1. مقدمه
دانشگاه دولتی علوم پرورشی خاچاطور آبوویان ارمنستان که در زبان ارمنی با نام و به اختصار شناخته می‌شود، یکی از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین مؤسسات آموزش عالی جمهوری ارمنستان است. این دانشگاه مهم‌ترین مرکز تربیت معلمان، متخصصان علوم تربیتی، روان‌شناسان، مددکاران اجتماعی و کارشناسان علوم انسانی در کشور محسوب می‌شود و نقشی بنیادین در شکل‌گیری نظام آموزشی ارمنستان طی بیش از یک قرن گذشته ایفا کرده است.
این دانشگاه در شهر ایروان واقع شده و نام خود را از نویسنده و روشنفکر برجسته ارمنی، خاچاطور آبویان، گرفته است؛ شخصیتی که او را پدر ادبیات نوین ارمنی می‌دانند.
۲. تاریخچه تأسیس و تحولات تاریخی
دانشگاه تربیت معلم ارمنستان در نوامبر سال ۱۹۲۲ تأسیس شد؛ دوره‌ای که جمهوری شوروی ارمنستان به شدت نیازمند تربیت معلمان و کادرهای آموزشی برای مدارس جدید بود. هدف اصلی از تأسیس این مرکز، تربیت معلمان حرفه‌ای برای نظام آموزشی نوین ارمنستان بود. در دهه‌های نخست فعالیت، این مؤسسه به عنوان «انستیتوی تربیت معلم» شناخته می‌شد و به تدریج دامنه فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی آن گسترش یافت. در سال ۱۹۴۸ به افتخار خچاطور آبوویان، نام این نویسنده و متفکر ارمنی بر دانشگاه نهاده شد. در دوران اتحاد جماهیر شوروی، دانشگاه یکی از مراکز اصلی آموزش معلمان در قفقاز جنوبی به شمار می‌رفت. هزاران معلم، مدیر مدرسه و متخصص آموزشی در این مرکز آموزش دیدند و در سراسر ارمنستان و سایر جمهوری‌های شوروی مشغول به کار شدند. پس از استقلال ارمنستان در سال ۱۹۹۱، دانشگاه وارد مرحله جدیدی از توسعه شد و ساختار آموزشی خود را با استانداردهای اروپایی و فرایند بولونیا هماهنگ کرد.
در سال ۲۰۲۲ دانشگاه صدمین سالگرد تأسیس خود را جشن گرفت؛ رویدادی که اهمیت تاریخی و نقش محوری این نهاد در توسعه آموزش و فرهنگ ارمنستان را برجسته ساخت.
۳. جایگاه دانشگاه در نظام آموزش عالی ارمنستان
دانشگاه دولتی تربیت معلم ارمنستان مهم‌ترین مرکز تخصصی تربیت معلم در کشور محسوب می‌شود. بسیاری از معلمان مدارس، استادان دانشگاه‌ها، روان‌شناسان آموزشی، متخصصان آموزش ویژه و مدیران آموزشی ارمنستان از فارغ‌التحصیلان این دانشگاه هستند.
بر اساس رتبه‌بندی EduRank در سال [1] ۲۰۲۶، این دانشگاه در میان دانشگاههای ارمنستان رتبه ششم را کسب کرده است. همچنین در حوزه‌های علوم تربیتی، روان‌شناسی کودک، تاریخ و علوم انسانی دارای فعالیت پژوهشی قابل توجهی است. طبق این رتبه‌بندی، دانشگاه بیش از ۸۴۰ اثر علمی نمایه‌شده و بیش از ۲۰۰۰ استناد علمی داشته است.
۴. مأموریت و چشم‌انداز دانشگاه
طبق بیانیه رسمی دانشگاه، مأموریت اصلی آن تربیت متخصصان رقابت‌پذیر در حوزه‌های ذیر می باشد:
- آموزش و پرورش
- علوم تربیتی
- علوم انسانی
- علوم اجتماعی
- علوم طبیعی
- فرهنگ و هنر
دانشگاه بر ارزش‌های ملی، مردم سالارانه و انسان‌گرایانه تأکید دارد و تلاش می‌کند محیطی دانشجومحور ایجاد کند که در آن آموزش مبتنی بر پروژه، مطالعات موردی و پژوهش علمی مورد توجه باشد.
از اهداف راهبردی دانشگاه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- ارتقای کیفیت آموزش معلمان.
- توسعه پژوهش‌های آموزشی.
- گسترش همکاری‌های بین‌المللی.
- تقویت آموزش فراگیر و ویژه.
- افزایش تحرک علمی دانشجویان و استادان.
۵. ساختار سازمانی
ساختار مدیریتی دانشگاه تحت نظارت هیئت امناء اداره می‌شود. در رأس ساختار اجرایی، رئیس دانشگاه قرار دارد. در سال‌های اخیر این سمت در اختیار پروفسور سربوهی گورگیان بوده است.
واحدهای اصلی دانشگاه عبارت‌اند از:
- هیئت امناء
- شورای علمی
- دفتر ریاست
- معاونت آموزشی
- معاونت پژوهشی
- مرکز تضمین کیفیت آموزش
- مرکز همکاری‌های بین‌المللی
- کتابخانه دانشگاه
- موزه تاریخ دانشگاه
- مرکز فناوری اطلاعات
- مرکز کارورزی
- مرکز تحرک علمی دانشجویان
- دبیرستان وابسته دانشگاه
- کالج وابسته دانشگاه
۶. دانشکده‌ها و رشته‌های تحصیلی
دانشگاه دارای طیف گسترده‌ای از دانشکده‌ها و مؤسسات آموزشی است. مهم‌ترین دانشکده‌ها عبارت‌اند از:
دانشکده زبان و ادبیات (Philology)
آموزش:
- زبان و ادبیات ارمنی
- زبان‌شناسی
- ادبیات تطبیقی
- مطالعات فرهنگی
دانشکده تاریخ و علوم اجتماعی
آموزش:
- تاریخ
- باستان‌شناسی
- جامعه‌شناسی
- علوم سیاسی
- مطالعات اجتماعی
دانشکده آموزش ابتدایی
- تربیت معلمان مدارس ابتدایی.
