روابط زیمبابوه و ایران در قرن بیستویکم
مقدمه
قرن بیستویکم شاهد تشدید روابط میان زیمبابوه و جمهوری اسلامی ایران بوده است. این تشدید روابط به تأسیس سفارت زیمبابوه در تهران در سال ۲۰۰۳ انجامید. هر دو کشور دشمن مشترکی در غرب دارند. فشاری که دو کشور از سوی غرب متحمل شدهاند، موجب تقویت روابط دوجانبه میان آنها شده است. تشدید روابط زیمبابوه و ایران از طریق سفرهای رسمی دولتی، روابط دیپلماتیک، توافقنامههای تجاری و حمایت متقابل در مجامع بینالمللی نمود یافته است. نتیجه نهایی، شکلگیری رابطهای بوده که برای هر دو کشور سودمند بوده است.
روابط زیمبابوه – ایران
تشدید روابط میان زیمبابوه و ایران عمدتاً ناشی از این واقعیت است که هر دو کشور دشمنی مشترک در غرب دارند. جمهوری اسلامی ایران، همانند جمهوری زیمبابوه، هدف موجی بیسابقه از خصومت کشورهای غربی به رهبری ایالات متحده آمریکا قرار گرفته است. این خصومت عمدتاً به دلیل پایبندی تهران به توسعه انرژی هستهای بوده است. در پی این موضوع، رژیم تحریمهایی علیه ایران به دلیل برنامه هستهای اعمال شد. ایالات متحده در رأس تبلیغات و اتهامزنیها علیه ایران مبنی بر تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای قرار داشته است.
همانند ایران، زیمبابوه نیز تحت تحریمها قرار گرفته است. در مورد زیمبابوه، برنامه اصلاحات سریع ارضی با محکومیت کشورهای غربی مواجه شد. این برنامه از سوی غرب بهعنوان چالشی علیه سیاستهای آنان و امتناع زیمبابوه از اداره اقتصاد خود بر اساس دیکتههای صندوق بینالمللی پول، بانک جهانی و تفکر کلی غربی معرفی و تفسیر شد. در نتیجه، کمکهای عمومی صندوق بینالمللی پول، بانک جهانی و دولتهای غربی به زیمبابوه محدود گردید. سرمایهگذاران غربی نیز در واکنش به مشکلات سیاسی و اقتصادی مداوم از این کشور خارج شدند و این امر به بحران ارز خارجی زیمبابوه دامن زد. کمبود ارز خارجی به کمبود کالاهای اساسی و اختلال در تأمین خدمات پایه منجر شد.
فشار اعمالشده از سوی غرب، زیمبابوه را وادار کرد تا سیاست «نگاه به شرق» را تدوین کند؛ سیاستی که هدف آن جلب دوستانی بود که شرایط این کشور را درک میکردند. در میان کشورهای متعددی که مورد توجه قرار گرفتند، جمهوری اسلامی ایران نیز قرار داشت. این امر در زمانی رخ داد که ایران نیز به دلیل تلاش برای توسعه انرژی هستهای، با روابط خصمانه مشابهی از سوی غرب مواجه بود.
از اینرو، همبستگی میان دو کشور نشاندهنده مقاومت در برابر سلطه غرب بر نظام بینالملل، بهویژه در زمینه کنترل تسلیحات، توافقهای خلع سلاح، بیاعتنایی به چندجانبهگرایی و تداوم گرایشهای یکجانبهگرایانه است. استانداردهای دوگانه کشورهای غربی در قبال زیمبابوه و ایران زمانی آشکار میشود که هر دو کشور بهعنوان «پایگاههای استبداد» معرفی شدهاند.
رئیسجمهور فقید زیمبابوه، آقای رابرت موگابه، توضیح داد که زیمبابوه و ایران بهطور ناعادلانهای از سوی ایالات متحده و متحدان غربیاش بدنام خوانده و مجازات شدهاند، صرفاً به دلیل مواضع اصولیای که در سطوح داخلی و بینالمللی اتخاذ کردهاند. همتای وقت او، رئیسجمهور محمود احمدینژاد، نیز بیان کرد که دوستی زیمبابوه و ایران بر پایه موضعی اصولی علیه مداخله آمریکا و غرب استوار است.
