تامل انتقادی بر نسبت فرهنگ، دین‌زدگی، اخلاق و عقلانیت در افغانستان

افغانستان سرزمینی است که شعر در آن تنها یک هنر نیست، بلکه بخشی از زندگی روزمره است. در کم‌تر جامعه‌ای می‌توان مردمانی را یافت که حتی بی‌آن‌که خواندن و نوشتن بدانند، ده‌ها بیت از مولانا، حافظ، سعدی، بیدل، رحمان‌بابا، خوشحال‌خان و شاعران محلی را از حفظ داشته باشند. در خانه‌ها، محفل‌ها، عروسی‌ها،…

امیر خسروِ گمشده

بیایید بپذیریم که امیر خسرو تنها شعر فارسی خود را ارزشمند می‌دانست و ماجرای شعر اردو برای او در نهایت این بود که اگر بی‌جم‌ها درخواست می‌کردند، از روی شوخی و خنده چیزی برایشان می‌گفت؛ اگر زنانی که تاب‌بازی می‌کردند اصرار می‌کردند، برای آنان چیزی می‌نوشت؛ اگر زنی در مهمانخانه یا مسافرخانه با…

آیا شعر فارسی به پایان رسیده است؟!

نیم قرنی از اثبات دوره «نیمایی» در شعر فارسی می‌گذرد. اگر دهه چهل را، دهه‌ی دوره نیمایی بدانیم، از این دوره به‌بعد، دیگر «شعرنو» ثابت شده بود. در تمامی این دهه‌ها، نام‌های فروغ، سپهری، اخوان، شاملو و… به‌عنوان نماینده‌های برجسته، مهم و قابل تأیید دوره نیمایی در نوشته‌ها، کتاب‌ها، مباحث و مقالات…

شعر اردو در فارسیِ غالب

در عصر غالب، جایگاه زبان فارسی عملاً از میان رفته بود و این زبان در میان طبقه‌ای کم‌نفوذ، واپسین نفس‌های زندگی خود را می‌شمرد. غالب این واقعیت را به‌طور کامل احساس می‌کرد. او دلبستگی بی‌پایانی به زبان فارسی داشت. به این حقیقت پی برده بود که زمانه آینده فارسی را فراموش خواهد کرد. به همین دلیل،…

مولانا وصی احمد و دیوان فارسی او

مولانا وصی احمد از عالمان و شاعران برجسته سنت اسلامی در شبه‌قاره هند به شمار می‌رود که در کنار مقام علمی و دینی، در عرصه شعر فارسی نیز طبع‌آزمایی کرده و دیوانی ارزشمند از خود به یادگار گذاشته است. وی در محیطی علمی و معنوی پرورش یافت و به خاندان اهل فضل و طریقت وابسته بود. انتساب او به سلسله‌های…

ترجمه‌های شعر اقبال به زبان‌های دیگر

کلام اقبال برای هر قوم، ملت، کشور و مذهب است. اهل قلم و صاحبان اندیشه، با درک جهان‌شمولی آن، کلام اقبال را ترجمه می‌کنند تا برای وطن، ملت و نسل‌های آینده خود راهی ترسیم کنند و هم‌زمان، با پیمودن این راه، برنامه‌ای برای دستیابی به مقصد و آرمان خویش نیز تنظیم نمایند؛ امری که موجب افزایش آگاهی…

شیخ محمد ایوب گورداسپوری؛ شاعر فارسی گوی پاکستانی

مرا کاری نباشد با مقامی که من بر مرکب دوران سوارم من آن چنگم که از یک ضرب مضراب هزاران نغمه بر خیزد ز تارم

پشتو و فارسی؛ دو زبان یک سرزمین، یک تاریخ و یک آینده

پشتو و فارسی؛ دو زبان دریک سرزمین

افغانستان سرزمینی است که تاریخ و فرهنگ آن در میان زبان‌ها و قوم‌های گوناگون شکل گرفته است. در این میان، پشتو و فارسی جایگاه ویژه‌ای دارند که اکثریت جمعیت این سرزمین به این دو زبان مادر تکلم می‌کنند؛ این دو زبان پرگوینده و ریشه‌دار که نسل‌های این سرزمین پی‌هم با آن‌ها سخن گفته، شعر سروده، داستان…

نورالعین واقف لاهوری و دیوان او

نورالعین واقف لاهوری از شاعران برجسته فارسی‌گوی سده دوازدهم هجری در قلمرو فرهنگی پنجاب و لاهور به‌شمار می‌آید. نام اصلی او نورالعین و تخلّصش واقف بود. وی در خانواده‌ای اهل علم و قضا پرورش یافت؛ پدر و جدّش هر دو از قضات شهر بَتاله (از توابع لاهور آن روزگار) بودند. این پیشینه علمی و دینی، در…

زندگی و آثار ادبی و شعری اسد ملتانی

اسد ملتانی شخصیتی چندبُعدی بود: شاعر، پژوهشگر اقبالیات، روزنامه‌نگار و کارمند عالی‌رتبۀ دولتی. شعر او آیینۀ اندیشۀ اسلامی و ملی در دورۀ شکل‌گیری پاکستان است و پیوندی استوار با سنت فکری اقبال دارد. او را می‌توان از نمایندگان برجستۀ شعر هدفمند اردو و فارسی در سدۀ بیستم دانست؛ شاعری که «سوز دل»…

من تو شدم، تو من شدی

این شعر صرفاً نمونه‌ای برجسته از شعر فارسی نیست، بلکه اعترافی به حقیقتی جهانی و باطنی است که قرن‌ها در مناطق مختلف جهان، زبان‌ها و طبقات فکری گوناگون، به‌صورت مشترک وجود داشته است. هنگامی که عشق به اوج خود می‌رسد، تمام ساخته‌ها و مرزهای زبان، مذهب و جغرافیا ذوب می‌شوند و آگاهی سراسر جهان هستی…

فلسفه، دین و حکمت: از دیدگاه اقبال

از نظر اقبال، روح فلسفه، اندیشه آزاد است. فلسفه هر حکم و هر نظریه‌ای را مورد پرسش قرار می‌دهد. فلسفه مفروضاتی را که بدون نقد در اندیشه انسانی پذیرفته شده‌اند آشکار می‌سازد. در نهایت، مسیر آن یا به انکار ختم می‌شود یا به پذیرش این حقیقت که «عقل محض به حقیقت مطلق دسترسی ندارد.» اساس واقعی دین…

حافظ و هرمز

سلطان محمد دوم بهمنی، که میان سال‌های ۱۳۷۸ تا ۱۳۹۷ بر دکن حکومت می‌کرد، حافظ را به پایتخت خود، گلبرگه، دعوت کرد. حافظ سفر را آغاز کرد، اما در بندر هرمز از تصمیم خود منصرف شد و شعری برای سلطان فرستاد که در آن توضیح می‌داد نمی‌تواند بوستان‌ها، شراب‌ها و دوستان محبوبش را در برابر ثروتی که سلطان…

ساغر صدیقی؛ شاعری که از اوج شهرت به تنهایی و فراموشی رسید

ساغر صدیقی، شاعر برجسته اردو، با وجود استعداد درخشان و محبوبیت فراوان، زندگی پرفرازونشیبی را تجربه کرد. این گزارش، زندگی او را از دوران کودکی و آغاز شاعری تا مهاجرت به پاکستان، شهرت ادبی، سال‌های دشوار پایانی عمر و میراث ماندگارش در شعر اردو مرور می‌کند.