یهودیان و صرب ها

بقایای اجداد تئودور هرتزل از فرودگاه بلگراد به اورشلیم اسکورت شد

ارتباط بین زمون و اورشلیم بخشی از رویای صهیونیستی است که در نهایت سرنوشت یهودیان را دگرگون کرد

پنجشنبه 30/07/2026 برابر با 8 مرداد 1405

بقایای اجداد تئودور هرتزل، یکی از بنیان‌گذاران صهیونیسم، امروز از فرودگاه بلگراد به مقصد اسرائیل اسکورت شد تا در اورشلیم به خاک سپرده شود.

مراسم تشییع جنازه بقایای شیمون و ریوکا هرتزل، پدربزرگ و مادربزرگ تئودور هرتزل، با حضور مارکو جوریچ، وزیر امور خارجه صربستان، برگزار شد. جوریچ در این مراسم اظهار داشت که این رویداد فصل دیگری در تاریخ روابط صمیمانه، گرم و برادرانه میان ملت صربستان و قوم یهود است.

وی گفت: «صربستان نخستین کشوری بود که از اعلامیه بالفور و حق تشکیل دولت یهودی در سال ۱۹۱۷ حمایت کرد.»

جوریچ افزود: «در سخت‌ترین لحظات تاریخ مشترک ما، صرب‌ها از جمله مردمی بودند که بیشترین ایستادگی را برای حفظ جان یهودیان تحت آزار و اذیت در اروپای اشغالی نشان دادند.»

او همچنین خاطرنشان کرد که به ابتکار الکساندر ووچیچ، رئیس‌جمهور صربستان، این کشور نخستین کشور اروپایی بود که قانونی برای بازگرداندن اموال یهودیان فاقد وارث تصویب کرد.

جوریچ تأکید کرد: «در این دوران دشوار که یهودیان با فشارهای بی‌سابقه‌ای از سوی بسیاری از طرف‌ها و کشورهای مختلف روبه‌رو هستند، صربستان با افتخار در کنار ملت یهود ایستاده است.»

در این مراسم، آویویت بار-ایلان، سفیر اسرائیل در صربستان، یاکوف هاگوئل، رئیس سازمان جهانی صهیونیستی، و اسحاق آسیل، خاخام اعظم جامعه یهودیان صربستان نیز حضور داشتند.

سفیر اسرائیل گفت که شیمون و ریوکا هرتزل دهه‌ها در گورستان زِمون آرمیده‌اند و جامعه یهودی صربستان خاطره آنان را گرامی داشته است. امروز آنان آخرین سفر خود را به سوی اورشلیم آغاز می‌کنند تا در کنار اعضای خانواده بر تپه هرتزل آرام گیرند.

بار-ایلان افزود: «داستان تئودور هرتزل را نمی‌توان بدون یادآوری ریشه‌های او در صربستان و آشنایی خانواده‌اش با خاخام یهودا آلکالای بازگو کرد؛ مردی که از نخستین طرفداران بازگشت یهودیان به سرزمین اسرائیل بود و بخشی از فضای فکری و معنوی خانواده‌ی هرتزل را شکل می‌داد.»

وی اظهار داشت: «پیوند میان زِمون و اورشلیم بخشی از تاریخ مشترک قوم یهود و رؤیای صهیونیستی است که سرانجام سرنوشت یهودیان را دگرگون ساخت و از همین‌جا، در صربستان، آغاز شد.»

بار-ایلان تأکید کرد که مشارکت دولت صربستان در این گام تاریخی نشان می‌دهد روابط دو کشور بر پایه اعتماد متقابل، تاریخ و سرنوشت مشترک و دوستی صادقانه بنا شده است.

یاکوف هاگوئل، رئیس سازمان جهانی صهیونیستی، از وزیر جوریچ و رئیس‌جمهور الکساندر ووچیچ به‌خاطر دوستی صمیمانه‌شان با دولت اسرائیل و کمک به تحقق آخرین وصیت تئودور هرتزل قدردانی کرد؛ وصیتی که در آن آرزو کرده بود پس از تشکیل دولت اسرائیل، خانواده‌اش در آنجا آرام گیرند.

هاگوئل یادآور شد که ۷۷ سال پیش پیکر تئودور هرتزل و برخی از بستگانش در اسرائیل به خاک سپرده شد و امروز آخرین خواسته‌ی او سرانجام تحقق یافته است.

شیمون و ریوکا هرتزل که در زِمون زندگی می‌کردند، روز گذشته نبش‌قبر شدند و به‌زودی در تپه هرتزل در اورشلیم مجدداً به خاک سپرده خواهند شد. انتظار می‌رود در مراسم خاک‌سپاری، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، و اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور این کشور، حضور داشته باشند.