افزون بر این، همکاری زیمبابوه و ایران از این واقعیت ناشی میشود که دو کشور دارای پیشینههای انقلابی مشترکی هستند که عمدتاً با مقاومت شدید در برابر یورش امپریالیستی غرب مشخص میشود. زیمبابوه پس از یک مبارزه طولانی آزادیبخش از بریتانیا استقلال یافت و تا امروز نیز، هرچند در شرایط متفاوت پس از استقلال، همچنان همان مبارزه را ادامه میدهد. در دهههای گذشته، غرب به رهبری آمریکا و بریتانیا، زیمبابوه را به دلیل سیاست قاطع و بسیار محبوب بومیسازی اقتصادی، بدنام خوانده و مجازات کرده است. زیمبابوه هزینه این سرپیچی را با مجموعهای از تحریمها و انزوا پرداخت کرده است.
در سوی دیگر، ایران از زمان سرنگونی یک رژیم دستنشانده غرب در انقلاب ۱۹۷۹، همواره در معرض مداخلههای ناعادلانه غرب قرار داشته است؛ از جنگ ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸ عراق علیه ایران گرفته تا مخالفتهای کنونی با برنامههای هستهای آن. از این منظر، همبستگی و روابط نوین میان زیمبابوه و ایران باید واکنشی به گرایش آمریکا و متحدان غربیاش به بیاعتنایی به توافقهای دوجانبه کنترل تسلیحات، خلع سلاح و بیاحترامی آشکار به چندجانبهگرایی تلقی شود.
به گفته رئیسجمهور موگابه، زیمبابوه و ایران باید در برابر آمریکا و «نظامهای شرور» آن ایستادگی کنند و افزود که ضروری است دو کشور با یکدیگر همکاری کرده و سازوکاری برای دفاع از خود طراحی کنند.
رئیسجمهور احمدینژاد نیز توضیح داد که زیمبابوه و ایران برداشتهای مشترکی دارند، زیرا هر دو مخالف سلطهجویی و کنترل قدرتهای متکبر هستند و هر دو در گذشته از این سلطه آسیب دیدهاند.
هر دو کشور همچنین با گرایشهای گاهبهگاه یکجانبهگرایانه آمریکا مخالفاند و آنچه را استانداردهای دوگانه آمریکا و متحدان غربیاش میدانند، رد میکنند. روابط میان دو کشور تشدید شده است، زیرا هر دو احساس میکنند نه به دلیل سوءحکمرانی یا نقض حقوق بشر، بلکه به دلیل جسارت در سرپیچی و مقابله مستقیم با غرب مجازات شدهاند.
ایالات متحده ایران را به دلیل خودداری از توقف غنیسازی اورانیوم محکوم میکند و مدعی است که این برنامه برای تولید سلاح هستهای است، حال آنکه واقعیت این است که انرژی هستهای میتواند برای اهداف صلحآمیز و در جهت توسعه مورد استفاده قرار گیرد.
تحقیر مشترکی که دو کشور از سوی غرب و آمریکا تجربه کردهاند، به شکلگیری روابطی نزدیک میان آنها انجامیده است. با مراجعه به تاریخ نیز، استانداردهای دوگانه غرب و متحدانش آشکار میشود؛ آمریکا با عربستان سعودی روابط دوستانه دارد، در حالی که این کشور دموکراتیک نیست. آمریکا همچنین با کویت روابط دوستانه دارد، در حالی که آن نیز دموکراتیک محسوب نمیشود.
از اینرو، ریاکاری و استانداردهای دوگانه ویژگی بارز سیاست خارجی آمریکا است. افزون بر این، دو کشور به این دلیل به یکدیگر نزدیک شدهاند که غرب در هر دو کشور تلاش کرده است تغییر رژیم ایجاد کرده و دولتهایی مطلوبتر برای تضمین منافع غرب روی کار آورد. به گفته والتر کانشتاینر، معاون وقت وزیر خارجه آمریکا در امور آفریقا، دولت وقت موگابه غیرقانونی و غیرعقلانی بود، زیرا دموکراتیک نبود، و وضعیت سیاسی موجود غیرقابل قبول تلقی میشد؛ از اینرو آمریکا به کشورهای همسایه فشار وارد میکرد تا این وضعیت را تغییر دهند. غرب همچنین از طریق تحریم دولت کنونی ایران، در پی ایجاد تغییر رژیم غیرقانونی در این کشور بوده است.
