر شده است.

۷. اهمیت فِست برای همکاری سینمایی ایران و صربستان

از منظر دیپلماسی فرهنگی، فِست سه ظرفیت مهم برای ایران دارد.

نخست، معرفی سینمای ایران به مخاطبان صربستان. آثار داستانی، اجتماعی، تاریخی و هنری ایران می‌توانند برای بخش‌های مختلف جشنواره پیشنهاد شوند. بااین‌حال، انتخاب فیلم به معیارهای هنری و برنامه‌ریزی دبیرخانه وابسته است.

دوم، توسعه ارتباطات حرفه‌ای. حضور در جشنواره فرصتی برای آشنایی با مدیران برنامه، منتقدان، تهیه‌کنندگان و نهادهای سینمایی صربستان است. این ارتباطات می‌تواند زمینه دعوت متقابل سینماگران و برگزاری نشست‌های تخصصی را فراهم کند.

سوم، گسترش همکاری‌های نهادی. همکاری با فِست می‌تواند مکمل ارتباط با آرشیو فیلم یوگسلاوی، مرکز فیلم صربستان و سایر مراکز فرهنگی بلگراد باشد.

۸. راه‌های ارتباط و منابع رسمی

جشنواره بین‌المللی فیلم بلگراد فِست

وب‌سایت رسمی :   fest.rs

برگزارکننده: CEBEF، مرکز جشنواره‌های بلگراد

برای مکاتبه رسمی، بهتر است ابتدا از بخش ارتباط  وب‌سایت جشنواره اطلاعات تماس جاری و مسئول مربوط به همکاری‌های بین‌المللی دریافت شود.

جمع‌بندی تحلیلی

فِست یکی از نهادهای باسابقه فرهنگ سینمایی بلگراد است که از سال ۱۹۷۱ تاکنون در معرفی سینمای جهان به جامعه صربستان نقش داشته است. بازگشت دوره پنجاه‌وسوم در اکتبر ۲۰۲۶، با ساختار رقابتی تازه و برنامه گسترده بین‌المللی، نشان‌دهنده تلاش برای احیای جایگاه این رویداد است.

برای همکاری فرهنگی ایران و صربستان، ارزش اصلی فِست در ترکیب نمایش آثار ایرانی، ارتباط با مخاطبان عمومی و ایجاد شبکه همکاری حرفه‌ای سینمایی است.