آثار و میراث فرهنگی قرقیزستان که در فهرست یونسکو ثبت شده‌اند
پس از جنگ جهانی دوم، در ۱۶ نوامبر ۱۹۴۵، سازمان تخصصی سازمان ملل متحد در زمینه آموزش، علم و فرهنگ (یونسکو) تأسیس شد که هدف اصلی آن تقویت صلح و همکاری میان کشورها از طریق آموزش، علم، فرهنگ و حفاظت از میراث است.
یونسکو چگونه فعالیت می‌کند؟
کشورها خودشان آثار یا سنت‌هایی را برای ثبت در فهرست یونسکو پیشنهاد می‌کنند. این موارد می‌توانند شامل بناهای تاریخی، مناطق طبیعی، صنایع‌دستی، حماسه‌ها، جشن‌ها یا دیگر عناصر فرهنگی باشند. سپس کارشناسان بررسی می‌کنند که این اثر تا چه اندازه منحصربه‌فرد است، چه ارزش تاریخی یا فرهنگی دارد، تا چه حد به‌خوبی حفظ شده و با چه تهدیدهایی مواجه است.
پس از آن، کمیته ویژه یونسکو درباره ثبت اثر در فهرست، رد درخواست یا بازگرداندن پرونده برای اصلاح و تکمیل تصمیم‌گیری می‌کند. اگر اثری در فهرست ثبت شود، کشور مربوطه متعهد به حفاظت از آن می‌شود. این کشور باید از اثر در برابر تخریب، آلودگی و ساخت‌وساز غیرقانونی محافظت کند و به‌طور منظم گزارش‌هایی درباره وضعیت آن ارائه دهد.
یونسکو همچنین از طریق کارشناسان، پروژه‌های بین‌المللی، کمک‌های مالی و جلب توجه به مشکلات یک اثر، به کشورها کمک می‌کند. اگر یک بنای تاریخی یا منطقه طبیعی در معرض خطر قرار داشته باشد، یونسکو می‌تواند آن را در فهرست آثار در معرض خطر قرار دهد. در موارد خاص، یک اثر ممکن است از فهرست نیز حذف شود.
آثار و میراث قرقیزستان تحت نظارت یونسکو:
مناطق حفاظت‌شده ویژه که در فهرست میراث جهانی ثبت شده‌اند:
- سلیمان‌تو؛
- اثر فراملی «جاده ابریشم: کریدور چانگ‌آن - تیان‌شان» در سال ۲۰۱۴ به‌طور مشترک از سوی قزاقستان و چین در فهرست ثبت شد. از قرقیزستان، آثار زیر در این مجموعه قرار دارند:
- سوی‌آب (آق‌بِشیم)؛
- بورانا؛
- نواکِت (نوکَند، کراسنایا رِچکا).
مناطق زیست‌کره‌ای تحت نظارت یونسکو:
- ایسیک‌کول.
- اثر طبیعی فرامرزی «تیان‌شان غربی». این اثر در سال ۲۰۱۶ به‌طور مشترک با قزاقستان و ازبکستان در فهرست ثبت شد. از قرقیزستان، مناطق زیر در آن قرار گرفته‌اند:
- ذخیره‌گاه دولتی زیست‌کره‌ای ساری‌چِلِک؛
- ذخیره‌گاه دولتی طبیعی پادیشاآتا (پادشاه آتا)؛
- ذخیره‌گاه دولتی طبیعی بِش‌آرال.