همکاری میان دولتها اساساً زمانی شکل میگیرد که منافع مشترک وجود داشته باشد. در این مورد، شرایط مشترک و دشمن مشترک در غرب، زیمبابوه و ایران را به هم نزدیک کرده است. همکاری میان دو کشور همچنین ناشی از اصول مشترکی است که هر دو به آن پایبند هستند.
رئیسجمهور وقت ایران، محمود احمدینژاد، در جریان سفر رسمی خود به زیمبابوه، اعلام کرد که او و موگابه اصل مشترکی در زمینه حفظ و احترام به حاکمیت دولتها و عدم مداخله در امور داخلی کشورهای مستقل دارند. هر دو رهبر بر حق خود برای دفاع از امنیت و استقلال کشورشان تأکید داشتند. آنها معتقدند که با متهم کردن این دو کشور به نقض حقوق بشر و حاکمیت قانون و تلاش برای تغییر رژیم، غرب نشان داده است که به استقلال و تمامیت ارضی آنها احترام نمیگذارد. با این حال، اصول سیاست خارجی این کشورها بر حفظ حاکمیت، استقلال، تمامیت ارضی و منافع ملی استوار است.
رئیسجمهور احمدینژاد در توضیح بیاعتنایی آمریکا به استقلال ایران اظهار داشت که ایران همواره هدف تبلیغات منفی و تهدیدهای متعدد کشورهای غربی بوده است. هر دو کشور در مورد مسائل نظم جهانی معاصر دیدگاههای مشترکی دارند و معتقدند تحریمهای اعمالشده علیه آنها نتیجه تعارض جدی میان دولتهای انقلابی و دولتهای مورد حمایت امپریالیسم است. آنها گرایشهای امپریالیستی غرب را که در پوشش جنبشهای دموکراتیک و با هدف بازگرداندن دستاوردهای استقلال کشورهای انقلابی صورت میگیرد، محکوم میکنند.
ایران و زیمبابوه بر این باورند که بحرانی که با آن مواجهاند بخشی از یک توطئه گسترده امپریالیستی برای برکناری اجباری رهبران و حکومتهای انقلابی است. آنچه دو کشور را متحد کرده، بیاعتمادی عمیق به غرب و سوءظن نسبت به انگیزههای پنهان آن است. از دیدگاه آنها، نئولیبرالیسم راهبردی غربمحور برای بازپسگیری سلطه بر دولتهای مستقل به شمار میرود.
در همین راستا، در نوامبر ۲۰۰۹، رئیسجمهور وقت موگابه حمایت خود را از برنامههای هستهای ایران و بهرهبرداری از منابع طبیعی آفریقا و دیگر کشورهای در حال توسعه اعلام کرد. دو کشور بر اصل عدم مداخله در امور داخلی تأکید دارند و معتقدند تنها کشورهایی که فاقد سلاح هستهای هستند میتوانند درباره پیگیری توانمندیهای هستهای ایران قضاوت آگاهانهای داشته باشند. موگابه توضیح داد که هر دو کشور عضو جنبش عدم تعهد هستند و تاریخ مشترکی از مبارزه با استعمار و امپریالیسم دارند.
در سال ۲۰۰۶، موگابه حمایت خود را از ایران اعلام و مداخله غرب در امور ایران را محکوم کرد و گفت کشورهای غیرمتعهد باید در برابر این «افراد شرور و نظامهای شرورشان» ایستادگی کنند. هر دو کشور مدعی پایبندی به اصل عدم مداخله در روابط بینالملل هستند. در همین چارچوب، ایران از نحوه برگزاری انتخابات هماهنگ و انتخابات دور دوم ریاستجمهوری در زیمبابوه انتقاد نکرد و نتایج انتخابات ریاستجمهوری مارس و ژوئن را تأیید کرد. موگابه توضیح داد که ایران و زیمبابوه در باور به حاکمیت و استقلال همفکر هستند و تأکید کرد که انقلابیون همعقیده بهناحق به دلیل دفاع از استقلال و حاکمیت خود محکوم میشوند. او تعهد داد که هر دو ملت از تمامیت ارضی و حاکمیت یکدیگر در برابر هرگونه تجاوز دفاع خواهند کرد.
