وزیر آموزش و پرورش، دِیان ووک استانکوویچ، اظهار داشت که یکی از راه‌حل‌های احتمالی برای مدرسه گرامر «یووانوویچ زمای» می‌تواند تحویل آن به کلیسای ارتدکس صربستان باشد؛ نهادی که به گفته او این مدرسه را تأسیس کرده است.

این اظهارنظر موجی از واکنش‌ها را برانگیخت. همکارانی که با روزنامه «داناس» صحبت کرده‌اند، تأکید می‌کنند که مدرسه را نمی‌توان به کلیسا واگذار کرد، زیرا کلیسا نه آن را تأسیس کرده و نه ساخته است. این بنا توسط شهروندان نووی‌ساد و از طریق کمک‌های شخصی آنان ساخته شده است.

ریما گروییچ، معلم زبان صربی در مدرسه گرامر «یووان»، می‌گوید: «وزیر می‌خواهد این مشکل آموزشی، سیاسی و پدیدارشناختی را با پیوستن به افراد همفکر خود حل کند تا ساختمانی در موقعیتی جذاب از شهر به دست آورد. آنان باید از همان ابتدا نیت خود را روشن می‌کردند. جالب است که مردم نووی‌ساد با این روایت درباره بازگرداندن ساختمان به کلیسای ارتدکس صربستان (SPC) آشنا هستند. اما وقتی پای موقوفات به میان می‌آید، قانون به‌گونه‌ای دیگر عمل می‌کند و وزیر نمی‌تواند بدون نقض قانون چنین کاری انجام دهد. باید تأکید کرد که این ساختمان هرگز متعلق به کلیسای ارتدکس صربستان نبوده است. زمین متعلق به کلیسا بود و کلیسا اجازه استفاده از آن را داده بود، اما تأسیس و ساخت مدرسه توسط شهروندان نووی‌ساد — از ساوا ووکوویچ تا بارون میلوش باییچ — تأمین مالی شده است. امیدوارم حتی آن دسته از شهروندان نووی‌ساد که احساس عاطفی خاصی نسبت به مدرسه گرامر «یووان» ندارند، با تکیه بر منطق و عدالت، جبهه‌ای گسترده برای دفاع از مدرسه تشکیل دهند.»

گوران رادویف، معلم ریاضیات، این بیانیه را صرفاً سیاسی می‌داند و آن را تلاشی از سوی حزب حاکم برای نشان دادن خود به‌عنوان محافظ نهایی کلیسای ارتدکس صربستان و جذب رأی مؤمنان ارزیابی می‌کند. او می‌گوید: «مطمئنم وزیر این بار کمی اشتباه محاسبه کرده و حزب SNS با این بیانیه رأی از دست خواهد داد. یک مدرسه از دانش‌آموزان و معلمانش تشکیل شده و نمی‌توان آن را به زور پس گرفت یا به‌عنوان هدیه به کسی داد؛ به‌ویژه که پس از آن به مدرسه‌ای خصوصی تبدیل می‌شود. من شخصاً به‌عنوان معلم و مؤمن ارتدکس عمیقاً معتقدم که مدرسه گرامر «یووان» باید دولتی باقی بماند. این مدرسه شهرت خود را زمانی به دست می‌آورد که توسط فردی با صداقت و افتخار اداره شود.»

رادیوویه جووویچ، نماینده مجلس استانی، این موضوع را افشای نهایی طرحی می‌داند که مدتی است در نووی‌ساد به رازی آشکار تبدیل شده بود. او اشاره می‌کند که مدیر مدرسه گرامر، رادیوویه پ. ستویکوویچ، عضو هیئت‌مدیره بنیاد پایه‌ویچ است که اسقف ایرینِی بولُویچ نمایندگی آن را بر عهده دارد و پدرسالار کلیسای ارتدکس صربستان، پورفیرییه، یکی از سرپرستان آن است.

یوویچ می‌گوید: «این تلاشی برای انتقام از مدرسه، معلمان و خانواده‌هایی است که صدای خود را آزادانه بلند کرده‌اند. این حمله دیگری به سکولاریسم و آموزش‌وپرورش مبتنی بر علم است، نه متافیزیک، و همچنین حمله‌ای غارتگرانه به اموال عمومی. این موضوع هیچ ارتباطی با منافع عمومی، مراقبت از مدرسه و دانش‌آموزان یا حتی خود مسیحیت ندارد.»

