یازدهمین دوره «نمایشگاه بین‌المللی کتاب عربی استانبول» از ۱۵ تا ۲۳ اوت ۲۰۲۶ در مرکز نمایش و هنر اوراسیا در منطقه ینی‌کاپی استانبول برگزار شد. این نمایشگاه که طی بیش از یک دهه به یکی از مهم‌ترین رویدادهای نشر عربی در خارج از کشورهای عربی تبدیل شده است، امسال میزبان بیش از ۳۰۰ ناشر از بیش از ۳۰ کشور بود و ناشران، نویسندگان، مترجمان، دانشگاهیان، مراکز پژوهشی و نهادهای فرهنگی را گرد هم آورد.
این رویداد با حمایت وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه و مشارکت «اتحادیه مطبوعات و نشر»، «انجمن بین‌المللی ناشران کتاب عربی» و «اتحادیه حرفه‌ای چاپ و نشر ترکیه» برگزار شد. نمایشگاه همچنین از سوی اتحادیه ناشران عرب اعتباردهی شده و از سوی برگزارکنندگان، بزرگ‌ترین نمایشگاه تخصصی بین‌المللی کتاب عربی در خارج از جهان عرب معرفی می‌شود.
نخستین دوره این نمایشگاه در سال ۲۰۱۶ با حضور حدود ۱۷۰ ناشر از ۱۵ کشور عربی و نیز ترکیه، ایران و ایتالیا برگزار شد. افزایش شمار ناشران به بیش از ۳۰۰ مجموعه از بیش از ۳۰ کشور در دوره یازدهم نشان‌دهنده توسعه قابل توجه آن و تثبیت تدریجی استانبول به‌عنوان یکی از مراکز مهم صنعت نشر عربی است.
شکل‌گیری نمایشگاه در ابتدا تا حد زیادی با افزایش جمعیت عرب‌زبان ساکن ترکیه و نیاز آنان به حفظ ارتباط با زبان و فرهنگ عربی مرتبط بود، اما به مرور از یک رویداد ویژه جامعه عرب‌زبان فراتر رفت و به عرصه‌ای بین‌المللی برای نشر، ترجمه و تبادل فرهنگی تبدیل شد. امروز علاوه بر عرب‌های مقیم ترکیه، مخاطبانی از اروپا، ناشران و کتاب‌فروشان منطقه، دانشجویان، پژوهشگران و علاقه‌مندان ترک به زبان و ادبیات عرب نیز در آن حضور دارند.
یکی از عوامل اهمیت این نمایشگاه، رشد صنعت چاپ و نشر عربی در ترکیه است. شمار ناشران و توزیع‌کنندگان فعال در حوزه کتاب عربی در ترکیه از ۱۰۰ مجموعه فراتر رفته و بخش مهمی از آنها زیر چتر انجمن بین‌المللی ناشران کتاب عربی فعالیت می‌کنند. موقعیت جغرافیایی استانبول، زیرساخت‌های پیشرفته چاپ، دسترسی آسان به بازارهای اروپایی و مزیت‌های لجستیکی، این شهر را به یکی از مراکز رو به رشد چاپ و توزیع کتاب عربی تبدیل کرده است.
در همین چارچوب، نمایندگانی از کتابخانه‌ها، مراکز فرهنگی، پژوهشی و کتاب‌فروشی‌هایی از کشورهایی مانند فرانسه، سوئد، نروژ، بلغارستان، مقدونیه شمالی و فلسطین برای خرید عمده کتاب در نمایشگاه حضور می‌یابند. این امر نشان می‌دهد که استانبول تنها محل تولید کتاب عربی نیست، بلکه به یکی از حلقه‌های مهم توزیع آن در بازارهای اروپا و آسیا نیز تبدیل شده است.
