عرفان و تصوف
-
معرفی کتاب تاریخ چشت و مشایخ چشتیه
کتاب «تاریخ چشت و مشایخ چشتیه و خدمات فرهنگی ایشان در قارههای جهان» اثر الحاج سید احمد شاه چشتی مودودی، با تمرکز بر پیشینه چشت شریف و سیر تاریخی طریقت چشتیه، به بررسی میراث عرفانی افغانستان و نقش مشایخ این طریقت در گسترش معارف اسلامی، زبان و ادبیات فارسی و خدمات فرهنگی و اجتماعی در خراسان…
-
خواجه" بندهنواز گیسودراز" پیونددهنده عرفان اسلامی، زبان فارسی و فرهنگ دکن
تاریخ زبان و ادبیات فارسی در شبهقاره هند، تنها تاریخ حضور یک زبان در دربارهای سلطنتی و دستگاههای اداری نیست؛ بلکه روایتی گسترده از ارتباطات علمی، اندیشههای عرفانی، ترجمه، آموزش و تعامل میان فرهنگهای گوناگون است. در این تاریخ، عارفان و دانشمندانی نقش مهمی ایفا کردند که با بهرهگیری از زبان…
-
الگوهای زبانی مشترک در ادبیات صوفیانه پنجابی و فارسی
به طور عمده، اهداف این پژوهش کاوش در الگوهای زبانی مشترکی است که در ادبیات صوفیانه زبانهای پنجابی و فارسی رخ میدهند، و همچنین بررسی اینکه چگونه این الگوها توسط شاعران صوفی برای انتقال حقایق معنوی به کار گرفته میشوند. پرسشهای پژوهش عبارتند از: الگوهای زبانی مشترکی که در ادبیات صوفیانه زبانهای…
-
عارف قادری _ بری امام _ میراث تصوف ایرانی
بری امام به سلسله قادریه (Silsila Qadria) تعلق داشت؛ سنتی صوفیانه که با عارف صوفی ایرانی عبدالقادر جیلانی مرتبط است. او بهطور گسترده بهعنوان یک راهنمای معنوی مورد احترام است و مزار او به یکی از مکانهای مهم زیارتی برای پیروان سلسله قادریه تبدیل شده است.
-
" پیر چناسی " مزار فرضیِ یک پیر خیالی
در فضاهای چناسی، پرچمهای سیاه و سرخ و بیرقهای سبز در اهتزازند. تکههای پارچهای که ناتوانان برای برآورده شدن آرزوهایشان بستهاند، در گوشه و کنار دیده میشوند. تمام سنگهای محوطه مزار رنگآمیزی شدهاند. رنگهای تیره در قسمت بالایی گنبد، مزار را چشمنواز کردهاند. داخل مزار نیز با دقت و اهتمام…
-
خواجه شیخ علاءالدین انصاری ، صوفی مدفون در دکن
حضرت خواجه شیخ علاءالدین انصاری، که در منابع و روایتهای محلی با عنوان لادلی مشایخ نیز شناخته میشود، شخصیتی صوفی از سده چهاردهم میلادی و وابسته به سنت چشتیه معرفی شده است. بر اساس روایت مکتوبی که درباره پیشینه زیارتگاه آلاند منتشر شده، او در سال ۷۲۰ق/۱۳۲۰م در حوالی دهلی زاده شد و در سال ۷۸۳ق/۱۳۸۱م…
-
سلسله سهروردیه؛ خاستگاه، اصول و میراث معنوی
سهروردیه یکی از طریقتهای مهم تصوف اسلامی است که با ابوالنجیب سهروردی آغاز شد و بهوسیله شهابالدین عمر سهروردی گسترش و نظاممند شد. این مقاله به مبانی فکری و معنوی سهروردیه، جایگاه ذکر، تزکیه نفس، شریعت و طریقت و نقش خانقاهها میپردازد و در ادامه، شخصیتهایی مانند بهاالدین زکریای مولتانی…
-
سلسله نقشبندیه؛ خاستگاه، اصول و میراث معنوی
نقشبندیه یکی از مهمترین طریقتهای عرفانی در جهان اسلام است که ریشههای آن به سنت خواجگان در آسیای مرکزی بازمیگردد و با بهاءالدین نقشبند به هویت و گسترش بیشتری دست یافت. این مقاله به اصول معنوی نقشبندیه، از جمله ذکر خفی، حضور قلب، تزکیه نفس و پیوند شریعت و طریقت میپردازد و در ادامه، شخصیتهای…