در کتابچه یادبودی که به مناسبت صدمین سالگرد مدرسه منتشر شده، نام تمام بنیان‌گذاران و خیرین آن دوره فهرست شده است. این مدرسه در روز سنت ساوا در سال ۱۸۱۰ تأسیس شد. بنیان‌گذار آن ساوا ووکوویچ بود که ۲۰ هزار فلورین اهدا کرد.

پس از او، دیگر شهروندان نووی‌ساد نیز با توجه به توان مالی خود مبالغ قابل‌توجهی اهدا کردند. ازخودگذشتگی شهروندان نووی‌ساد نسبت به آموزش و این مدرسه بسیار چشمگیر بود؛ چنان‌که بیش از ۱۰۰ هزار فلورین برای تأسیس مدرسه جمع‌آوری شد.

ساوا ووکوویچ در سال ۱۸۱۱ درگذشت و افتتاح مدرسه را ندید. در همان سال ارزش پول و اموال در سراسر کشور به یک‌پنجم کاهش یافت و ۱۰۸ هزار فلورین جمع‌آوری‌شده تنها کمی بیش از ۲۰ هزار فلورین ارزش داشت. با این حال، کمک‌های مالی جدید مجموع را به ۵۰ هزار فلورین رساند که برای آغاز به کار مدرسه کافی بود. کلاس سال اول افتتاح شد و سال بعد کلاس سال دوم نیز تشکیل گردید.

کسانی که سرمایه اولیه را فراهم کردند «مؤسسان» نامیده شدند و اهداکنندگان بعدی «همکاران» خوانده شدند. این کتابچه همچنین نام افرادی را که برای ساخت ساختمان کمک مالی کرده‌اند، ذکر کرده است؛ از جمله بارون میلوش باییچ با ۲۰۰ هزار فلورین، لازار دانیرسکی با ۴ هزار فلورین و اتحادیه اعتباری مرکزی نووی‌ساد با ۲ هزار فلورین.

https://www.serbianmonitor.com/en/should-the-eminent-jovan-jovanovic-zmaj-grammar-school-in-novi-sad-be-returned-to-the-serbian-orthodox-church/

چکیده مقاله:

مقاله به اظهارات دِیان ووک استانکوویچ، وزیر آموزش صربستان، می‌پردازد که گفته بود یکی از راه‌حل‌های ممکن برای دبیرستان تاریخی «یوان یووانوویچ زمای» در نووی ساد، بازگرداندن آن به کلیسای ارتدوکس صربستان است؛ زیرا به ادعای او، کلیسا بنیان‌گذار این مدرسه بوده است. این سخنان موجی از واکنش‌ها را در محافل آموزشی و سیاسی برانگیخت.

منتقدان این پیشنهاد، از جمله معلمان مدرسه، تأکید می‌کنند که ساختمان مدرسه هرگز مالکیت کلیسا نبوده است. به گفته آنان، اگرچه زمین در گذشته به نحوی با کلیسا ارتباط داشته، اما هزینه ساخت مدرسه از طریق کمک‌های مالی شهروندان نووی ساد تأمین شده و بنابراین از نظر حقوقی امکان واگذاری آن به کلیسا وجود ندارد.

یکی از معلمان این مدرسه، سخنان وزیر را تلاشی برای تصاحب ساختمانی ارزشمند در یکی از بهترین نقاط شهر توصیف کرده و هشدار داده است که چنین اقدامی با قوانین مربوط به موقوفات و اموال عمومی سازگار نیست.

یکی دیگر از معلمان، که خود را فردی معتقد به کلیسای ارتدوکس معرفی می‌کند، این موضوع را اقدامی سیاسی برای جلب آرای مذهبی دانسته و تأکید می‌کند که این دبیرستان باید یک مدرسه دولتی باقی بماند، نه یک مؤسسه خصوصی وابسته به کلیسا.

همچنین یکی از نمایندگان پارلمان استان خودمختار ویوودینا این اقدام را حمله‌ای به اصل سکولاریسم، آموزش علمی و مالکیت عمومی دانسته و معتقد است که این طرح ارتباطی با منافع عمومی یا حتی آموزه‌های مسیحیت ندارد.