تئودور هرتزل به‌عنوان بنیان‌گذار صهیونیسم شناخته می‌شود؛ اندیشه‌ای سیاسی که در پایان قرن نوزدهم از ایجاد اسرائیل به‌عنوان دولت-ملت یهودی حمایت می‌کرد. وی همچنین بنیان‌گذار سازمان جهانی صهیونیستی است که از سال ۱۸۹۷ تاکنون فعالیت دارد.

https://www.politika.rs/scc/clanak/775084/zemni-ostaci-predaka-teodora-hercla-ispraceni-sa-beogradskog-aerodroma-za-jerusalim#google_vignette

تحلیل گزارش خبری

رسانه‌های صربی (و پرتال‌های صربی‌زبان) رویداد انتقال بقایای شیمون و ریوکا هرتزل (پدربزرگ و مادربزرگ تئودور هرتزل) از گورستان یهودی زِمون در بلگراد به اورشلیم را گزارش کرده‌اند. این پوشش بیشتر بر جنبه‌های دیپلماتیک و نمادین تمرکز دارد تا تحلیل‌های تاریخی یا سیاسی عمیق.

نکات اصلی پوشش رسانه‌ای صربستان:

• حضور رسمی و بیانیه‌ها: مارکو جوریچ (وزیر امور خارجه صربستان) در مراسم بدرقه در فرودگاه بلگراد شرکت کرد. وزارت امور خارجه صربستان و حساب‌های رسمی مرتبط، اظهارات او را منتشر کردند که در آن بر دوستی صمیمانه صربستان و اسرائیل، تاریخ مشترک، حمایت تاریخی صربستان از اعلامیه بالفور (۱۹۱۷) و ایستادگی صرب‌ها در کنار یهودیان در دوران سخت تأکید شده است. جوریچ همچنین به قانون بازگرداندن اموال یهودیان فاقد وارث (به ابتکار الکساندر ووچیچ) اشاره کرده است.
• گزارش‌های خبری: پرتال‌هایی مانند Kosovo Online خبر بدرقه بقایا و اظهارات جوریچ را پوشش داده‌اند («صربستان در کنار مردم یهود ایستاده است»). گزارش‌های مشابه بیشتر جنبه خبری-رسمی دارند و بر نمادین بودن این رویداد برای روابط دوجانبه تأکید می‌کنند.
• پس‌زمینه تاریخی: رسانه‌های صربی قبلاً (به‌ویژه در سال ۲۰۱۸ هنگام نام‌گذاری خیابان به نام هرتزل در زِمون) به ریشه‌های خانواده هرتزل در زِمون، ارتباط با خاخام یهودا آلکالای و نقش زِمون به‌عنوان یکی از خاستگاه‌های اولیه اندیشه‌های پیشاصهیونیستی پرداخته‌اند. این زمینه تاریخی در پوشش فعلی نیز گاهی یادآوری می‌شود، اما نه به‌صورت تحلیل جدید و گسترده.

محدودیت تحلیل‌ها:

جستجو در منابع عمده (مانند Politika، Blic، Kurir، Novosti و Danas) نشان می‌دهد که مقالات تحلیلی یا نظرات مستقل عمیق درباره پیامدهای سیاسی، تاریخی یا نمادین این انتقال در روزهای اخیر (اواخر ژوئیه ۲۰۲۶) برجسته نیستند. پوشش بیشتر بر چارچوب رسمی روابط دوستانه صربستان-اسرائیل و «بستن یک حلقه تاریخی» متمرکز است. رسانه‌های بین‌المللی و اسرائیلی جزئیات بیشتری از جنبه‌های تاریخی و صهیونیستی ارائه داده‌اند. به‌طور خلاصه، رسانه‌های صربستان این رویداد را به‌عنوان نشانه‌ای مثبت از روابط گرم دوجانبه و ادای احترام به تاریخ مشترک گزارش کرده‌اند، اما تحلیل‌های انتقادی یا چندلایه گسترده در سطح عمومی مشاهده نمی‌شود. پوشش عمدتاً هم‌راستا با مواضع رسمی دولت است.

