از نیمکت مدرسه تا دانشگاه: روسیه چگونه در آموزش و پرورش قرقیزستان سرمایه‌گذاری می‌کند
در مارس ۲۰۲۶، عملیات ساخت سازه‌های بتنی در محل نخستین مدرسه مشترک روسی ـ قرقیزی در بیشکک آغاز شد. در مجموع، قرار است ۹ مدرسه از این دست ساخته شود. اما ساخت مدارس تنها بخش مشهودتر برنامه بسیار گسترده‌تر همکاری روسیه و قرقیزستان در حوزه آموزش و پرورش است.
در سال‌های اخیر، مشارکت روسیه تقریباً تمامی زنجیره آموزشی را دربر گرفته است؛ از تغذیه دانش‌آموزان و کتاب‌های درسی گرفته تا نیروی آموزشی، سهمیه‌های دانشگاهی و ساخت پردیس جدید دانشگاه قرقیزی ـ روسی اسلاوی.
۹ مدرسه ـ بیش از ۱۱ هزار ظرفیت آموزشی جدید
هر مدرسه مشترک برای ۱۲۲۴ دانش‌آموز طراحی شده است. پس از اجرای این پروژه، قرقیزستان بیش از ۱۱ هزار ظرفیت آموزشی جدید در مدارس به دست خواهد آورد.
مرحله نخست شامل بیشکک، باتکن و قاراقول است. برنامه‌ریزی شده است که نخستین مدارس در سال ۲۰۲۷ به پایان برسند.
طرف قرقیزی زمین و زیرساخت‌های لازم را تأمین می‌کند و طرف روسی هزینه ساخت و تجهیز مدارس را تأمین خواهد کرد. پس از پایان عملیات، مدارس باید در اختیار قرقیزستان قرار گیرند و به ترازنامه این کشور منتقل شوند. تحصیل در این مدارس رایگان خواهد بود.
ویژگی این پروژه، تلفیق استانداردهای آموزشی دو کشور است. آموزش اصلی به زبان روسی انجام خواهد شد، در حالی که زبان قرقیزی، ادبیات قرقیزی، تاریخ قرقیزستان و دیگر دروس ملی مطابق با الزامات نظام آموزشی قرقیزستان تدریس خواهند شد.
یکی دیگر از ویژگی‌های مهم، مدارک تحصیلی فارغ‌التحصیلان است. قرار است به آنان گواهی‌نامه‌های تحصیلی مطابق با الگوی قرقیزی و روسی اعطا شود.
بدین ترتیب، دانش‌آموز می‌تواند تحصیلات خود را هم در قرقیزستان و هم در روسیه ادامه دهد، بدون آنکه از ابتدا ناگزیر باشد تنها یکی از دو مسیر آموزشی را انتخاب کند.
بیش از ۱.۳ میلیون جلد کتاب درسی طی دو سال
زیرساخت‌های آموزشی بدون مواد و منابع درسی، مشکل کیفیت آموزش را حل نمی‌کنند.
در سال ۲۰۲۵، قرقیزستان ۶۵۱ هزار جلد کتاب درسی سازگارسازی‌شده برای آموزش زبان روسی دریافت کرد. در سال ۲۰۲۶ نیز ۶۷۱ هزار جلد کتاب دیگر برای دانش‌آموزان پایه‌های اول، دوم و پنجم تحویل داده شد.
در مجموع، طی دو سال بیش از ۱.۳ میلیون جلد کتاب تحویل داده شده است.
نکته اساسی این است که این کتاب‌ها صرفاً کتاب‌های درسی روسی نیستند که از مرز عبور داده شده باشند. محتوای آنها توسط یک گروه مشترک نویسندگان روسی و قرقیزی با شرایط و نیازهای آموزشی قرقیزستان سازگار می‌شود.