در بخش پایانی مقاله، با استناد به کتاب یادبود صدمین سال تأسیس مدرسه، به پیشینه تاریخی آن اشاره می‌شود. این کتاب نشان می‌دهد که مدرسه در سال ۱۸۱۰ با کمک مالی ساوا ووکوویچ و سپس با مشارکت گسترده مردم نووی ساد تأسیس شد. بعدها نیز خیرین متعددی هزینه ساخت ساختمان مدرسه را پرداخت کردند؛ از جمله بارون میلوش باییچ که بزرگ‌ترین کمک مالی را برای ساخت بنا اهدا کرد. نویسنده مقاله با استناد به این اسناد نتیجه می‌گیرد که مدرسه محصول همت و سرمایه شهروندان بوده است، نه دارایی کلیسای ارتدوکس صربستان.

علت اظهار نظر وزیر در باره مالکیت این مدرسه

بر اساس شواهد موجود، وزیر آموزش تاکنون دلیل رسمی و مشخصی ارائه نکرده که چرا دقیقاً در این مقطع زمانی موضوع بازگرداندن مدرسه به کلیسا را مطرح کرده است. با این حال، چند عامل می‌تواند این اقدام را توضیح دهد:

بحران مدیریتی دبیرستان: در ماه‌های اخیر، دبیرستان «یوان یووانوویچ زمای» با اختلافات شدید میان مدیر، معلمان و والدین دانش‌آموزان روبه‌رو بود. اعتراض‌ها، درخواست برکناری مدیر و مراجعه والدین به وزارت آموزش، این مدرسه را به یکی از مهم‌ترین پرونده‌های آموزشی کشور تبدیل کرد. وزیر نیز چندین بار با والدین دیدار کرد و از یافتن یک «راه‌حل نهادی پایدار» سخن گفت.

دیدگاه شخصی وزیر درباره نقش کلیسا: دِیان ووک استانکوویچ پیش از ورود به دولت نیز به داشتن دیدگاه‌های محافظه‌کارانه و تأکید بر نقش سنت، هویت ملی و کلیسای ارتدوکس در جامعه صربستان شناخته می‌شد. در دوران وزارت نیز بارها از همکاری آموزش و کلیسا و تقویت ارزش‌های ملی سخن گفته است.

احیای بحث استرداد اموال کلیسا: از زمان تصویب قانون بازگرداندن اموال کلیساها، پرونده‌های متعددی درباره املاک تاریخی مطرح شده است. احتمال دارد وزیر معتقد باشد که پرونده این دبیرستان نیز باید در همین چارچوب دوباره بررسی شود، هرچند این موضوع از نظر حقوقی محل اختلاف است.

تحلیل سیاسی: بسیاری از ناظران و رسانه‌های منتقد دولت معتقدند طرح این موضوع صرفاً یک بحث حقوقی نبود، بلکه می‌توانست چند هدف سیاسی را نیز دنبال کند: جلب حمایت کلیسای ارتدوکس و طیف محافظه‌کار جامعه؛ تغییر فضای رسانه‌ای از بحران مدیریتی مدرسه به یک بحث تاریخی و هویتی؛ مطرح کردن ایده‌ای که با گفتمان ملی‌گرایانه و محافظه‌کار دولت همخوانی دارد. در مقابل، دولت و وزیر رسماً این انگیزه‌ها را تأیید نکرده‌اند و موضع رسمی وزارت آموزش همچنان این است که اولویت، حل بحران مدرسه و حفظ منافع دانش‌آموزان است.

به همین دلیل، می‌توان گفت اظهارات وزیر بیش از آنکه نتیجه یک روند حقوقی جدید باشد، یک مداخله سیاسی در بحبوحه بحران مدیریتی یکی از معتبرترین مدارس صربستان بود؛ اقدامی که باعث شد اختلاف قدیمی بر سر مالکیت مدرسه دوباره به موضوعی ملی تبدیل شود.

اهمیت این مدرسه

دبیرستان Jovan Jovanović Zmaj یکی از مهم‌ترین و معتبرترین مدارس صربستان است و جایگاهی فراتر از یک مدرسه عادی دارد. اهمیت آن را می‌توان از چند جنبه توضیح داد:

قدیمی‌ترین دبیرستان صربی: ریشه‌های این مرکز آموزشی به سال ۱۸۱۰ بازمی‌گردد و از قدیمی‌ترین نهادهای آموزشی و فرهنگی صربستان به شمار می‌رود. این مدرسه نقش مهمی در شکل‌گیری نخبگان صرب در دوران حکومت امپراتوری هابسبورگ داشت.