رئیسجمهور احمدینژاد نیز اظهار داشت که هر دو کشور به حفظ استقلال و حاکمیت خود باور دارند و افزود که همه ملتها نزد خدای آفریننده و مهربان محترماند، اما برخی کشورهای ستمگر و متکبر میخواهند مردم را از حقوق، صلح و رفاه محروم کنند.
روابط دیپلماتیک دو کشور با تأسیس سفارت زیمبابوه در تهران در سال ۲۰۰۳ تقویت شد. همچنین تبادل سفرهای دیپلماتیک سران دو کشور نشاندهنده عمق این روابط است. در سالهای ۲۰۰۳، ۲۰۰۶ و ۲۰۰۷، رئیسجمهور موگابه برای امضای توافقنامههای تجاری به ایران سفر کرد. در سپتامبر ۲۰۰۷، وی برای شرکت در نشست وزرای جنبش عدم تعهد درباره حقوق بشر به تهران دعوت شد. از سوی دیگر، رئیسجمهور احمدینژاد نیز در آوریل ۲۰۱۰ برای افتتاح نمایشگاه بینالمللی تجارت زیمبابوه به این کشور دعوت شد.
زیمبابوه از زمان استقلال تاکنون میزبان رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران، آیتالله علی خامنهای، و رؤسایجمهور آیتالله اکبر هاشمی رفسنجانی، سید محمد خاتمی، محمود احمدینژاد، حسن روحانی و سید ابراهیم رئیسی بوده است.
در جریان سفر رئیسجمهور رئیسی به زیمبابوه در ۱۳ ژوئیه ۲۰۲۳، ایران و زیمبابوه ۱۲ توافقنامه برای تقویت روابط دوجانبه امضا کردند. این توافقها شامل یادداشتهای تفاهم در حوزههای کشاورزی، داروسازی، مخابرات، پژوهش، علم و فناوری بود.
رئیسجمهور زیمبابوه، امرسون منانگاگوا، پس از فرود هواپیمای رئیسجمهور ایران در پایتخت این کشور، هراره، در باند فرودگاه از وی با عنوان «برادر من» استقبال کرد. صدها نفر، از جمله بسیاری از اعضای جامعه مسلمان زیمبابوه، با در دست داشتن بنرهای خوشآمدگویی در فرودگاه بینالمللی رابرت موگابه حضور یافتند.
در یک سخنرانی ویژه که سفیر ایران در زیمبابوه، آقای احمد عرفانیان، در ۲۵ اکتبر ۲۰۱۸ در مؤسسه مطالعات دیپلماتیک هراره ایراد کرد، وی اظهار داشت که روابط میان زیمبابوه و ایران در آینده بیش از پیش گسترش خواهد یافت. وی در سخنرانی اصلی خود بر روابط خوب دو کشور تأکید کرد که به سال ۱۹۷۹ بازمیگردد؛ زمانی که روابط دیپلماتیک میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری زیمبابوه برقرار شد و معاون رئیسجمهور فقید زیمبابوه، دکتر سایمون موزندا، بهعنوان رئیس هیئت به تهران سفر کرد و با امام خمینی(ره)، بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران، دیدار داشت. سفیر عرفانیان بار دیگر تأکید کرد که روابط کشورش با زیمبابوه، علیرغم تحریمهایی که ایالات متحده به دلایل متفاوت علیه هر دو کشور اعمال کرده است، همچنان تقویت خواهد شد.
بر پایه این روابط ممتاز، وی توضیح داد که تهران و هراره تاکنون چندین نشست کمیسیون دائمی مشترک برگزار کردهاند که در آن دهها توافقنامه و یادداشت تفاهم با هدف گسترش همکاریهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی و نیز تدوین مواضع مشترک در موضوعات مورد علاقه دوجانبه امضا شده است. او تصریح کرد که برنامه هستهای ایران صلحآمیز است و صرفاً برای تولید انرژی و نه ساخت بمب هستهای طراحی شده است.