-
سلسله قادریه؛ پیدایش، گسترش و میراث معنوی
سلسله قادریه یکی از طریقتهای مهم صوفیانه در جهان اسلام است که در بغداد و با شیخ عبدالقادر گیلانی پیوند دارد. این مقاله به زمینه تاریخی شکلگیری قادریه، زندگی و تعالیم شیخ عبدالقادر گیلانی، اصولی مانند تزکیه نفس، ذکر و خلوت و همچنین شاخههای گوناگون این سلسله در مناطق مختلف میپردازد. در ادامه،…
-
تصوف در پاکستان؛ میراثی دینی و فرهنگی
تصوف یکی از جریانهای ریشهدار مذهبی و فرهنگی در پاکستان است و چهار سلسله چشتیه، قادریه، نقشبندیه و سهروردیه از مهمترین طریقتهای آن به شمار میروند. این مقاله به پیشینه و گستره تصوف، جایگاه خانقاهها و زیارتگاهها و بهویژه سلسله چشتیه میپردازد و آموزههایی مانند محبت، مدارا و خدمت به مردم…
-
درگاه حضرت خواجه لادلی مشایخ علاءالدین انصاری در آلاند شریف بخش دوم و پایانی،
ورود حضرت لادلی مشایخ به گلبرگه با دیدار او با شماری از مشایخ منطقه همراه شد. در میان این شخصیتها، حضرت سراجالدین جنیدی جایگاه ویژهای داشت. بر اساس روایتهای سنتی، لادلی مشایخ چند بار برای دیدار با سراجالدین جنیدی تلاش کرد و سرانجام در سومین کوشش موفق به ملاقات او شد. این دیدار نقطه عطفی…
-
پیر نورالحق قادری؛ عالم دینی و نویسنده در حوزه معارف اسلامی
مروری بر زندگی علمی، دینی و فرهنگی پیر نورالحق قادری دارد و به پیشینه خانوادگی او در طریقت قادریه، تحصیل در علوم اسلامی و آموزش در زمینه تفسیر قرآن، حدیث، فقه، اصول فقه، عقاید، تصوف و زبان عربی میپردازد. همچنین فعالیتهای او در زمینه تدریس، ارشاد دینی، تربیت طلاب، نگارش آثار اسلامی، گفتوگوی…
-
سید ناصرالدین محمد اسدالرحمن قدسی و شعر فارسی ایشان
از منظر تاریخ ادبیات فارسی–اردویی عرفانی، اسدالرحمن قدسی را میتوان در امتداد سنت شعر صوفیانهٔ کلاسیک دانست؛ سنتی که از سنایی، عطار و مولوی آغاز میشود و در شبهقاره با امیرخسرو، بیدل دهلوی و اقبال لاهوری تداوم مییابد.
-
احوال و نسب ملا شاه بدخشی
ملا شاه بدخشی افزون بر مقام عرفانی، شاعری توانا بود و در غزلها تخلص «شاه» داشت. مجموعهٔ اشعار او مشتمل بر دیوان، رباعیات، مثنویات و مکتوبات است و مضامین آن سرشار از معارف الهی و اشارات عرفانی است. از جمله در وصف مقام فنا و بقا، اشعاری سروده که نشاندهندهٔ تجربهٔ شخصی او در سلوک است.
-
زندگی و آثار بهاالدین زکریا ملتانی
بهاالدین زکریا به «شیخالاسلام» شهرت داشت؛ لقبی که نشاندهنده جایگاه بلند علمی او در فقه و معارف دینی است. وی نهتنها عارفی صاحبحال، بلکه فقیهی آگاه به دقائق احکام بود. از جمله آثار منسوب به او کتابی است به زبان فارسی با عنوان «اوراد». گرچه نام آن «اوراد» است، اما در حقیقت اثری جامع در بیان…
-
زندگی نامه، اندیشه و شعر فارسیِ پیر سید مهر علی شاه گیلانی
پیر مهر علی شاه طبعی لطیف و ذوقی سرشار داشت. بسیاری از حالات وجدانی او در قالب اشعار فارسی تجلی یافته است. در سفر مدینهٔ منوره، حالتی روحانی بر وی عارض شد و دو غزل نعتیه بر زبانش جاری گشت. مطلع یکی از آن دو چنین است: من ندانم بادهام یا باده را پیمانهام عاشق شوریدهام یا عشق یا جانانهام
-
شاه عبداللطیف بهتائی، سند یگانه و یکپارچه میخواهد!