آثاری که در فهرست میراث فرهنگی ناملموس ثبت شده‌اند:
- جشن نوروز (به‌طور مشترک با دیگر ملت‌ها)؛
- هنر ساخت آلاکییز و شیرداق؛
- حماسه سه‌گانه «ماناس»، «سِمِتِی» و «سِیتِک»؛
- یورت (به‌طور مشترک با قزاقستان)؛
- آیتیش (به‌طور مشترک با قزاقستان)؛
- فرهنگ تهیه نان نازک (لواش، قالاما، ژوپقا، یوفکا؛ به‌طور مشترک با دیگر ملت‌ها)؛
- کوک‌بورو؛
- آق‌قالپاق؛
- توغوز قورغول
- بازی‌های جهانی عشایر
- اِپِندی (خواجه نصرالدین)
- اِلِچِک؛
- دانش سنتی مربوط به تهیه نوشیدنی ماقسیم
سلیمان‌تو
سلیمان‌تو یکی از مکان‌های تاریخی شناخته‌شده شهر اوش است. این کوه در سال ۲۰۰۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. این نخستین اثر یونسکو در قرقیزستان است.
سلیمان‌تو در طول قرن‌ها به‌عنوان مکانی مقدس مورد استفاده زائران بوده است. در این منطقه سنگ‌نگاره‌های باستانی، غارها، مساجد و یک موزه قرار دارند.
ارتفاع این کوه حدود ۱۱۱۰ متر است.
سوی‌آب (آق‌بِشیم)
سوی‌آب (آق‌بِشیم) یک محوطه باستانی متعلق به قرون ششم تا دوازدهم است که در ۶ کیلومتری جنوب‌غربی شهر توقموق قرار دارد. این شهر از نظر ساختار، نمونه‌ای معمول از شهرهای شمال قرقیزستان در اوایل قرون وسطی به شمار می‌رود.
در مناطق مجاور بخش مرکزی، محله‌های صنایع‌دستی، ردیف‌های تجاری و خانه‌های مسکونی شهروندانی که به انواع فعالیت‌های اقتصادی مشغول بودند، قرار داشت. در این محل بقایای بناهای مسکونی، وسایل زندگی روزمره، سکه‌ها، اشیای هنری و همچنین آثاری با ارزش از نظر معماری، مجسمه‌سازی، نقاشی و فنون ساخت‌وساز کشف شده است که در دو معبد بودایی متعلق به قرون ششم تا هشتم در بخش جنوبی شهر یافت شده‌اند.
بورانا
برج بورانا یک اثر تاریخی و معماری متعلق به دوره قره‌خانیان است. این برج در دره چو، در ۱۵ کیلومتری جنوب‌غربی شهر توقموق و در شرق روستای دون‌آریق قرار دارد. این برج در اواخر قرن دهم تا اوایل قرن یازدهم، در دوره گسترش اسلام در میان اقوام ترکِ هفت‌رود ساخته شده است. این بنا از آجر پخته ساخته شده است: بر روی پیِ مربع‌شکل، پایه‌ای هشت‌ضلعی قرار گرفته که به برجی استوانه‌ای تبدیل می‌شود. در داخل برج، پلکانی مارپیچ وجود دارد که به قسمت بالایی منتهی می‌شود و نمای بیرونی آن با آجرچینی نقش‌دار تزئین شده است. ارتفاع برج ۱۴ متر، قطر آن در پایه ۹ متر و در قسمت بالایی حدود ۶ متر است.
به گفته مورخ قرون وسطایی، محمد حیدر، این برج بر فراز محل دفن امام محمد، عالم فقه و عقیده اهل بالاساغون، ساخته شده است. بورانا یکی از کهن‌ترین بناهای معماری برج‌مانند در آسیای مرکزی به شمار می‌رود. این برج نشان‌دهنده سطح بالای پیشرفت هنر معماری و ساخت‌وساز در قلمرو قرقیزستان است. بقایای بناها و دیوارهای قلعه‌ای که در اطراف آن قرار دارند، تأیید می‌کنند که زمانی شهر بالاساغون در این محل قرار داشته است.
در قرون سیزدهم و چهاردهم، این شهر از میان رفت. در سال‌های ۱۹۷۱ تا ۱۹۷۶، برج بورانا مرمت و بازسازی شد.