سفیر همچنین زیمبابوهایها را تشویق کرد تا با معرفی «برند زیمبابوه»، تصویر مخدوش این کشور در جامعه بینالمللی را بهبود بخشند.
در سخنان پایانی خود، سفیر احمد عرفانیان از تداوم تحکیم و رشد همکاری، مشارکت و تعامل میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری زیمبابوه عمیقاً قدردانی کرد.
سفیر کنونی ایران در زیمبابوه، آقای امیر حسینی، اخیراً اعلام کرد که زیمبابوه و ایران همکاری خود را در بخشهای راهبردی کلیدی از جمله بهداشت، انرژی، کشاورزی، معدن، آموزش و گردشگری افزایش خواهند داد و با تکیه بر روابط سیاسی مستحکم، پیوندهای اقتصادی، تجاری و سرمایهگذاری میان دو کشور را تعمیق خواهند بخشید.
وی افزود که روابط نزدیک سیاسی دو کشور، علیرغم تأثیر تحریمهای غیرقانونی غرب، پایهای محکم برای گسترش تعاملات اقتصادی فراهم کرده است. در مصاحبهای با رسانههای زیمبابوه، سفیر حسینی گفت دو کشور به این درک مشترک رسیدهاند که روابط سیاسی دوجانبه آنها در بالاترین سطح خود قرار دارد و ضروری است این حسن نیت به دستاوردهای اقتصادی ملموس تبدیل شود.
در سال ۲۰۲۵، معاون رئیسجمهور کنستانتینو چیونگا در کنفرانس سرمایهگذاری اقتصادی آفریقا–ایران در تهران شرکت کرد؛ کنفرانسی که هدف آن تقویت پیوندهای تجاری میان دو کشور بود.
در ژوئیه ۲۰۲۴ نیز معاون رئیسجمهور کمبو موهادی به همراه بیش از ۸۰ مقام خارجی در مراسم تحلیف رئیسجمهور ایران، مسعود پزشکیان، در ساختمان مجلس در تهران حضور یافت. حضور وی به نمایندگی از رئیسجمهور منانگاگوا نمادی از تعهد زیمبابوه به تقویت روابط دوجانبه با ایران تلقی میشود.
مجامع بینالمللی
او زیمبابوه و ایران را «ملتهایی پیشگام و انقلابی» توصیف کرد که با تعهدی مشترک به اصلاح نظام حکمرانی جهانی برای تضمین عدالت و برابری میان دولتها متحد شدهاند. هر دو کشور تحت تحریمهای ایالات متحده آمریکا قرار دارند؛ تحریمهایی که با هدف ایجاد تغییر رژیم اعمال شدهاند.
با وجود این، سفیر حسینی خاطرنشان کرد که زیمبابوه و ایران همچنان از مدافعان فعال اصلاح نظم بینالمللی هستند؛ نظمی که حقوق برابر همه ملتها را، فارغ از اندازه، قدرت اقتصادی یا توان نظامی آنها، تضمین کند.
در سطح چندجانبه، بهویژه در چارچوب سازمان ملل متحد، سفیر حسینی گفت که دو کشور بهطور مستمر مواضع خود را در مقابله با سلطه و مداخلهگری غرب هماهنگ کردهاند. وی همچنین بار دیگر حمایت ایران از تلاش زیمبابوه برای کسب کرسی غیر دائم شورای امنیت سازمان ملل را تأیید کرد و یادآور شد که هر دو کشور پیشتر تعهد دادهاند از نامزدیهای یکدیگر حمایت متقابل به عمل آورند.