نمایشگاه صرفاً به عرضه و فروش کتاب محدود نیست. روزانه سه تا چهار برنامه جانبی شامل نشست‌های علمی و فکری، گفت‌وگو با نویسندگان، جلسات نقد و بررسی، شعرخوانی، نشست‌های امضای کتاب و برنامه‌های هنری برگزار می‌شود. در دوره یازدهم چهره‌هایی چون احمد فال‌الدین، یاسین آکتای، ادهم شرقاوی، سعود السنعوسی، عصام احمد البشیر و احمد شاکر در برنامه‌های مختلف حضور داشتند.
موضوعات سیاسی و اجتماعی منطقه نیز در بخشی از نشست‌ها مورد توجه قرار گرفت. روابط ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان و همچنین وضعیت فلسطین و غزه از جمله محورهای مورد بحث بود. در مراسم افتتاحیه نیز علی محیی‌الدین قره‌داغی، رئیس اتحادیه جهانی علمای مسلمان، درباره وضعیت آموزشی کودکان و جوانان فلسطینی در غزه سخن گفت. وزارت فرهنگ سوریه نیز به‌عنوان «میهمان افتخاری» دوره یازدهم در نمایشگاه حضور داشت.
یکی دیگر از محورهای مهم نمایشگاه، ترجمه و تبادل حقوق نشر است. بخشی با عنوان «Telif Köşesi» برای مذاکرات حرفه‌ای ناشران درباره خرید و فروش حقوق ترجمه و انتشار آثار در نظر گرفته شده است. این بخش زمینه همکاری مستقیم میان ناشران ترک و عرب، انتشار مشترک و ورود آثار به بازارهای جدید را فراهم می‌کند.
برنامه TEDA وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه نیز که از ترجمه آثار ترکی به زبان‌های خارجی حمایت می‌کند، نقش مهمی در افزایش ترجمه آثار ترکی به عربی داشته است. در سال‌های اخیر دامنه این ترجمه‌ها از ادبیات داستانی فراتر رفته و کتاب‌های تاریخی، فلسفی، روان‌شناختی و آثاری در حوزه اندیشه اسلامی و ترکی نیز بیشتر وارد بازار نشر عربی شده‌اند.
نمایشگاه همچنین به نقش مترجمان توجه ویژه دارد. هر سال از مترجمان فعال میان زبان‌های ترکی و عربی تقدیر می‌شود و در دوره یازدهم برای نخستین بار کارگاه تخصصی ترجمه با حضور ۱۵ مترجم و متخصص برگزار شد. انتقال مفاهیم میان دو زبان، آسیب‌های ترجمه، حفظ روح متن و چالش‌های ترجمه در عصر هوش مصنوعی از محورهای این کارگاه بود.
از منظر فرهنگی، نمایشگاه کتاب عربی استانبول را می‌توان یکی از ابزارهای تقویت ارتباط ترکیه با جهان عرب دانست. حضور همزمان نهادهای دولتی، ناشران، مراکز علمی و فرهنگی و فعالان ترجمه، این نمایشگاه را به بستری برای دیپلماسی فرهنگی و معرفی ظرفیت‌های فکری و فرهنگی ترکیه تبدیل کرده است. حضور «ریاست مؤسسه نسخه‌های خطی ترکیه» و معرفی برنامه‌های دیجیتال‌سازی آثار خطی نیز در همین چارچوب قرار دارد.
در مجموع، افزایش شمار ناشران از حدود ۱۷۰ ناشر در نخستین دوره به بیش از ۳۰۰ ناشر از بیش از ۳۰ کشور در دوره یازدهم، نشان می‌دهد که نمایشگاه کتاب عربی استانبول در حال تبدیل شدن به یکی از مراکز پایدار تعاملات فرهنگی و صنعت نشر میان ترکیه و جهان عرب است. توجه همزمان به فروش کتاب، ترجمه، حقوق نشر، نسخه‌های خطی و نشست‌های فکری، جایگاه این رویداد را از یک نمایشگاه تجاری فراتر برده است.
واحد ترجمه و پژوهش رایزنی فرهنگی ج.ا.ا در آنکارا
نظر شما