قانون ویژه صربستان (۲۰۱۶) در مورد یهودیان بدون وارث

در حقوق عمومی بسیاری از کشورها (از جمله صربستان)، وقتی فردی فوت می‌کند و هیچ وارث قانونی (نه فرزندان، نه همسر، نه خویشاوندان نزدیک و نه حتی وصیت‌نامه معتبر) نداشته باشد، اموال او به دولت منتقل می‌شود. این اصل حقوقی به نام «اموال بدون وارث» شناخته می‌شود. اما در مورد اموال یهودیانی که در دوران هولوکاست کشته شدند و کل خانواده آن‌ها نابود شد (و در نتیجه هیچ وارث زنده‌ای باقی نماند)، وضعیت متفاوت است.

در فوریه ۲۰۱۶، پارلمان صربستان قانونی با عنوان کامل زیر تصویب کرد: «قانون رفع پیامدهای مصادره‌ی اموال قربانیان هولوکاست که وارث قانونی زنده‌ای ندارند»

• این قانون مخصوص اموال یهودیانی است که در جریان هولوکاست (و یا بر اساس قوانین بعدی کمونیستی) مصادره شدند و هیچ وارث زنده‌ای از خود باقی نگذاشتند.
• به‌جای اینکه این اموال به دولت تعلق بگیرد، به جوامع یهودی صربستان بازگردانده می‌شود.
• جوامع یهودی به‌عنوان نگهبان و متولی این اموال عمل می‌کنند. اگر در آینده وارث قانونی واقعی پیدا شود، حق او محفوظ است و می‌تواند ادعا کند.
• اولویت با بازگرداندن فیزیکی ملک است. اگر بازگرداندن فیزیکی ممکن نباشد، سازوکارهای دیگری پیش‌بینی شده است.
• علاوه بر بازگرداندن اموال، دولت صربستان متعهد شد سالانه حدود ۹۵۰ هزار یورو به مدت ۲۵ سال به فدراسیون جوامع یهودی صربستان پرداخت کند. این پول صرف رفاه بازماندگان هولوکاست، آموزش، یادبود و احیای جوامع یهودی می‌شود.

نقش الکساندر ووچیچ : این قانون در دورانی تصویب شد که الکساندر ووچیچ نخست‌وزیر صربستان بود (۲۰۱۴–۲۰۱۷). مقامات صربستان (از جمله مارکو جوریچ در اظهارات اخیر) آن را به‌عنوان ابتکار ووچیچ معرفی می‌کنند و تأکید دارند که صربستان نخستین کشور اروپایی پس از اعلامیه‌ی ترِزین سال ۲۰۰۹ بود که چنین قانون ویژه‌ای برای اموال بدون وارث قربانیان هولوکاست تصویب کرد.

این قانون دقیقاً همان چیزی است که در بیانیه‌های رسمی صربستان درباره‌ی «ابتکار رئیس‌جمهور ووچیچ» به آن اشاره می‌شود و یکی از نقاط برجسته‌ی روابط صربستان با جامعه یهودی و اسرائیل محسوب می‌گردد.

تبار یهودی وزیر امور خارجه صربستان

مارکو جوریچ (Marko Đurić)، وزیر امور خارجه‌ی کنونی صربستان، ریشه‌ی یهودی دارد.

• اصل و نسب یهودی : مادربزرگ مادری او، میرا پاشیچ (با نام خانوادگی قبلی شِنبرگر) یهودی بود. طبق قوانین یهودی (هالاکا) که نسب از طریق مادر منتقل می‌شود، این موضوع او را از نظر تبار یهودی می‌سازد. خودش بارها به این موضوع اشاره کرده و گفته که به این بخش از میراث خانوادگی‌اش افتخار می‌کند.
• زندگی در اسرائیل: در کودکی حدود ۲٫۵ تا چند سال در اسرائیل زندگی کرده (در شهرهایی مثل کریات‌یام، حیفا و موشاو ناهالال). بخشی از خانواده مادری‌اش در دهه‌ی ۱۹۴۰ به فلسطین/اسرائیل مهاجرت کرده بودند.
• تسلط به زبان عبری: او عبری را روان صحبت می‌کند. این موضوع بارها مستند شده و در سفرهای رسمی به اسرائیل، از جمله در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با وزیر خارجه‌ی اسرائیل در آوریل ۲۰۲۶، به زبان عبری سخنرانی کرده است. رسانه‌های صربی و اسرائیلی این سخنرانی را پوشش دادند و آن را نشانه‌ی نزدیکی شخصی و دیپلماتیک دانستند.

جوریچ خود را عمدتاً به‌عنوان یک صرب ارتدکس معرفی می‌کند، اما همزمان میراث یهودی‌اش را به‌طور علنی و مثبت بیان می‌کند و آن را بخشی از هویت خود می‌داند که بر دیدگاه سیاسی‌اش (از جمله حمایت قوی از روابط صربستان-اسرائیل) تأثیر گذاشته است.