محوطه باستانی نَواکِت (کراسنایا رِچکا)
در فاصله ۳۶ کیلومتری بیشکک، بقایای شهر باستانی نواکِت (نوکَند، شهر جدید) کشف شده است که یکی از شهرهای شکوفای جاده ابریشم بزرگ در قرون ششم تا دوازدهم میلادی بوده است.
نواکت مرکز بزرگ تجاری و فرهنگی خاقانات باستانی ترک بود. طرح شهر شامل ارگ، دو شهرستان (خود شهر) و دیوارهای طولانی‌ای بود که منطقه حومه‌ای به مساحت حداکثر ۲۰ کیلومتر مربع را احاطه می‌کردند.
در جریان کاوش‌های باستان‌شناسی، لوله‌های سفالی آب‌رسانی کشف شد که آب را از کانال اصلی به خانه‌های شهروندان متمول منتقل می‌کردند؛ همچنین چاه‌های تصفیه نیز کشف شده‌اند. در دوره‌های مختلف، در این محل معابد بودایی، مانوی و زرتشتی، یک کاخ مسکونی، بناهای کاخ و عمومی، و همچنین مجموعه‌های یادمانی و تدفینیِ مربوط به گورستان‌ها که توسط پیروان ادیان مختلف بر جای مانده بودند، کشف شده است.
در خارج از دیوارهای شهر، پیروان بودیسم و مانویت با حمایت حاکم سکونت داشتند. مجموعه‌های معابد شامل زیارتگاهی با راهروی پیرامونی، دروازه و فضاهای خدماتی بودند. هر دو بنای یادمانی از آجر ساخته شده و با نقاشی‌های دیواری تزئین شده بودند.
در معبد بودایی، چندین تندیس بودا و بودیستوه‌ها وجود داشت. از جمله یافته‌های منحصربه‌فرد این معبد، تندیس طلایی و نقره‌ای بودیستوه آوالوکیتشوره، یک لوح گرانیتی، بقایای متون بودایی نوشته‌شده بر روی کاغذ یا پوست درخت و همچنین کتیبه‌هایی با خط براهمی است. لوح گرانیتی با شمایل‌نگاری سنتی، که ویژگی بناهای متعلق به خاستگاه چینی و تبتی است، از ارزش هنری ویژه‌ای برخوردار است: در زیر طاق، بودا در میان بودیستوه‌ها، پلکانی با نرده، صحنه‌هایی از زندگی و تصاویر مختلف به تصویر کشیده شده‌اند.
ایسیک‌کول
ایسیک‌کول بزرگ‌ترین دریاچه قرقیزستان و یکی از بزرگ‌ترین دریاچه‌های کوهستانی جهان است. این دریاچه در میان رشته‌کوه‌ها و در ارتفاع حدود ۱۶۰۷ متر از سطح دریا قرار دارد. طول دریاچه حدود ۱۸۲ کیلومتر و عرض آن تا ۶۰ کیلومتر است. عمق آن به ۶۶۸ متر می‌رسد. ایسیک‌کول در شمار عمیق‌ترین دریاچه‌های جهان قرار دارد.
در حال حاضر بیش از ۳۰ رودخانه به این دریاچه می‌ریزند، اما هیچ رودخانه‌ای از آن خارج نمی‌شود. به دلیل وجود نمک در آب، دریاچه به‌طور کامل یخ نمی‌زند.
در سال ۲۰۰۱، ایسیک‌کول در فهرست ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره یونسکو ثبت شد.
ساری‌چِلِک
منطقه حفاظت‌شده پیرامون دریاچه ساری‌چِلِک در سال ۱۹۵۹ ایجاد شد. ۲۰ سال بعد، این منطقه در کنفرانس عمومی یونسکو در شبکه بین‌المللی ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره‌ای قرار گرفت.
این ذخیره‌گاه که بخشی از واحه عظیم جنگل‌های طبیعی و بازمانده گردو و میوه در جنوب قرقیزستان است، از تنوع استثنایی پوشش گیاهی و جانوری برخوردار است. قلب این منطقه زیست‌کره‌ای، دریاچه ساری‌چلک است.