نماد هویت ملی صرب‌ها در ویوودینا: این مدرسه تنها یک مرکز آموزشی نبود؛ بلکه در قرن نوزدهم یکی از مهم‌ترین مراکز حفظ زبان، فرهنگ و هویت ملی صرب‌ها در منطقه ویوودینا محسوب می‌شد. بسیاری از روشنفکران، نویسندگان و رهبران سیاسی صرب از آن فارغ‌التحصیل شدند.

اعتبار علمی بسیار بالا: امروز نیز این دبیرستان جزو برترین مدارس صربستان است. کلاس‌های ویژه ریاضی، فیزیک، علوم کامپیوتر و دانش‌آموزان مستعد دارد و تیم‌های آن بارها در المپیادهای بین‌المللی ریاضی، فیزیک، شیمی و برنامه‌نویسی مدال کسب کرده‌اند.

بنای تاریخی و معماری: ساختمان فعلی آن یکی از بناهای شاخص مرکز تاریخی نووی ساد است که در سبک نئورنسانس ساخته شده و از جاذبه‌های معماری شهر به شمار می‌رود.

جایگاه نمادین در جامعه صربستان: بسیاری از استادان دانشگاه، پزشکان، دانشمندان، هنرمندان و سیاستمداران برجسته صربستان تحصیل‌کرده این مدرسه هستند. به همین دلیل هرگونه بحث درباره مالکیت یا مدیریت آن، تنها یک موضوع حقوقی نیست، بلکه به تاریخ، هویت و حافظه جمعی صرب‌ها نیز گره خورده است.

به همین دلیل، پیشنهاد اخیر برای بازگرداندن مدرسه به کلیسای ارتدوکس صربستان با حساسیت زیادی روبه‌رو شد؛ زیرا مخالفان معتقدند این مدرسه اکنون بخشی از میراث آموزشی ملی و نماد آموزش عمومی صربستان است، در حالی که موافقان بر نقش تاریخی کلیسای ارتدوکس در تأسیس و اداره اولیه آن تأکید می‌کنند. این اختلاف در واقع بخشی از بحث گسترده‌تر درباره بازگرداندن اموال تاریخی کلیسا پس از دوره یوگسلاوی سوسیالیستی است.

نگاهی کوتاه به سابقه تاریخی این اختلاف:

اختلاف بر سر مالکیت و هویت حقوقی دبیرستان «یوان یووانوویچ زمای» موضوعی تازه نیست و سال‌ها پیش از اظهارات اخیر وزیر آموزش و پرورش وجود داشته است، اما تا مدت‌ها بیشتر در سطح حقوقی و تاریخی مطرح بود و به یک موضوع سیاسی و رسانه‌ای تبدیل نشده بود. به طور خلاصه، روند این اختلاف چنین بوده است:

سال ۱۸۱۶ تا ۱۹۲۰ :  بر اساس «منشور تأسیس» مدرسه، این دبیرستان تحت مالکیت جامعه کلیسای ارتدوکس صرب در نووی ساد قرار داشت، اما هیئت امنایی اداره می‌شد. هزینه‌های مدرسه علاوه بر کمک‌های کلیسا، از طریق وقف‌ها و کمک‌های بازرگانان و شهروندان صرب نیز تأمین می‌شد.

سال ۱۹۲۰ : پس از تشکیل پادشاهی صرب‌ها، کروات‌ها و اسلوون‌ها، وزارت آموزش تصمیم گرفت مدرسه را دولتی کند. دلیل رسمی این بود که هیئت امنا پس از جنگ جهانی اول دیگر توان مالی اداره مدرسه را نداشت. با این حال، هیئت امنا همچنان بر صندوق‌ها و برخی دارایی‌های مدرسه نظارت داشت.

سال‌های ۱۹۴۶ تا ۱۹۴۸: دولت کمونیستی یوگسلاوی اموال کلیسای ارتدوکس و بسیاری از موقوفات مذهبی را ملی کرد. از این زمان، کلیسا عملاً هرگونه نقش حقوقی در اداره مدرسه را از دست داد.