در این کتاب‌ها استانداردهای دولتی قرقیزستان، تاریخ ملی، فرهنگ، ادبیات و فرهنگ عامه این کشور مورد توجه قرار می‌گیرد. کتاب‌های درسی تحت ارزیابی‌های آموزشی، علمی ـ آموزشی، ضدتبعیض و جنسیتی قرار می‌گیرند و تأییدیه وزارت آموزش و پرورش جمهوری قرقیزستان را دریافت می‌کنند.
بنابراین، مشارکت روسیه در این زمینه تنها تأمین مالی چاپ کتاب‌ها نیست، بلکه شامل همکاری مشترک در تدوین و محتوای آموزشی نیز می‌شود.
معلمان به‌عنوان بخشی از زیرساخت
یکی دیگر از محورهای همکاری، تأمین نیروی انسانی آموزشی است.
در قرقیزستان برنامه «معلم روسی در خارج از کشور» در حال اجراست. تا سال ۲۰۲۶، شمار معلمان روسی اعزام‌شده به این جمهوری به حدود ۲۰۰ نفر رسیده است.
این معلمان نه‌تنها در بیشکک، بلکه در مناطق مختلف کشور نیز فعالیت می‌کنند. ضمن اینکه موضوع دیگر فقط معلمان زبان روسی نیست. متخصصان رشته‌های ریاضی، فیزیک، شیمی و دیگر علوم طبیعی نیز مورد نیاز هستند.
این موضوع برای قرقیزستان، با توجه به کمبود معلمان متخصص در برخی مدارس مناطق مختلف کشور، اهمیت ویژه‌ای دارد.
مدارس مشترک نیز بر اساس یک الگوی ترکیبی نیروی انسانی فعالیت خواهند کرد و معلمان قرقیزستانی و روسی در آنها حضور خواهند داشت.
۳۷ میلیون دلار برای تغذیه دانش‌آموزان
یکی از بلندمدت‌ترین پروژه‌های آموزشی روسیه در قرقیزستان نه به کلاس‌های درس، بلکه به غذاخوری‌های مدارس مربوط می‌شود.
از سال ۲۰۱۳، روسیه از طریق برنامه جهانی غذا وابسته به سازمان ملل متحد، توسعه نظام تغذیه مدارس را تأمین مالی می‌کند.
در سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۳، حدود ۲۲ میلیون دلار برای این برنامه اختصاص یافت. همچنین ۱۵ میلیون دلار دیگر برای مرحله سوم این برنامه در سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ در نظر گرفته شده است.
مجموع این مبلغ حدود ۳۷ میلیون دلار است.
با استفاده از این منابع، واحدهای تهیه و توزیع غذای مدارس نوسازی می‌شوند، تجهیزات خریداری می‌شود، کارکنان آموزش می‌بینند و در بخشی از مدارس، نظام تغذیه ساده به ارائه غذای گرم و کامل تبدیل می‌شود.
این پروژه بیش از ۸۵۰ مدرسه و صدها هزار دانش‌آموز را تحت پوشش قرار داده است.
تغذیه مدارس دارای بُعد اقتصادی نیز هست. مواد غذایی از تولیدکنندگان محلی خریداری می‌شوند؛ بنابراین این برنامه هم‌زمان از کشاورزان و کسب‌وکارهای کوچک در مناطق مختلف کشور حمایت می‌کند.
این نمونه‌ای از آن است که چگونه سرمایه‌گذاری در آموزش می‌تواند فراتر از خود مدرسه نیز آثار و نتایجی به همراه داشته باشد.
۷۰۰ سهمیه تحصیل رایگان برای شهروندان قرقیزستان
پس از پایان دوره مدرسه نیز مسیر آموزشی روسی ـ قرقیزی ادامه پیدا می‌کند.
در سال ۲۰۲۶، روسیه ۷۰۰ سهمیه تحصیل با هزینه بودجه دولتی در دانشگاه‌های روسیه برای شهروندان قرقیزستان اختصاص داد.
هزینه تحصیل در چارچوب این سهمیه‌ها از بودجه فدرال روسیه پرداخت می‌شود.