این دریاچه چند هزار سال پیش در نتیجه رانش و ریزش کوهستانی شکل گرفته است.
ذخیره‌گاه دولتی پادیشاآتا (پادشاه آتا)
ذخیره‌گاه دولتی پادیشاآتا (پادشاه آتا) در سال ۲۰۰۳ ایجاد شد. مساحت کل ذخیره‌گاه ۳۰ هزار و ۵۶۰ هکتار است که از این میزان، ۱۵ هزار و ۸۴۶ هکتار منطقه حفاظت‌شده و ۱۴ هزار و ۷۱۴ هکتار منطقه حفاظتی است. این ذخیره‌گاه بر پایه اداره جنگلداری آولتیم ایجاد شد؛ در این محل پیش از آن تحقیقات علمی انجام نمی‌شد.
در ذخیره‌گاه پادیشاآتا، گونه بومی ثبت‌شده در کتاب سرخ، یعنی صنوبر سمنوف، می‌روید. این مجموعه طبیعی به پناهگاهی برای حیوانات کمیاب تبدیل شده است. بز کوهی، قوچ وحشی، گرگ و روباه در اینجا زندگی می‌کنند و همچنین پرندگان کمیابی مانند عقاب طلایی، شاهین بحری و عقاب دشتی در آن یافت می‌شوند. حیوان نادری مانند پلنگ برفی نیز در این منطقه دیده می‌شود.
بر اساس یک افسانه، در قرون ششم و هفتم میلادی، سعید حمید بن سلمان فارسی که به گسترش اسلام می‌پرداخت و نماینده پادشاه عرب بود، در این محل دفن شده است. او در یکی از نبردها در راه اسلام کشته شد و در این مکان به خاک سپرده شد. این آرامگاه محل زیارت مسلمانان است.
در جریان زمین‌لرزه سال ۱۹۴۸، سنگی به وزن حدود یک‌ونیم تن که بر روی قبر افتاده بود، بدون آنکه به محل دفن آسیب برساند، به دو نیم شکافته شد. این سنگ بزرگ همچنان در کنار قبر قرار دارد. بر اساس باور مردم، اگر فردی سنگی را که در قسمت بالای قبر قرار دارد لمس کند و آرزویی داشته باشد، آن آرزو حتماً برآورده خواهد شد.
ذخیره‌گاه دولتی بِش‌آرال
ذخیره‌گاه دولتی بش‌آرال که در سال ۱۹۷۹ تأسیس شده است، در بخش غربی دره چاتکال قرار دارد. مساحت کل آن بیش از ۱۱۲۰ کیلومتر مربع است. ذخیره‌گاه بش‌آرال یکی از غنی‌ترین و زیباترین مناطق حفاظت‌شده قرقیزستان از نظر زیست‌محیطی است. در این منطقه چشم‌اندازهای گوناگونی، از استپ‌های خشک دامنه‌کوهی و جنگل‌های انبوه سوزنی‌برگ گرفته تا مراتع آلپی و قله‌های صخره‌ای پوشیده از برف، دیده می‌شود.
در قلمرو ذخیره‌گاه و مناطق مجاور آن، آثار طبیعی از جمله دره‌ها، غارها، آبشارها و چشمه‌ها قرار دارند. بیش از ۱۵۰۰ گونه گیاه و گیاه دارویی در این ذخیره‌گاه می‌رویند که ۳۰ گونه از آنها در کتاب سرخ ثبت شده‌اند.
این ذخیره‌گاه زیستگاه ۴۶ گونه پستاندار و ۱۵۰ گونه پرنده است. گراز، بز کوهی، خرگوش، گرگ، روباه، خرس، سمور، مارموت سرخ و دیگر حیوانات وحشی در این منطقه یافت می‌شوند. مارموت منزبیر، که بومی تیان‌شان غربی و ثبت‌شده در کتاب سرخ است، جایگاه ویژه‌ای در میان جانوران این ذخیره‌گاه دارد.
