اداره ملی کاخ‌های ترکیه از پایان عملیات حفاظت و مرمت مجموعه‌ای از سجاده‌های تاریخی متعلق به کاخ توپکاپی خبر داده است؛ آثاری که در میان آنها سه سجاده نفیس متعلق به دوره صفوی و با قدمتی حدود ۵۰۰ سال دیده می‌شود. این آثار پس از طی مراحل تخصصی حفاظت، برای نمایش دوباره در مجموعه‌های تاریخی استانبول آماده شده‌اند.

بر اساس اعلام مسئولان کارگاه مرمت و حفاظت فرش‌های اداره ملی کاخ‌های ترکیه در مجموعه «ییلدیز شاله» استانبول، عملیات حفاظت شش سجاده تاریخی متعلق به کاخ توپکاپی به پایان رسیده است. سادی اوزتورک، استاد مرمت فرش در این مرکز، گفته است سه نمونه از این سجاده‌ها در قرن شانزدهم میلادی در قلمرو صفوی بافته شده و در آن دوره به دربار عثمانی هدیه شده‌اند.

نکته قابل توجه در این آثار، علاوه بر کیفیت بالای بافت، رنگ‌آمیزی و ظرافت هنری، کتیبه‌ها و مضامین دینی آنهاست. به گفته اوزتورک، بر حاشیه و بخش‌های مختلف سجاده‌های صفوی آیاتی از سوره‌های بقره، نور و فتح، عبارت «لا اله الا الله» و نام «علی» دیده می‌شود. در یکی از آثار نیز شهادتین با صورت‌بندی شیعی درج شده است. وجود این عناصر، این سجاده‌ها را از منظر مطالعه هنر دینی، خوشنویسی و فرهنگ مادی ایران صفوی دارای اهمیت ویژه‌ای می‌کند.

در میان شش سجاده موجود، نمونه‌ای متعلق به قرن شانزدهم و بافته‌شده در منطقه برگامای آناتولی نیز وجود دارد که به دلیل طراحی خاص محراب آن، در منابع تخصصی به عنوان نوعی «سجاده سوراخ‌کلیدی» شناخته می‌شود. مسئولان کارگاه می‌گویند نمونه‌های مشابه این طرح در آثار تعدادی از نقاشان دوره رنسانس اروپا نیز بازتاب یافته است؛ موضوعی که نشان‌دهنده حضور فرش‌ها و منسوجات شرقی در فرهنگ بصری اروپا در آن دوره است.

پس از پایان عملیات حفاظت، شش سجاده کاخ توپکاپی بر روی پنل‌های ویژه نصب شده‌اند تا امکان نمایش آنها بدون آسیب به بافت تاریخی فراهم شود. همچنین عملیات حفاظت دو فرش ابریشمی دیگر نیز به پایان رسیده که قرار است در کاخ ییلدیز به نمایش درآیند. محل دقیق نمایش آثار بر اساس تصمیم مسان موزه تعیین خواهد شد.

کارشناسان اداره ملی کاخ‌ها تأکید کرده‌اند که در مورد آثار بسیار آسیب‌پذیر، به جای بازسازی بخش‌های از بین‌رفته، صرفاً عملیات «حفاظت» انجام می‌شود؛ به این معنا که آنچه از اثر باقی مانده تثبیت و از تخریب بیشتر جلوگیری می‌شود. اما در مواردی که امکان مرمت وجود داشته باشد، بخش‌های مفقود با استفاده از نخ، رنگ، تار، پود و گره‌هایی متناسب با ساختار اصلی اثر بازسازی می‌شود. در برخی موارد، مرمت یک فرش بزرگ تاریخی می‌تواند تا یک سال و نیم به طول انجامد.

کارگاه مرمت و حفاظت فرش‌های ملی کاخ‌های ترکیه علاوه بر این سجاده‌ها، روی مجموعه‌ای از فرش‌های تاریخی کاخ‌های دولماباغچه، بیلربیی و ییلدیز نیز فعالیت می‌کند. این مرکز در سال ۲۰۰۷ در کارخانه ابریشم‌بافی و فرش هرکه تأسیس و در سال ۲۰۱۱ به مجموعه ییلدیز شاله منتقل شد و مأموریت اصلی آن حفاظت از منسوجات تاریخی مجموعه‌های سلطنتی عثمانی و انتقال این میراث به نسل‌های آینده است.

https://www.diyanethaber.com.tr/500-yillik-saray-seccadeleri-sergilenmeye-hazirlaniyor

واحد ترجمه و پژوهش رایزنی فرهنگی ج.ا.ا در آنکارا