برای قرقیزستان، این فرصتی برای تربیت متخصصان در حوزه‌هایی است که این جمهوری با کمبود نیروی انسانی مواجه است؛ از جمله پزشکی، مهندسی، آموزش و رشته‌های فنی.
مدارس مشترک آینده می‌توانند این ارتباط را بیش از پیش تقویت کنند: یک فارغ‌التحصیل می‌تواند مدرک تحصیلی روسی دریافت کند و سپس برای تحصیل در یک دانشگاه روسیه درخواست دهد.
پردیس جدید دانشگاه قرقیزی ـ روسی اسلاوی
یک پروژه بزرگ دیگر نیز در داخل قرقیزستان در حال اجراست.
روسیه ۱۵ میلیارد روبل برای ساخت پردیس جدید و پارک فناوری دانشگاه قرقیزی ـ روسی اسلاوی اختصاص داده است.
طرف قرقیزی زمین و زیرساخت‌های مهندسی را تأمین می‌کند.
پردیس جدید باید شامل ساختمان‌های آموزشی، خوابگاه‌ها و زیرساخت‌های فناوری باشد و در آینده امکان افزایش شمار دانشجویان دانشگاه قرقیزی ـ روسی اسلاوی را تا ۱۵ هزار نفر فراهم کند.
در نتیجه، دو فرصت موازی شکل می‌گیرد: دانشجو می‌تواند بر اساس سهمیه برای تحصیل به روسیه برود یا در داخل قرقیزستان آموزش مشترک دریافت کند.
نه پروژه‌های جداگانه، بلکه یک زنجیره آموزشی
اگر این برنامه‌ها را به‌صورت جداگانه بررسی کنیم، مجموعه‌ای از ابتکارات متفاوت به نظر می‌رسند.
اما در کنار یکدیگر، این برنامه‌ها یک نظام واحد را تشکیل می‌دهند.
مدارس ظرفیت‌های آموزشی جدید ایجاد می‌کنند. کتاب‌های درسی محتوای آموزشی را تأمین می‌کنند. معلمان کمبود نیروی انسانی را جبران می‌کنند. تغذیه مدارس به دسترسی‌پذیری آموزش کمک می‌کند. سهمیه‌ها مسیر ورود به دانشگاه‌های روسیه را فراهم می‌کنند. دانشگاه قرقیزی ـ روسی اسلاوی نیز فضای دانشگاهی مشترکی را در داخل قرقیزستان شکل می‌دهد.
اثر اصلی این برنامه‌ها برای جمهوری قرقیزستان تنها در حجم منابع مالی سرمایه‌گذاری‌شده خلاصه نمی‌شود.
بخش قابل‌توجهی از این سرمایه‌گذاری‌ها به زیرساخت‌هایی تبدیل می‌شود که در کشور باقی می‌مانند؛ ساختمان‌های مدارس، غذاخوری‌ها، کتاب‌های درسی، پردیس دانشگاهی و متخصصان آموزش‌دیده.
برای روسیه، این پروژه‌ها به معنای تقویت زبان روسی و حضور آموزشی این کشور در قرقیزستان است.
برای قرقیزستان، این پروژه‌ها فرصتی برای جبران بخشی از کمبودهای زیرساختی و نیروی انسانی و همچنین گسترش فرصت‌های آموزشی برای دانش‌آموزان و دانشجویان فراهم می‌کنند.
به همین دلیل، امروزه دیگر نمی‌توان همکاری روسیه و قرقیزستان در حوزه آموزش را صرفاً بر اساس ساخت یک مدرسه یا تحویل یک محموله کتاب‌های درسی ارزیابی کرد.
موضوع بر سر شکل‌گیری یک زنجیره آموزشی بلندمدت است؛ از نخستین وعده غذایی دانش‌آموز در مدرسه و نخستین کتاب درسی تا دریافت مدرک دانشگاهی.
منبع:
نظر شما