آثاری که در فهرست میراث فرهنگی ناملموس ثبت شده‌اند
نوروز
جشن باستانی اقوام شرقی که در ۲۱ مارس، هم‌زمان با اعتدال بهاری، زمانی که طول روز و شب برابر می‌شود، برگزار می‌شود. واژه «نوروز» در ترجمه از فارسی باستان به معنای «روز نو» است. این جشن به‌عنوان آغاز سال نو تلقی می‌شود.
در سال ۲۰۰۹، جشن نوروز به نام جمهوری آذربایجان، هند، ایران، قرقیزستان، پاکستان، ترکیه و ازبکستان در فهرست یونسکو ثبت شد. در سال ۲۰۱۰، سازمان ملل متحد ۲۱ مارس را روز جهانی نوروز اعلام کرد.
شیرداق و آلاکییز
شیرداق یک زیرانداز سنتی ملی است که از نمد تهیه‌شده از پشم گوسفند ساخته می‌شود. برای ساخت آن، نقش‌ها را برش داده و آنها را به یکدیگر متصل می‌کنند. نقش‌ونگارهای روی سطح شیرداق طبیعت، زندگی، رفاه و جهان‌بینی مردم را بازتاب می‌دهند. شیرداق از استحکام بالایی برخوردار است و می‌تواند ده‌ها سال مورد استفاده قرار گیرد.
آلاکییز نمدی است که با روش نمدمالی از پشم‌های رنگارنگ تهیه می‌شود. نقش‌ها مستقیماً در جریان نمدمالی پشم ایجاد می‌شوند. آلاکییز بیشتر به‌عنوان زیرانداز در داخل یورت استفاده می‌شده است.
در سال ۲۰۱۲، آلاکییز و شیرداق از طرف قرقیزستان در فهرست نماینده میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شدند.
حماسه سه‌گانه «ماناس»، «سِمِتِی» و «سِیتِک»
این سه‌گانه یکی از گسترده‌ترین حماسه‌های جهان به شمار می‌رود.
حماسه «ماناس» در مجموع بیش از ۵۰۰ هزار بیت دارد و شامل «ماناس»، «سمتی» و «سیتک» است.
این حماسه در طول قرن‌ها توسط ماناسچی‌ها (ماناس‌خوانان) به‌صورت شفاهی اجرا و از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است. نسخه‌های اجراشده توسط ساغینبای آرازبَقوف و سایاقبای قارالایِف به‌صورت مکتوب حفظ شده‌اند.
در سال ۲۰۱۳، حماسه «ماناس» در فهرست میراث فرهنگی ناملموس بشریت یونسکو ثبت شد.
باز اوی
باز اوی یا همان یورت، مسکن سنتی سازگار با شیوه زندگی کوچ‌نشینی مردم قرقیز است. بوز اوی از بخش‌های چوبی کِرِگِه، اووک و توندوک تشکیل شده و از بالا با نمد پوشانده می‌شود. این خانه را می‌توان به‌سرعت برپا و جمع کرد و به همین دلیل برای کوچ‌نشینان بسیار مناسب بوده است. وزن یورت به اندازه آن بستگی دارد. به‌طور متوسط، وزن کلی یک یورت ۲۵۰ تا ۴۰۰ کیلوگرم است. افراد باتجربه می‌توانند آن را ظرف ۳۰ تا ۶۰ دقیقه برپا کنند.
در سال ۲۰۱۴، «دانش و مهارت‌های سنتی ساخت یورت قرقیزی و قزاقی (مسکن قوم کوچ‌نشین ترک)» به نام قرقیزستان و قزاقستان در فهرست یونسکو ثبت شد.