پس از سال ۲۰۰۶: با تصویب قانون «بازگرداندن اموال مصادره‌شده به کلیساها و جوامع دینی» ، کلیسای ارتدوکس صربستان در موارد مختلف درخواست بازگرداندن املاک تاریخی خود را مطرح کرد. در همین دوره، این پرسش نیز مطرح شد که آیا دبیرستان زمای نیز مشمول این قانون می‌شود یا خیر. اما این پرونده سال‌ها بدون نتیجه قطعی باقی ماند، زیرا مخالفان استدلال می‌کردند که ساختمان فعلی با کمک‌های عمومی و خیرین ساخته شده و از دهه ۱۹۲۰ نیز مدرسه یک مؤسسه دولتی بوده است. بنابراین، اختلاف حقوقی بر سر مالکیت مدرسه از زمان تصویب قانون استرداد اموال در دهه ۲۰۰۰ دوباره زنده شد، اما عمدتاً در سطح اسناد تاریخی و مباحث حقوقی جریان داشت.

چرا اکنون این موضوع دوباره خبرساز شده است؟ اظهارات وزیر آموزش، دِیان ووک استانکوویچ، نخستین بار بود که یک مقام عالی دولت به‌صراحت احتمال بازگرداندن این مدرسه به کلیسای ارتدوکس را مطرح کرد. همین موضوع باعث شد اختلاف قدیمی وارد عرصه سیاسی و رسانه‌ای شود و معلمان، مورخان، نمایندگان مخالف و افکار عمومی به آن واکنش نشان دهند.

از نظر تاریخی، دو روایت در برابر یکدیگر قرار دارند:

روایت کلیسا: مدرسه طبق منشور تأسیس، متعلق به جامعه کلیسای ارتدوکس صرب بوده و پس از ملی‌سازی کمونیستی، این حق از کلیسا سلب شده است.

روایت مخالفان: اگرچه کلیسا در تأسیس مدرسه نقش مهمی داشته، اما ساختمان فعلی و توسعه مدرسه عمدتاً با سرمایه و کمک‌های شهروندان نووی ساد و خیرین ساخته شده و از سال ۱۹۲۰ نیز این مرکز به‌عنوان یک نهاد آموزشی عمومی و دولتی فعالیت کرده است؛ بنابراین بازگرداندن آن به کلیسا از نظر حقوقی و تاریخی موجه نیست.

این اختلاف، به همین دلیل، صرفاً درباره یک ساختمان نیست؛ بلکه به موضوعات گسترده‌تری مانند بازگرداندن اموال مصادره‌شده پس از دوره کمونیسم، نقش کلیسای ارتدوکس در آموزش، و مرز میان نهادهای دینی و دولت در صربستان نیز مربوط می‌شود.

سه اختلاف اصلی میان کلیسای ارتدوکس صربستان و مخالفان بازگرداندن دبیرستان «یوان یووانوویچ زمای» به سه پرسش بنیادین مربوط می‌شود:

۱. اختلاف درباره مالکیت حقوقی مدرسه که این مهم‌ترین اختلاف است.

نظر کلیسا: مدرسه در اوایل قرن نوزدهم توسط جامعه کلیسای ارتدوکس صرب در نووی ساد تأسیس شد و از نظر حقوقی، یک مؤسسه وابسته به کلیسا بود. بنابراین، ملی‌سازی آن پس از جنگ جهانی دوم غیرقانونی بوده و اکنون باید بر اساس قانون استرداد اموال، به کلیسا بازگردد.

نظر مخالفان: آنان می‌گویند حتی اگر کلیسا در تأسیس مدرسه نقش داشته، ساختمان فعلی و دارایی‌های آن با کمک‌های خیرین و شهروندان ساخته شده است. همچنین از سال ۱۹۲۰ مدرسه رسماً به یک مؤسسه دولتی تبدیل شد؛ بنابراین، موضوع مشمول استرداد اموال کلیسا نیست.

۲. اختلاف درباره نقش تاریخی کلیسا که این اختلاف بیشتر تاریخی و هویتی است.

نظر کلیسا: کلیسای ارتدوکس در قرن نوزدهم نقش اصلی را در حفظ آموزش، زبان و هویت ملی صرب‌ها در ویوودینا ایفا کرد و این مدرسه یکی از مهم‌ترین دستاوردهای آن بود.

نظر مخالفان: آنان این نقش را انکار نمی‌کنند، اما تأکید دارند که مدرسه نتیجه تلاش مشترک روحانیون، بازرگانان، معلمان و مردم نووی ساد بوده است و نباید تمام میراث آن به کلیسا نسبت داده شود.

۳. اختلاف درباره آینده مدرسه که این اختلاف به آینده این مؤسسه مربوط است.