در مجامع بینالمللی، ایران بهطور قاطع از زیمبابوه در محافل مختلف از جمله سازمان ملل متحد، حمایت کرده و خواستار لغو فوری آنچه تحریمهای غیرقانونی علیه زیمبابوه میداند، شده است. ایران همچنین بهصورت علنی آنچه «فشارهای شیطانی غرب» علیه زیمبابوه مینامد—که با هدف تداوم بیعدالتی و فقر در این کشور اعمال میشود—را محکوم کرده است. در مقابل، زیمبابوه نیز حمایت علنی خود را از برنامه هستهای ایران اعلام کرده است. رئیسجمهور وقت، رابرت موگابه، اظهار داشت که زیمبابوه بهطور کامل از حق ایران برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای، همانگونه که در معاهده عدم اشاعه سلاحهای هستهای تصریح شده، حمایت میکند.
بار دیگر، در عرصه بینالمللی، روابط دوجانبه ایران و زیمبابوه با تشکیل ائتلافی برای صلح در پاسخ به تجاوز «زورگویان جهانی» تقویت شده است. هر دو کشور در ترویج صلح و ثبات منطقهای و بینالمللی و نیز توسعه اقتصادی جهان در حال توسعه، مواضع مشترکی دارند.
آنها قویاً معتقدند که اقدامات ایالات متحده و متحدان غربیاش در تضاد با صلح و توسعه است. همچنین استدلال میکنند که اقدامات غرب دموکراتیک نیست و بنابراین نباید درباره حقوق بشر موعظه کند.
احمدینژاد توضیح داد که ایران هیچگاه به غرب ظلم نکرده و برخلاف آنها، مرتکب نسلکشی در آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان—همانگونه که در جریان جنگ ایران و عراق رخ داد—نشده است. از دیدگاه آنها، مداخله غرب در امور داخلی دولتهای مستقل تنها به انحراف مسیر توسعه در این کشورها انجامیده است.
موگابه نیز توضیح داد که غرب همواره در برابر پیشرفت کشورهای در حال توسعه ایستاده است. به اعتقاد او، غرب نمیخواهد هیچ کشورِ در حال توسعهای به دستاوردهای واقعی توسعهای دست یابد و این رویکرد در قبال زیمبابوه و ایران آشکارتر است. ایران با هدایت این باور که باید از توسعه بینالمللی کشورهای در حال توسعه حمایت کرد، کمکهای مالی، اخلاقی و بشردوستانهای به مردم زیمبابوه ارائه داده است. هرچند ایران از منابع مالی عظیم آمریکا برخوردار نیست، اما حمایت قابلتوجهی از زیمبابوه به عمل آورده است.
یادداشتهای تفاهم و توافقنامههای دوجانبه متعددی نیز میان دو کشور امضا شده است. این توافقها حوزههایی چون امور مالی، فناوری، آموزش، گردشگری، خدمات هوایی و مسائل دیپلماتیک را دربر میگیرد. در پی این توافقها، ایران در صنایع، برق و انرژی زیمبابوه سرمایهگذاری کرده است. تحریمهای غرب علیه زیمبابوه این کشور را دچار فقر کرد و کمبود ارز خارجی به کمبود سوخت انجامید. نبود منابع داخلی انرژی و توان پالایش نفت تأثیر منفی جدی بر اقتصاد زیمبابوه گذاشت.
در این شرایط، ایران در سال ۲۰۰۶ متعهد شد کارشناسان فنی سوخت را به هراره اعزام کند تا امکان نوسازی تنها پالایشگاه نفت این کشور—که در اصل برای پالایش نفت خام ایران ساخته شده بود—بررسی شود. وزیر انرژی زیمبابوه، مایک نیامبویا، توضیح داد که ایران پیشنهادهای متعددی برای تأمین نیازهای سوخت و فرآوردههای نفتی زیمبابوه ارائه کرده است. در همین راستا، یادداشت تفاهمی برای بازسازی پالایشگاه نفت زیمبابوه به امضا رسید.
تشدید روابط میان دو کشور در توافقنامههای تجاری آنها نیز مشهود است. روابط تجاری با افتتاح رسمی نمایشگاه بینالمللی تجارت زیمبابوه توسط رئیسجمهور ایران در ۲۳ آوریل ۲۰۱۰ به اوج رسید. ایران بیشترین تعداد شرکتهای خارجی شرکتکننده در این نمایشگاه را داشت، در حالی که بسیاری از کشورهای غربی از حضور در آن خودداری کردند. با وجود تلاشهای غرب برای اخلال در تجارت زیمبابوه، انتظار میرود حجم تجارت سالانه میان زیمبابوه و ایران افزایش یابد.