آیتیش (مشاعره)
آیتیش رقابت دو یا چند آقینِ (شاعر و نوازنده) بداهه‌پرداز در برابر تماشاگران و در قالب شعر با همراهی ساز قاموز است. در جریان آیتیش، آقین‌ها بدون آمادگی قبلی، بلافاصله در قالب پرسش و پاسخ به یکدیگر پاسخ می‌دهند و ابتکار، هوش، غنای زبان و مهارت خود را نشان می‌دهند. آنها در اشعار خود رویدادهای جامعه، زندگی، سنت‌ها و مسائل مختلف را بازتاب می‌دهند.
آیتیش یکی از کهن‌ترین گونه‌های هنر شفاهی مردم قرقیز است. این هنر به‌عنوان میراث معنوی‌ای شناخته می‌شود که تاریخ، فرهنگ و جهان‌بینی مردم را حفظ کرده است. امروزه این سنت در میان مردم قرقیز و قزاق رواج دارد.
در سال ۲۰۱۵، آیتیش ـ آیتیس به نام قرقیزستان و قزاقستان در فهرست یونسکو ثبت شد.
قالاما
نان نازکی که از خمیر فطیر (ورنیامده) تهیه می‌شود، به‌صورت نازک پهن شده و بدون روغن در دیگ یا تنور فلزی پخته می‌شود.
در سال ۲۰۱۶، فرهنگ تهیه و تقسیم نان نازک (لواش، قاتیرما، یوفکا) به نام قرقیزستان، قزاقستان، ترکیه و ایران در فهرست یونسکو ثبت شد.
کوک‌بورو
یکی از ورزش‌های سنتی مردم قرقیز که در آن دو تیم سوار بر اسب در زمین هموار با یکدیگر رقابت می‌کنند. بازیکنان تلاش می‌کنند لاشه بز را داخل تای‌قازان مخصوص بیندازند. معمولاً ۱۲ بازیکن در این بازی شرکت می‌کنند.
در میان مردم قزاق نیز این بازی انجام می‌شود، اما با تفاوت‌هایی:
- در کوک‌بورو از لاشه بزغاله استفاده می‌شود، در حالی که در کوکپار از بدل یا نمونه مصنوعی استفاده می‌شود؛
- در کوک‌بورو تای‌قازان به‌عنوان دروازه استفاده می‌شود، در حالی که در کوکپار دایره‌ای به قطر ۳ متر که روی زمین ترسیم شده است، به‌عنوان هدف استفاده می‌شود؛
- در کوک‌بورو بازی در ۳ دوره ۲۰ دقیقه‌ای انجام می‌شود، در حالی که در کوکپار ۲ دوره ۲۰ دقیقه‌ای برگزار می‌شود؛
- در کوک‌بورو در زمینی به طول ۲۰۰ و عرض ۷۰ متر بازی می‌کنند، در حالی که طول زمین کوکپار ۲۲۰ و عرض آن ۷۵ متر است؛
- در کوک‌بورو اسب‌ها از هر چهار پا نعل دارند، در حالی که در کوکپار پاهای عقب اسب‌ها نعل نمی‌شوند.
در سال ۲۰۱۷، کوک‌بورو به‌عنوان یک بازی سنتی سوارکاری به نام قرقیزستان در فهرست یونسکو ثبت شد.
آق‌قالپاق
نوعی کلاه مردانه نمدی چهاروجهی است که لبه‌های آن با پارچه حاشیه‌دوزی شده است. رنگ و نوع پارچه حاشیه نشان‌دهنده جایگاه اجتماعی و سن مرد است.
از سال ۲۰۱۶، ۵ مارس به‌طور رسمی در کشور به‌عنوان روز آق‌قالپاق شناخته می‌شود.
در سال ۲۰۱۹، سنت «هنر ساخت و پوشیدن آق‌قالپاق» به نام قرقیزستان در فهرست نماینده میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شد.
توغوز قورغول
یک بازی فکری باستانی که به تفکر راهبردی، ریاضی و منطقی نیاز دارد.