نظر موافقان بازگرداندن: کلیسا می‌تواند همچنان مدرسه را با همان کیفیت علمی اداره کند و بازگرداندن آن، جبران یک بی‌عدالتی تاریخی خواهد بود.

نظر مخالفان: آنان نگران‌اند که تغییر مالکیت، استقلال آموزشی و ماهیت سکولار مدرسه را تحت تأثیر قرار دهد. به اعتقاد آنان، این دبیرستان امروز نماد آموزش عمومی و یکی از معتبرترین مدارس دولتی صربستان است و نباید به یک نهاد مذهبی واگذار شود.

جمع‌بندی : در ظاهر، این اختلاف بر سر یک ساختمان مدرسه است، اما در واقع بازتاب سه پرسش بزرگ‌تر در جامعه صربستان است: آیا اموالی که در دوره کمونیستی از کلیسا گرفته شد باید امروز بازگردانده شود؟ مرز میان نقش تاریخی کلیسا و نقش دولت در آموزش و فرهنگ کجاست؟ آموزش عمومی در صربستان تا چه اندازه باید سکولار باقی بماند و تا چه اندازه می‌توان برای کلیسا نقش نهادی قائل شد؟ به همین دلیل، بحث درباره این دبیرستان تنها یک اختلاف ملکی نیست، بلکه به رابطه دولت، کلیسا، تاریخ و هویت ملی صربستان نیز گره خورده است.

مرجع حل اختلاف

در صربستان، تصمیم‌گیری درباره چنین موضوعی در اختیار وزیر آموزش نیست. اگر اختلاف بر سر مالکیت دبیرستان «یوان یووانوویچ زمای» ادامه پیدا کند، چند نهاد مختلف بسته به نوع اختلاف مسئول رسیدگی خواهند بود:

۱. دادگاه‌ها (مهم‌ترین مرجع)

اگر کلیسای ارتدوکس صربستان مدعی مالکیت مدرسه باشد و دولت یا نهادهای دیگر این ادعا را نپذیرند، پرونده باید در دادگاه‌های صربستان رسیدگی شود. دادگاه اسناد تاریخی، قوانین مربوط به مالکیت و قانون استرداد اموال را بررسی و رأی صادر می‌کند.

۲. سازمان بازگرداندن اموال

اگر کلیسا درخواست خود را بر اساس قانون استرداد اموال مصادره‌شده مطرح کند، ابتدا پرونده در این سازمان دولتی بررسی می‌شود. این نهاد مشخص می‌کند که آیا ملک مورد نظر مشمول قانون استرداد هست یا خیر. تصمیم آن نیز قابل اعتراض در دادگاه اداری است.

۳. وزارت آموزش

وزارت آموزش مسئول اداره و مدیریت مدارس دولتی است، اما اختیار ندارد به‌تنهایی مالکیت یک مدرسه را از دولت به کلیسا منتقل کند. نقش وزارت بیشتر اجرایی و مدیریتی است.

۴. دولت صربستان

اگر موضوع نیازمند تصمیمات اجرایی یا تغییر وضعیت حقوقی یک مؤسسه دولتی باشد، دولت نیز در این فرایند نقش خواهد داشت؛ اما تصمیم دولت نیز باید با قوانین کشور و آرای مراجع قضایی سازگار باشد.

۵. مجلس ملی صربستان

اگر برای حل اختلاف نیاز به اصلاح قانون یا تصویب مقررات جدید باشد، این کار در صلاحیت مجلس است. البته مجلس درباره مالکیت یک ملک مشخص رأی صادر نمی‌کند، بلکه چارچوب قانونی را تعیین می‌کند.

وضعیت پرونده دبیرستان زمای

در حال حاضر، هیچ حکم قطعی از دادگاه یا سازمان استرداد اموال مبنی بر بازگرداندن این مدرسه به کلیسای ارتدوکس صربستان صادر نشده است. به همین دلیل، اظهارات وزیر آموزش بیشتر به‌عنوان یک پیشنهاد یا دیدگاه سیاسی تلقی شده است و به‌خودی‌خود اثر حقوقی ندارد.

بنابراین، اگر این موضوع به یک دعوای رسمی تبدیل شود، دادگاه‌ها و در صورت طرح دعوای استرداد، سازمان بازگرداندن اموال نقش اصلی را در تعیین تکلیف خواهند داشت؛ نه وزیر آموزش.