ایران دانش فنی و فناوریهای مختلفی به زیمبابوه صادر کرده و همچنین در نوسازی خدمات رادیو و تلویزیون دولتی این کشور کمک کرده است. در ۲۵ آوریل ۲۰۱۰، دو کشور توافقنامهای را با هدف افزایش تجارت دوجانبه امضا کردند. وزیر صنعت و تجارت زیمبابوه توضیح داد که این کشور قصد دارد تجارت خود با ایران را گسترش دهد، زیرا اقتصاد زیمبابوه تضعیف شده و شرکای تجاری سنتی آن در غرب تمایلی به همکاری ندارند؛ امری که زیمبابوه را ناگزیر به جستوجوی گزینههای جایگزین کرده است.
ایران همچنین به بخش کشاورزی زیمبابوه کمک کرده است. در سال ۲۰۰۸، توافقنامهای میان دو کشور برای حمایت از بخش کشاورزی زیمبابوه امضا شد. تهران و هراره در مارس ۲۰۰۸ قرارداد سرمایهگذاری مشترکی برای تولید تراکتور در زیمبابوه امضا کردند. بر اساس این قرارداد، شرکت سرمایهگذاری خارجی ایران ۵۵ درصد سهام را در اختیار داشت و شرکت توسعه صنعتی زیمبابوه مابقی سهام را.
هدف تولید سالانه ۵۰۰۰ دستگاه تراکتور بود، با این انتظار که در سالهای بعد به بازارهای منطقهای نیز گسترش یابد. قطعات در ابتدا از ایران وارد میشد و بهتدریج با قطعات تولید داخل زیمبابوه جایگزین میگردید. ایران ۴ میلیون دلار در این پروژه سرمایهگذاری کرد. در جریان سفر رسمی رئیسجمهور ایران به زیمبابوه در آوریل ۲۰۱۰، وی بهطور رسمی پروژه تولید تراکتور شرکت توسعه صنعتی را در هراره افتتاح کرد و همچنین از شرکت مودزون اینترپرایز (کورِن–تکستایلز سابق) در چیتونگویزا—که آن نیز یک سرمایهگذاری مشترک ایران و زیمبابوه است—بازدید به عمل آورد.
ایران همچنین کمکهای بشردوستانهای به زیمبابوه ارائه کرده است. در ژانویه ۲۰۱۰، معاون سفیر ایران در زیمبابوه، جواد دهقان، بستههای غذایی شامل روغن خوراکی، آرد ذرت و نمک اهدا کرد. وی همچنین ۸۰ ویلچر، ۲۵ جعبه مکملهای ویتامینی، بستههای زایمان و بستههای غذایی به ۹ درمانگاه ویژه افراد دارای معلولیت در زیمبابوه اهدا نمود. معاون سفیر توضیح داد که در راستای گسترش بیشتر روابط موجود میان دو کشور در همه زمینههای همکاری و بر پایه این ضربالمثل که «دوست در زمان نیاز، دوست واقعی است»، سفارت ایران کمکهایی به حوزههای مختلف در زیمبابوه ارائه داده است.
ثبت شده است که ایران دستکم در ۹۳ نوبت به زیمبابوه کمکهای بشردوستانه ارائه کرده است. ایران همچنین از نظر مالی به یاری زیمبابوه شتافته است؛ بهطوریکه در سال ۲۰۰۹، زیمبابوه مجموعاً ۲۵ میلیون دلار کمک مالی دریافت کرد و ایران متعهد به اعطای وامهای بیشتر نیز شد. در آوریل ۲۰۱۰، رئیسجمهور ایران در جریان سفر رسمی خود اعلام کرد که بانکها و مؤسسات مالی ایران آماده ارائه تسهیلات اعتباری و تأمین مالی پروژههای زیمبابوه هستند.