شاه عبداللطیف بهتائی تنها یک شاعر نبود، بلکه روح، هویت و زبانِ فرهنگِ سند بود. در شعر او، یاد و نامِ خاک، رودخانه، کویر، دریا و مردمِ با محبتِ سند موج میزند. محور اصلی اندیشه بهتائی "انسان" و "وحدت (یگانه بودن)" است. از همین رو، اگر امروزه سخنی از تقسیمِ سند به میان میآید، لازم است آن را…
-
من تو شدم، تو من شدی
این شعر صرفاً نمونهای برجسته از شعر فارسی نیست، بلکه اعترافی به حقیقتی جهانی و باطنی است که قرنها در مناطق مختلف جهان، زبانها و طبقات فکری گوناگون، بهصورت مشترک وجود داشته است. هنگامی که عشق به اوج خود میرسد، تمام ساختهها و مرزهای زبان، مذهب و جغرافیا ذوب میشوند و آگاهی سراسر جهان هستی…
-
رونمایی از کتاب همایش بینالمللی همزیستی مسالمتآمیز با ظرفیت تصوف در هند
کتاب «مجموعه مقالات کنفرانس بینالمللی صوفی - ۲۰۲۴ - اورنگآباد» (با شناسه بینالمللی ISBN: 978-93-340-0726-8) سند علمی و مکتوب همایشی است که در تاریخ ۳ فوریه ۲۰۲۴ با محوریت «همزیستی مسالمتآمیز با استفاده از ظرفیت اهل تصوف و طریقت هند» برگزار شد. این رویداد بینالمللی حاصل پیوند راهبردی میان…
-
بازخوانی پیوندهای ریشهدار تاریخی، فرهنگی، ادبی، دینی، اقتصادی و معماری میان دو تمدن بزرگ
خیبرپختونخوا؛ در سایهروشن فرهنگ ایران
در گستره پهناور تاریخ، کمتر ملتی را میتوان یافت که همچون ایران و پاکستان (بهعنوان نگین درخشان و چهارراه تمدنی شبهقاره هند)، چنین پیوند عمیق، ریشهدار، ساختاری و ناگسستنی با یکدیگر داشته باشند. مرزهای جغرافیایی و خطوط سیاسی میان این دو سرزمین، هرچند در دوران معاصر و تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیک،…
-
میراث ماندگار زبان و شعر فارسی در گولره شریف؛ نگاهی به کتیبههای آرامگاه پیر مهرعلی شاه
بررسی میدانی و تحلیل محتوای کتیبهها نشان میدهد که شعر فارسی در این مجموعه، فراتر از یک عنصر تزئینی به کار رفته است. قرار گرفتن اشعار در کنار آیات قرآن و احادیث، به آنها کارکردی معنایی بخشیده و در بسیاری از موارد، شعر نقش واسطهای میان متن مقدس و تجربه عرفانی مخاطب پیدا کرده است. به بیان دیگر،…
-
عرس حضرت بهاالدین زکریای ملتانی؛ میراثی از دانش، محبت و مدارا
این مقاله با نگاهی به عرس حضرت بهاالدین زکریای ملتانی، به جایگاه تاریخی و معنوی مولتان و میراث عرفانی و علمی این شهر میپردازد. نویسنده بر اهمیت حفظ اماکن تاریخی، فراهم کردن امکانات مناسب برای زائران و احیای میراث علمی و مکتوب مولتان تأکید میکند و مدرسه بهائیه حضرت زکریا را نمونهای از جایگاه…
-
غیر داستانی: زبان تصوف
رازهای محبوبان: راهنمای زبان مقدس عشق صوفیانه
ترجمه یک کتاب مربوط به سال ۱۹۵۱، راهنمای ارزشمندی به زبان انگلیسی درباره واژگان تصوف ارائه میدهد و مفاهیم عرفانی و معانی معنوی آن را بررسی میکند؛ بهویژه برای کسانی که با زبان اردو یا فارسی آشنایی کافی ندارند.