در سال ۲۰۲۰، این بازی به نام قرقیزستان، قزاقستان و ترکیه، تحت عنوان «بازی فکری و راهبردی سنتی توغوز قورغول، توغوز قومالاق، مانگالا» در فهرست یونسکو ثبت شد.
بازی‌های جهانی عشایر
این ایده نخستین‌بار در سال ۲۰۱۲ از سوی قرقیزستان در نشست سران کشورهای ترک‌زبان مطرح شد و مورد حمایت قرار گرفت. این بازی‌ها هر دو سال یک‌بار برگزار می‌شوند. نخستین دوره بازی‌ها در سال ۲۰۱۴ برگزار شد. دوره‌های بعدی در سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۸ نیز در قرقیزستان، در منطقه ایسیک‌کول، برگزار شدند. در سال ۲۰۲۲، این بازی‌ها در شهر ایزنیک ترکیه و در سال ۲۰۲۴ در شهر آستانه قزاقستان برگزار شدند. امسال، در سال ۲۰۲۶، این بازی‌ها بار دیگر در قرقیزستان برگزار شدند.
در دسامبر ۲۰۲۵، حقوق مربوط به علامت تجاری World Nomad Games به مالکیت دولتی قرقیزستان منتقل شد.
در سال ۲۰۲۱، «بازی‌های جهانی عشایر: احیای میراث، جشن تنوع فرهنگی» به نام قرقیزستان در فهرست بهترین شیوه‌های یونسکو برای حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس ثبت شد.
اِپِندی (خواجه نصرالدین)
شخصیتی شناخته‌شده در فرهنگ عامه اقوام ترک، ازبک، قرقیز و دیگر اقوام شرقی.
در قرقیزستان داستان‌های طنزآمیز و آموزنده بسیاری درباره آپندی نقل می‌شود. شخصیت او با خرد، زیرکی و شوخ‌طبعی پیوند خورده است.
در سال ۲۰۲۲، همراه با قرقیزستان، قزاقستان، ترکیه، تاجیکستان، ازبکستان و ترکمنستان، سنت نقل داستان‌ها و حکایت‌های طنز درباره اِپِندی (خواجه نصرالدین، ملا نصرالدین) نیز در این فهرست ثبت شد.
اِلِچِک
پوشش سنتی سر زنان قرقیز.
اِلِچِک را بیشتر زنان متأهل می‌پوشند. این پوشش با پیچیدن پارچه‌ای سفید و بلند تهیه می‌شود و شکل آن بسته به سن زن، تبار او، منطقه محل زندگی و جایگاه اجتماعی وی متفاوت است. اِلِچِک از پارچه سفید چندمتری پیچیده می‌شود. در برخی مناطق طول آن به ۲۰ تا ۴۰ متر می‌رسد. الچک نماد شأن زن، جایگاه مادری و وضعیت خانوادگی او بوده است. دختران مجرد الچک نمی‌پوشیدند. شیوه پیچیدن الچک در مناطق مختلف متفاوت است.
در سال ۲۰۲۳، الچک در فهرست نماینده یونسکو به‌عنوان میراث فرهنگی ناملموس، تحت عنوان «الچک: پوشش سنتی سر زنان، دانش، مهارت‌ها و رسوم سنتی» ثبت شد.
ماقسیم
ماقسیم از محصولات غلات بوداده و آسیاب‌شده، که معمولاً جو، گندم و ذرت هستند، تهیه می‌شود. از آنجا که این نوشیدنی از طریق تخمیر تهیه می‌شود، طعم خاصی دارد و به‌خوبی تشنگی را برطرف می‌کند.
در دسامبر ۲۰۲۵، «دانش سنتی درباره تهیه ماقسیم» در فهرست نماینده میراث فرهنگی ناملموس بشریتِ سازمان تخصصی سازمان ملل متحد در زمینه آموزش، علم و فرهنگ (یونسکو) ثبت شد.
منبع:
نظر شما