همکاریهای فرهنگی
همکاریهای فرهنگی نیز بخش مهمی از روابط ایران و زیمبابوه را تشکیل میدهد. در مراسم افتتاح کتابخانه مرکز فرهنگی سفارت ایران، سفیر وقت ایران در زیمبابوه، آقای رسول مؤمنی، ابراز امیدواری کرد که تبادلات فرهنگی میان دو کشور گسترش یابد. وی گفت این کتابخانه با هدف جذب خوانندگان به کتابهای مرتبط با فرهنگ و آداب و رسوم ایران تأسیس شده تا مردم زیمبابوه بیش از پیش با فرهنگ ایرانی آشنا شوند.
سفیر پیشین ایران در زیمبابوه، جناب آقای عباس نوازانی، در سال ۲۰۲۴ اظهار داشت که ایران از روابط متقابل قوی با زیمبابوه برخوردار است و همچنان متعهد به گسترش این روابط در حوزههای مختلف زندگی، به سود متقابل هر دو ملت، باقی خواهد ماند.
وی در گفتوگویی با خبرنگاران در برنامه تبادل فرهنگی زیمبابوه–ایران—که توسط شبکه حمایت از نویسندگان زن آفریقا با همکاری مرکز فرهنگی سفارت ایران در هراره برگزار شد—بر اهمیت تعمیق روابط فرهنگی تأکید کرد.
در همین راستا، روابط فرهنگی ایران و زیمبابوه همچنان بسیار صمیمانه است و ایران بورسیههای متعددی در مقاطع کارشناسی و تحصیلات تکمیلی به دانشجویان زیمبابوهای در رشتههایی چون علوم انسانی، مهندسی و پزشکی اعطا کرده است.
با نگاهی به آینده، روابط زیمبابوه و ایران به دلیل افزایش وابستگی متقابل دو کشور در حوزههای مختلف زندگی، بهطور حتم ادامه خواهد یافت. تا زمانی که زیمبابوه و ایران دشمن مشترکی در غرب داشته باشند، برداشتهای مشترکی از نظم جهانی معاصر، اصول مشترک در خصوص مصونیت حاکمیت دولتها و عدم مداخله، و نیز ارزشها و آرمانهای مشترک را حفظ کنند، ایران به احتمال زیاد روابط دوستانه خود با زیمبابوه را ادامه خواهد داد؛ البته در چارچوبی که منافع ملی خود را محفوظ بدارد.
نتیجهگیری
در مجموع، قرن بیستویکم شاهد تشدید روابط میان زیمبابوه و ایران بوده است. دشمن مشترک در غرب موجب همکاری دو کشور در حوزههای مختلف شده است. بهطور کلی، منافع مشترک، ارزشها و آرمانهای همسان و برداشتهای مشترک از نظم جهانی معاصر به همکاری میان دو کشور انجامیده است. تشدید این روابط به امضای توافقنامههای تجاری منجر شده و ایران در صنایع مختلف، کشاورزی، برق و انرژی زیمبابوه سرمایهگذاری کرده است. آینده روابط زیمبابوه–ایران به احتمال زیاد ادامه خواهد یافت، مشروط بر آنکه منافع ملی هر دو کشور حفظ شود.
ص / امینی
REFERENCES
https://www.newsday.co.zw/local-news/article/200050567/trump-tariffs-jeopardise-us500m-zimiran-plan
https://zimdiplomacy.com/news/zimbabwe-iran-relations-continue-to-strengthen/
https://www.voaafrica.com/a/iran-zimbabwe-strengthen-diplomatic-ties/7179407.html
https://www.criticalthreats.org/analysis/zimbabwe-iran-foreign-relations
https://www.csmonitor.com/World/Africa/2012/0315/Why-Iran-wants-to-beef-up-Zimbabwe-s-military
https://www.heraldonline.co.zw/zim-iran-expand-ties-across-strategic-sectors/
https://www.academia.edu/64881218/Zimbabwe_iran_Relations_in_the_21_St_Century
https://www.heraldonline.co.zw/vp-mohadi-attends-inauguration-of-irans-president-2/
https://newsreelzimbabwe.co.zw/2024/10/13/iran-commits-to-strengthening-cultural-ties-with-zimbabwe/
https://newsreelzimbabwe.co.zw/2024/10/13/iran-commits-to-strengthening-cultural-ties-with-zimbabwe/
نظر شما