-
دوره تخصصی «نثر فارسی صوفیانه» از خاستگاه تصوف تا خوانش و تحلیل متون کلاسیک فارسی
دوره تخصصی «نثر فارسی صوفیانه» درهند
نثر صوفیانه یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین شاخههای نثر فارسی است که در شکلگیری اندیشه، فرهنگ، اخلاق، فلسفه و ادبیات فارسی نقش چشمگیری داشته است. آثار صوفیانه فارسی تنها مجموعهای از آموزههای عرفانی نیستند، بلکه گنجینهای ارزشمند از تاریخ اندیشه، زبان و ادبیات فارسی، فرهنگ اجتماعی و تجربه…
-
مقاله شائسته نزهت، زن نویسنده پاکستانی
بسنت و تصوف
جشنواره بسنت که نزد برخی ها از آیینهای جشن بهاری محسوب می شود، اخیراً توسط برخی از علما به عنوان یک آیین صرفاً مذهبی هندو و حرام اعلام شده است. نویسنده ضمن روشن کردن واقعیت تاریخی این آیین، آن را به تصوف پیوند میدهد که صرفاً برای فراهم آوردن فرصتی برای شادی به جامعه برگزار می شود.
-
نگاهی به کتاب ’’عرفانِ حافظ‘‘ اثر مولانا اشرف علی تهانویؒ
تهانویؒ که از اکابر علمای دیوبند و از خلفای ارشد حضرت امداد الله مهاجر مکیؒ بود، در این کتاب میکوشد میان ادب عرفانی فارسی و تصوف سنّیِ منضبط به شریعت پیوندی روشن و قابل اعتماد برقرار کند. از همین رو، «عرفان حافظ» نه شرحی ادبیِ صرف است و نه تفسیر ذوقیِ رها شده، بلکه شرحی سلوکی–تعلیمی است که…
-
زندگی و آثار اشرف علی تهانوی
اشرف علی، دانشمندی دینی، صوفی، واعظ و نویسندهای برجسته بود و آثار فراوانی در موضوعات مختلف از جمله تفسیر، حدیث، منطق، کلام، عقاید و تصوف از خود به یادگار گذاشت. وی از شیفتگان مولوی بود و در مجالس وعظ خود از ابیات مثنوی معنوی فراوان بهره میبرد. بیشتر آثار او به زبان اردو نگاشته شده است.
-
ریشه ایرانی شخصیت های شبه قاره
نگاهی به زندگی و آثار سید خیرالدین ابوالمعالی کرمانی لاهوری (۹۶۰–۱۰۲۴ ق)
خاندان ابوالمعالی اصالتاً از کرمان بودند. در آغاز قرن دهم هجری به هند کوچ کردند و در پنجاب مستقر شدند. این خاندان با طریقت قادریه ارتباطی عمیق داشت و چند نسل در عرفان و حدیث فعال بودند. ابوالمعالی از نخستین شاعرانی است که شطحیات عرفانی را در شعر فارسی لاهور رواج داد.
-
مقاله دکتر صغری صدف، زن نویسنده معروف پاکستان
سفر ترویجی اندیشه های صوفیانه در ایالت پنجاب پاکستان
دکتر صغری صدف، زن نویسنده معروف پاکستان در این مقاله خود به سفر ترویجی اندیشه های صوفیانه در ایالت پنجاب پاکستان بررسی کرده است.
-
صوفی های جعلی و خرافات در پاکستان
فرهنگ تازه اتهام زنی به جن ها پس از ارتکاب جرم در پاکستان
شکی نیست که اسلام از طریق صوفی ها در شبه قاره گسترش یافت و آنها نقش بسیار مهمی در ترویج اسلام داشتند. با این حال، این نیز یک واقعیت است که در عصر حاضر، صوفی های قلابی زیادی در منطقه شبه قاره، از جمله در پاکستان، وجود دارند که با اعمال شنیع خود به اسلام توهین میکنند. بنابراین، این گزارشی در…