دانشکده زیست‌شناسی، شیمی و جغرافیا
- آموزش معلمان علوم طبیعی.
دانشکده روان‌شناسی تربیتی و جامعه‌شناسی
- یکی از مهم‌ترین مراکز آموزش روان‌شناسی در ارمنستان.
دانشکده زبان‌های خارجی
شامل:
- انگلیسی
- روسی
- آلمانی
- فرانسوی
*اخیراً کرسی زبان مجاری نیز راه اندازی شده است.
دانشکده ریاضیات، فیزیک و انفورماتیک
- آموزش معلمان علوم پایه و فناوری اطلاعات.
دانشکده هنر
شامل:
- موسیقی
- هنرهای تجسمی
- طراحی
- عکاسی
- هنرهای نمایشی
دانشکده آموزش ویژه و فراگیر
این دانشکده در حوزه آموزش کودکان دارای نیازهای ویژه و آموزش فراگیر فعالیت می‌کند و از مراکز پیشرو ارمنستان در این زمینه است.
۷. نظام آموزشی
دانشگاه مطابق استانداردهای اروپایی و نظام بولونیا فعالیت می‌کند و مدارک زیر را ارائه می‌دهد:
کارشناسی (۴ سال)
کارشناسی ارشد (۲ سال)
دکتری (PhD)
آموزش به دو صورت حضوری و غیرحضوری ارائه می‌شود.
۸. پژوهش و فعالیت‌های علمی
دانشگاه علاوه بر آموزش، مرکز مهمی برای پژوهش‌های علوم تربیتی و روان‌شناسی در ارمنستان است. حوزه‌های اصلی پژوهش عبارت‌اند از:
- تعلیم و تربیت
- روان‌شناسی رشد
- روان‌شناسی کودک
- آموزش فراگیر
- تاریخ و فرهنگ ارمنی
- زبان‌شناسی
- مطالعات دیاسپورای ارمنی
دانشگاه چندین نشریه علمی تخصصی منتشر می‌کند که از مهم‌ترین آنها مجله "مسائل اصلی تعلیم و تربیت و روان‌شناسی"[2] است.
۹. کتابخانه دانشگاه
کتابخانه دانشگاه یکی از بزرگ‌ترین کتابخانه‌های تخصصی علوم تربیتی ارمنستان است. این کتابخانه در ساختار رسمی دانشگاه تحت معاونت پژوهشی فعالیت می‌کند.
۱۰. موزه تاریخ دانشگاه
دانشگاه دارای موزه اختصاصی تاریخ خود است که در آن اسناد، تصاویر، آثار علمی و یادگارهای مربوط به استادان و دانش‌آموختگان برجسته نگهداری می‌شود. این موزه روند تحول آموزش عالی و تربیت معلم در ارمنستان را نمایش می‌دهد.
۱۱. روابط و همکاری‌های بین‌المللی
دانشگاه در سال‌های اخیر همکاری گسترده‌ای با دانشگاه‌ها و نهادهای آموزشی اروپا، روسیه و سایر کشورها برقرار کرده است. مرکز همکاری‌های بین‌المللی دانشگاه مسئول برنامه های زیر می باشد:
- برنامه‌های تبادل دانشجو
- پروژه‌های Erasmus+
- همکاری‌های پژوهشی
- برنامه‌های مشترک آموزشی
این دانشگاه همچنین در راستای سیاست‌های اصلاح آموزشی ارمنستان، در فرایندهای اعتباربخشی و تضمین کیفیت آموزشی مشارکت فعال داشته است.
۱۲. دانشجویان و فارغ‌التحصیلان
بر اساس آمارهای منتشرشده، دانشگاه حدود 6 هزار دانشجو دارد و از بزرگ‌ترین دانشگاههای ارمنستان به شمار می‌رود.
در طول بیش از یک قرن فعالیت، ده‌ها هزار معلم، استاد دانشگاه، روان‌شناس، پژوهشگر و مدیر آموزشی از این مرکز فارغ‌التحصیل شده‌اند. بسیاری از شخصیت‌های علمی و فرهنگی ارمنستان تحصیلات خود را در این دانشگاه گذرانده‌اند.
۱۳. چالش‌ها و آینده دانشگاه
مانند سایر دانشگاههای دولتی ارمنستان، این دانشگاه نیز با چالش‌هایی روبه‌رو است:
- کاهش جمعیت دانشجویی در برخی رشته‌ها
- رقابت با دانشگاههای بین‌المللی
- دیجیتالی‌سازی آموزش
- ضرورت بین‌المللی‌سازی پژوهش‌ها
- اصلاح ساختار دانشگاهی کشور
دولت ارمنستان در سال‌های اخیر طرح‌هایی برای ادغام و بازسازی ساختار آموزش عالی کشور مطرح کرده است که می‌تواند بر آینده دانشگاه نیز تأثیر بگذارد.
14- همکاری و تعامل با دانشگاههای ایران
طبق بررسی انجام گرفته این دانشگاه با دانشگاههای ایران تفاهم نامه همکاری و تبادل استاد و دانشگاه ندارد.
[2] «Main Issues of Pedagogy and Psychology» .
نظر شما